Bakterie autotroficzne
Bakterie autotroficzne przeprowadzają chemosyntezę lub fotosyntezę. Chemosynteza jest procesem bardziej pierwotnym od fotosyntezy. Polega na utlenianiu prostych związków nieorganicznych lub organicznych, a nawet pierwiastków, w celu uzyskania energii potrzebnej do asymilacji dwutlenku węgla podczas syntezy cukrów prostych. Do chemoautotrofów należą m.in. bakterie nitryfikacyjne, siarkowe, wodorowe, żelazowe, metanowe. Niektóre bakterie są zdolne do fotosyntezy. Fotosyntezę...
Sawanny
Sawanny występują w strefie podrównikowej o wyraźnym okresie suszy. Charakteryzuje je rozproszenie drzew wśród roślinności trawiastej, np. w Afryce spotyka się akacje i baobaby. Liczne są gatunki zwierząt trawożernych – w Afryce bawoły, antylopy, żyrafy, a ponadto małpy, lwy, gepardy, lamparty, hieny, strusie, w Australii kangury i emu. Pospolite są gady, spośród owadów szarańcza, termity, spośród ptaków liczne są sępy.
Receptory
Są to wyspecjalizowane i zróżnicowane pod względem budowy komórki lub ich zespoły, względnie obwodowe zakończenia neuronów czuciowych, które posiadają zwiększoną pobudliwość na określoną formę energii. Umożliwiają przekazanie do ośrodkowego układu nerwowego informacji o środowisku zewnętrznym lub wewnętrznym. Ze względu na wzajemne położenie źródła bodźca oraz receptora wyróżnia się: – eksteroreceptory – odbierają bodźce ze środowiska zewnętrznego: – telereceptory – źródło bodźca...
Czynności życiowe bakterii
Bakterie charakteryzują się dużym zróżnicowaniem metabolizmu i trybu życia. Ich podstawowymi czynnościami życiowymi są odżywianie się, oddychanie i rozmnażanie, a niekiedy także ruch. Reagują na bodźce i wykazują bardzo duże zdolności adaptacyjne do różnych środowisk.
Biocenoza jako zespół populacji
Biocenoza to zespół populacji różnych gatunków występujących w określonym środowisku abiotycznym, czyli biotopie, i powiązanych ze sobą różnymi zależnościami. W biocenozie osobniki należące do danego gatunku zajmują określoną niszę ekologiczną , czyli przestrzeń, w obrębie której czynniki abiotyczne i biotyczne środowiska umożliwiają im utrzymanie się przy życiu. Stąd też gatunki występujące obok siebie zajmują zwykle odmienne nisze ekologiczne, co uwidocznia się w odmiennym sposobie...
Choroby uwarunkowane przez mutacje w DNA mitochondrialnym
Nazwa Przyczyna Skutki mutacji Zespół Ledera mutacje odpowiednich genów w DNA mitochondrialnym atrofia nerwu wzrokowego miopatie mitochondrialne zaburzenia w pracy mięśni
Przegląd roślin nagonasiennych
Systematyka wśród współcześnie żyjących roślin nagonasiennych wyróżnia cztery grupy: sagowce, miłorzębowe, gniotowe, iglaste. Natomiast do wymarłych nagonasiennych zalicza paprocie nasienne, kordaity i benetyty. Paprocie nasienne występowały od dewonu do kredy, osiągając szczyt rozwoju w karbonie. Na końcach ich pierzastych liści, pokrojem przypominających liście paproci, tworzyły się zalążki. Kordaity były to rośliny drzewiaste żyjące pod koniec ery paleozoicznej, o dużych lancetowatych...
Zmienność organizmów
Zmienność organizmów polega na występowaniu różnic w obrębie cech, które organizmy posiadają. Może być niedziedziczna i dziedziczna.
Prassaki
Prassaki to najbardziej pierwotna podgromada ssaków. Obejmuje jeden rząd. – Stekowce reprezentowane są przez dziobaka i kolczatki (Australia). Składają jaja, ale młode karmione są mlekiem matki. Ponadto cechują je szeroko rozstawione na boki kończyny, kość krucza w pasie barkowym oraz dość duże wahania temperatury ciała.
Oddychanie beztlenowe
Oddychanie beztlenowe zachodzi u organizmów beztlenowych oraz np. w mięśniach przy niedotlenieniu i w erytrocytach. Składa się z glikolizy oraz procesu odtworzenia NAD + w wyniku utlenienia NADH+H + . Różne substancje mogą być akceptorami elektronów wodoru, stąd różne rodzaje oddychania beztlenowego. Podczas fermentacji akceptorem wodoru jest kwas pirogronowy, który może ulegać redukcji, np. do kwasu mlekowego – fermentacja mlekowa (u bakterii mlekowych i w mięśniach), etanolu –...
Kiełkowanie nasion i wytworzenie siewki
Dojrzałe nasiona znajdują się w stanie spoczynku, przejawiającym się ich odwodnieniem oraz zahamowaniem wzrostu. Spoczynek nasion może być względny lub bezwzględny. Spoczynek względny uwarunkowany jest działaniem czynników zewnętrznych, takich jak: brak wody i tlenu lub nieodpowiednia temperatura. Spoczynek bezwzględny jest wynikiem działania inhibitorów kiełkowania (np. kwasu abscysynowego), budową anatomiczną nasienia (np. zbyt gruba łupina nasienia) lub niepełnym wykształceniem się...
Związki nieorganiczne
Najważniejszymi związkami nieorganicznymi w organizmie są woda i sole mineralne. Ponadto kwasy (np. H 2 CO 3 , H 3 PO 4 ), zasady (NaOH, NH 3 · H 2 O), a także CO 2 .
Budowa
Nieliczne grzyby mają ciało zbudowane z jednej, jednojądrowej komórki. Większość zbudowana jest z wielojądrowych lub wielokomórkowych, nitkowatych, rozgałęzionych struktur zwanych strzępkami , których splot stanowi grzybnię (plechę grzybów). Strzępki mogą być ułożone luźno lub splatać się ciasno, tworząc grzybnię plektenchymatyczną. Z plektenchyny zbudowane są przede wszystkim owocniki grzybów , przyjmujące różną postać, kapeluszowatą, kulistą, miseczkowatą, kopytowatą. W strzępce...
Inne przemiany kataboliczne w komórce
Węglowodany złożone są utleniane w komórkach po ich wcześniejszym rozkładzie na cukry proste przez enzymy (hydrolazy). Skrobię rozkładają rośliny i zwierzęta, glikogen zwierzęta i grzyby. Hydrolizę celulozy przeprowadza wiele bakterii (np. glebowych lub symbiotycznych z żołądka przeżuwaczy), posiadających odpowiednie enzymy. Powstałe cukry proste, w razie potrzeby po ich przekształceniu w glukozę, są następnie utleniane w komórkach. Katabolizm tłuszczów powiązany jest z katabolizmem...
Systematyka zwierząt
Królestwo zwierząt obejmuje ogromną liczbę gatunków, pogrupowanych w duże jednostki systematyczne, jakie stanowią typy. Poniżej zostały przedstawione tylko wybrane typy zwierząt, ważne ze względu na rozwój ewolucyjny świata zwierząt lub ich znaczenie w przyrodzie.
Biologia - nauka o życiu
Biologia to nauka przyrodnicza o żywych organizmach oraz różnorodnych przejawach i właściwościach życia (gr. bios – życie, logos – słowo, nauka). Przedmiotem badań biologicznych jest powstanie i rozwój życia na Ziemi. Termin biologia wprowadzili do nauki na początku XIX w., niezależnie od siebie, dwaj przyrodnicy:G. Treviranus i J.B. Lamarck.
Ściana komórkowa
Jest nieplazmatycznym składnikiem komórek. Występuje u roślin i grzybów, niektórych protistów oraz większości prokariontów. U grzybów zbudowana jest z chityny, a u roślin przede wszystkim z celulozy. Fibryle celulozy tworzą sztywne rusztowanie, w które wbudowane są nadające ścianie plastyczność pektyny i hemicelulozy oraz woda. Pełni funkcję wzmacniającą, wyznacza kształt komórkom i determinuje ich wzrost, chroni protoplast przed parowaniem wody, uszkodzeniami mechanicznymi oraz...
Oddziaływania międzypopulacyjne
Populacje różnych gatunków występujące w określonym biotopie składają się na biocenozę. Między populacjami w biocenozie istnieją różnorodne oddziaływania, które są przyczyną strat, przynoszą korzyści lub są dla populacji obojętne. Stąd między populacjami w biocenozie wyróżnia się oddziaływania antagonistyczne, protekcjonistyczne i neutralne.
Budowa bakterii
Prokariotyczne komórki bakterii cechuje bardzo prosta budowa. Wielkość waha się od pół do kilkudziesięciu mikronów. Nie mają jądra, a kolisty DNA, tzw. genofor , zlokalizowany jest w nukleoidzie . Wiele bakterii oprócz chromosomowego DNA posiada też cząsteczki DNA pozachromosomowego, tzw. plazmidy , które mogą warunkować odporność bakterii na antybiotyki. Zamiast mitochondriów i chloroplastów występują u nich mezosomy i tylakoidy . Rybosomy są małe. Materiałem zapasowym jest glikogen,...
Organy wegetatywne roślin nasiennych
Organami wegetatywnymi roślin są korzeń, łodyga i liście, które u roślin nasiennych, a zwłaszcza okrytonasiennych, osiągnęły wysoki stopień organizacji strukturalnej i funkcjonalnej.
Narządy zmysłów człowieka
Receptorom mogą towarzyszyć inne komórki, które ułatwiają odbiór bodźca. Zespół komórek receptorowych i towarzyszących określany jest jako narząd zmysłu . W zależności od poziomu rozwoju ewolucyjnego organizmu oraz warunków środowiskowych narządy zmysłów kręgowców mogą być w różnym stopniu wykształcone lub zróżnicowane. Wyróżnia się narząd wzroku, słuchu i równowagi, węchu, smaku oraz receptory skóry.
Znaczenie grzybów
Grzyby odgrywają ważną rolę w przyrodzie oraz gospodarce człowieka.
Rybosomy
Są ziarnistymi strukturami nieoddzielonymi od cytoplazmy żadną błoną, odpowiedzialnymi za syntezę białek w komórce. Zbudowane są z rybosomalnego RNA oraz białek. Cząstka taka łączy się z informacyjnym RNA i katalizuje syntezę białka. Kompletny rybosom składa się z dwóch podjednostek: większej i mniejszej. W komórkach eukariotycznych rybosomy rozmieszczone są swobodnie w cytoplazmie lub związane są z błonami retikulum endoplazmatycznego. Ponadto występują w mitochondriach i chloroplastach,...
Biomy wysokogórskie
Biomy wysokogórskie cechuje strefowość pionowa formacji roślinnych. W zależności od warunków klimatycznych i glebowych można wyróżnić kilka stref, m.in. tundrę górską i lasy przypominające tajgę. Odrębnym zespołom roślin towarzyszą charakterystyczne dla nich zespoły zwierząt, np. kozice i świstaki w Europie, góralki w Afryce, kozły śnieżne w Ameryce Płn.
Powstanie i rozwój życia na Ziemi
Ziemia wraz z Układem Słonecznym powstała około 4,6 mld lat temu. Narodziny życia na Ziemi poprzedziła ewolucja biochemiczna, podczas której tworzyły się związki organiczne. Ich nagromadzenie umożliwiło tworzenie samo powielających się struktur. Dały one początek pierwotnym prakomórkom. Życie na Ziemi powstało 3,8 mld lat temu. Od tego momentu rozpoczęła się ewolucja biologiczna.
Mutacje
Mutacje oraz zmienność rekombinacyjna stanowią przyczynę zmienności genetycznej i mają charakter losowy (bezkierunkowy). Zmienność rekombinacyjna jest wynikiem mieszania się materiału genetycznego, natomiast mutacje spowodowane są zmianami w samym materiale genetycznym.
Znaczenie protistów
Znaczenie pierwotniaków Znaczenie glonów saprofity uczestniczą w rozkładzie materii organicznej, umożliwiając włączanie pierwiastków w obieg materii; są głównymi dostarczycielami tlenu do atmosfery i producentami materii organicznej; stanowią pokarm dla wielu zwierząt wodnych; gatunki symbiotyczne w przewodzie pokarmowym przeżuwaczy rozkładają celulozę; niektóre glony jednokomórkowe współżyją z innymi organizmami, np. z grzybami w porostach...
Wrażliwość na bodźce
Protisty, podobnie jak inne organizmy, odbierają bodźce ze środowiska dzięki depolaryzacji błony komórkowej, która następuje po zadziałaniu bodźca, np. mechanicznego, termicznego, chemicznego, świetlnego. W przypadku bodźców świetlnych ich odbiór odbywa się za pośrednictwem plamki ocznej, zawierającej barwnik światłoczuły. Pod wpływem bodźca jednokomórkowe protisty mogą się aktywnie przemieszczać. Taki ukierowany ruch, stanowiący reakcję na bodziec, określany jest mianem taksji .
Rośliny nasienne
U roślin nasiennych nastąpiła dalsza redukcja gametofitu, nierzadko do kilku komórek, i jego całkowite uzależnienie od sporofitu. Natomiast sporofit stał się pokoleniem dominującym. Rośliny te uniezależniły się w pełni od środowiska wodnego w wyniku specjalizacji i zróżnicowania tkanek budujących ich organy, które osiągnęły bardzo dużą sprawność funkcjonalną i uległy różnym modyfikacjom w wyniku przystosowania roślin nasiennych do różnych środowisk. Ważnym osiągnięciem ewolucyjnym było...
Tkanka mięśniowa gładka
Tkanka mięśniowa gładka zbudowana jest z komórek z jednym jądrem, ściśle do siebie przylegających. Miofibryle wypełniają całą sarkoplazmę, ale są nieregularnie ułożone , w delikatną, przestrzenną sieć, stąd brak jest prążkowania. Włókna mięśniowe gładkie kurczą się wolno, niezależnie od woli.
Bezczaszkowce
Są to małe morskie zwierzęta, żyjące przy dnie. Posiadają prymitywną, ale typową dla strunowców budowę. Znanym przedstawicielem bezczaszkowców jest lancetnik . Ma ciało wydłużone i bocznie spłaszczone pokryte jednowarstwowym nabłonkiem , pod którym leży tkanka łączna. Otwór gębowy otoczony jest wieńcem czułków. Narządem ruchu jest fałd skórny , biegnący wzdłuż ciała, od strony grzbietowej przez część ogonową i brzuszną, gdzie się rozdwaja. Układ mięśniowy tworzą mięśnie poprzecznie...
Okres płodny
Okresem płodnym jest okres, w którym może dojść do zapłodnienia komórki jajowej. Naturalne metody regulacji płodnością polegają na ustalaniu dni płodnych w oparciu o pomiar temperatury (występuje podwyższenie temperatury podczas owulacji), obserwację wytwarzanego śluzu przez szyjkę macicy oraz test owulacyjny (przewiduje moment owulacji). Do sztucznych metod antykoncepcji należą metody mechaniczne (np. używanie prezerwatywy, wkładki wewnątrzmacicznej), metody chemiczne (środki...
Czynniki wpływające na rozmieszczenie organizmów na Ziemi
Biogeografia jest nauką o przestrzennym rozmieszczeniu żyjących na Ziemi gatunków roślin i zwierząt oraz prawidłowościach tego rozmieszczenia. Wyróżnia się fitogeografię , zajmującą się rozmieszczeniem roślin, oraz zoogeografię , która bada rozmieszczenie zwierząt. Na rozmieszczenie organizmów mają wpływ: – czynniki biogenetyczne – są efektem procesów ewolucyjnych, w trakcie których zróżnicowanie budowy i funkcji biologicznych, kształtujące możliwości i wymagania organizmu,...
Dane z zakresu embriologii
Dane z zakresu embriologii wskazują na zbliżony sposób przebiegu rozwoju zarodkowego spokrewnionych ze sobą grup organizmów, co wynika z takiego samego podłoża dziedzicznego. Rozmaite formy współczesnych organizmów miały zatem kiedyś wspólnego przodka. Na przykład w początkowym okresie rozwoju kręgowców w podobny sposób tworzą się listki zarodkowe, a ponadto wszystkie zarodki mają strunę grzbietową, ogon, zawiązki łuków skrzelowych. Struktury te mogą zostać utrzymane, zanikać lub...
Rozmnażanie i rozwój człowieka
W rozwoju osobniczym człowieka można wyróżnić te same główne etapy, co w ontogenezie zwierząt. W głównych etapach ontogeneza człowieka nie odbiega od rozwoju innych ssaków łożyskowych. Charakteryzuje ją jednak długi okres dzieciństwa, który wraz z okresem embrionalnym stanowi około 1/5 życia osobniczego człowieka. Ponadto przemianom biologicznym zachodzącym w rozwoju ontogenetycznym człowieka towarzyszą przemiany psychiczne.
Budowa i czynności życiowe grzybów
Cechuje je różnorodność form, heterotroficzny sposób odżywiania, ciało zbudowane z nitkowatych strzępek, obecność chityny w ścianie komórkowej i glikogenu jako materiału zapasowego oraz swoiste sposoby rozmnażania płciowego. Żyją na całej Ziemi, głównie w środowiskach lądowych.
Odżywianie
U bakterii występują różne formy autotrofizmu i heterotrofizmu. Stąd też ze względu na sposób odżywiania wyróżnia się kilka grup bakterii. Bakterie heterotroficzne : – saprofity, – pasożyty, – symbionty. Bakterie autotroficzne : – chemoautotrofy – przeprowadzają chemosyntezę; – fotoautotrofy – prowadzą fotosyntezę anoksygeniczną lub fotosyntezę oksygeniczną.
Rozgwiazdy
Rozgwiazdy posiadają ciało spłaszczone o kształcie gwiaździstym, zróżnicowane na tarczę centralną i ramiona. Żyją wolno, pełzając za pomocą nóżek ambulakralnych. Są drapieżnikami.
Węglowodany (cukrowce, cukry, sacharydy)
Zbudowane z węgla, wodoru i tlenu są wielowodorowymi polihydroksyaldehydami (aldozy) lub polihydroksyketonami (ketozy), albo też związkami, z których w wyniku hydrolizy powstają aldozy lub ketozy. Wzór sumaryczny większości węglowodanów ma postać: C x (H 2 O) y . Właściwości węglowodanów zależą od wielkości i budowy cząsteczek. Węglowodany dzielą się na: – monosacharydy (cukry proste); – polisacharydy (cukry złożone), do których należą oligosacharydy (wielocukry małocząsteczkowe) oraz...
Systematyka roślin jednoliściennych
Wśród roślin jednoliściennych wyróżnia się trzy grupy. Żabieńcowe są roślinami wodnymi lub błotnymi. Mają wiele prymitywnych cech, jak brak naczyń w drewnie, słupkowie ułożone spiralnie, składające się ze słupków utworzonych przez tylko częściowo zrośnięte owocolistki. Należą do nich m.in. strzałka wodna, moczarka. Liliowe to największa grupa jednoliściennych. Na ogół są to rośliny zielne. Kwiaty są barwne, o sześciu niezrośniętych działkach okwiatu, owadopylne lub o zredukowanym...
Układ pokarmowy
Budowa przewodu pokarmowego uzależniona jest od jakości pobieranego pokarmu i sposobu jego przeróbki. Trawienie pokarmu polega na rozkładzie złożonych związków na prostsze przy udziale enzymów . Może odbywać się wewnątrzkomórkowo lub zewnątrzkomórkowo. Trawienie zewnątrzkomórkowe spowodowało powstanie układu pokarmowego. U prymitywnych bezkręgowców układ pokarmowy pozbawiony jest odbytu i poza trawieniem rozprowadza substancje odżywcze. Począwszy od nicieni, występuje przewód...
Funkcje komórki
Przejawem życia komórek są zachodzące w ich wnętrzu procesy przemiany materii. Komórki mają zdolność do wzrostu i podziału. W organizmie wielokomórkowym ich współpraca koordynowana dzięki wzajemnej komunikacji warunkuje prawidłowy rozwój.
Chromosomowa teoria dziedziczenia Morgana
Badania genetyczne Tomasza Morgana nad muszką owocową ( Drosophila melanogaster ) przyczyniły się do uzupełnienia i wyjaśnienia praw Mendla, a stwierdzenie, że chromosomy są nosicielami genów, stało się podstawą rozwoju współczesnej genetyki.
Przegląd wybranych grup protistów oraz ich znaczenie w przyrodzie i dla człowieka
Podział systematyczny królestwa Protistów nie jest do końca ustalony, co wynika z bardzo dużego zróżnicowania zaliczanych do niego grup organizmów oraz różnego stopnia ich pokrewieństwa. Protisty są grupą parafiletyczną, gdyż pochodzą wprawdzie od wspólnego przodka, ale jest to równocześnie przodek roślin, zwierząt i grzybów. W literaturze istnieje kilka wersji systematyki protistów. Niektórzy badacze podają w wątpliwość zasadność łączenia tak różnorodnej grupy organizmów w obrębie wspólnego...
Ryby chrzęstne
Ryby chrzęstne dzielone są na zrosłogłowe i spodouste. – Zrosłogłowe reprezentowane są przez przerazy (chimery), ryby przydenne o dziwacznym kształcie. – Spodouste obejmują rekiny i płaszczki, których skóra pokryta jest łuskami plakoidalnymi. Brak pęcherza pławnego zmusza je do nieustannego pływania, by nie utonęły. W celu utrzymania równowagi osmotycznej pomiędzy krwią a otaczającą je wodą tolerują wysokie stężenie mocznika we krwi. Rekiny to doskonali pływacy o wydłużonym ciele....
Zastosowanie genetyki
Wykorzystanie selekcji w celu uzyskania nowych odmian roślin i zwierząt. Wykorzystanie badań genetycznych w diagnostyce medycznej, w tym także prenatalnej oraz medycynie sądowej (np. ustalanie ojcostwa), kryminalistyce, archeologii. Wykorzystanie osiągnięć inżynierii genetycznej: – wykorzystanie organizmów transgenicznych do produkcji różnych białek, np. hormonów białkowych (m.in. insuliny), interleukin, szczepionek; – wykorzystanie organizmów zmodyfikowanych genetycznie w...
Faza menstruacyjna
Faza menstruacyjna rozpoczyna się od wystąpienia krwawienia. Równocześnie wydzielany przez przysadkę hormon folikulotropowy pobudza rozwój jednego z pierwotnych pęcherzyków jajnikowych, który przekształca się w pęcherzyk Graafa . Komórki otaczające rozwijającą się w pęcherzyku komórkę jajową zaczynają wydzielać estradiol , który początkowo stymuluje wydzielanie hormonu folikulotropowego . Faza ta trwa 4-5 dni.
Chemosynteza
Jest procesem, w którym energia potrzebna do asymilacji CO 2 i przetworzenia go w związki organiczne pochodzi z utleniania zredukowanych substancji o prostej budowie. Proces ten przebiega w dwóch fazach. Najpierw następuje utlenienie prostych związków nieorganicznych, organicznych lub substancji mineralnych , np. NH 3 , H 2 S, S, H 2 , CO, CH 4 , podczas którego wyzwala się energia chemiczna magazynowana w postaci ATP. Faza ta jest odpowiednikiem fazy jasnej fotosyntezy. Ze względu na...
Fotosynteza faza ciemna
Wytworzony podczas fazy jasnej ATP i zredukowany NADPH zużywane są do asymilacji CO 2 w związki organiczne, w fazie ciemnej fotosyntezy , zwanej cyklem Calvina . Cykl ten obejmuje trzy etapy: karboksylację, redukcję i regenerację , a produktem końcowym jest trójwęglowy aldehyd 3-fosfoglicerynowy. Stanowi on substrat do syntezy heksoz, przede wszystkim glukozy oraz innych związków. Aby mogła powstać l cząsteczka aldehydu 3-fosfoglicerynowego (PGAL), musi nastąpić związanie podczas...
Zagrożenia związane z nieprawidłowym odżywianiem się
– Zaburzenia dotyczące przyjmowania pokarmów: anoreksja – jadłowstręt, bulimia – choroba wilczego głodu (okresy objadania się przerywane są okresami diety połączonej ze stosowaniem środków przeczyszczających). Zarówno anoreksja, jak i bulimia mają podłoże psychiczne. – Otyłość – jedzenie ponad miarę. Konsekwencjami otyłości są choroby układu krążenia, cukrzyca, choroby nowotworowe. – Niedożywienie może być uwarunkowane niedostateczną ilością spożywanego pokarmu lub jego...