profil

Chemia

Angielski Angielski SMS 155
Biologia Biologia Przewodnik szkolny 468
Biologia Biologia SMS 151
Chemia Chemia Przewodnik szkolny 555
Chemia Chemia SMS 132
Fizyka Fizyka SMS 277
Geografia Geografia SMS 100
Gramatyka polska Gramatyka polska SMS 147
Historia Historia Przewodnik szkolny 190
Literatura Literatura SMS 142
Niemiecki Niemiecki SMS 113
Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik języka polskiego 7783
Słownik Frazeologiczny Słownik Frazeologiczny Słownik językowy 6690
Słownik języka polskiego Słownik języka polskiego Słownik językowy 804
Słownik motywów literackich Słownik motywów literackich Słownik języka polskiego 999
Słownik pisarzy Słownik pisarzy Słownik języka polskiego 184
Słownik postaci historycznych Słownik postaci historycznych Słownik historyczny 181
Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Przewodnik szkolny 200
#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z
poleca79%

Chrom

Kategoria: Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok D

Chrom to twardy, błękitno-biały metal. Konfiguracja elektronowa atomu chromu: [Ar] 4s 1 3d 5 . W związkach chrom występuje na stopniach utlenienia: II, III i VI.   Konfigurację jonu chromu w zależności od stopnia utlenienia w związku przedstawiono poniżej: II III VI [Ar]3d 4 [Ar]3d 3 [Ar] Chrom jest dość aktywny chemicznie. Na powietrzu pokrywa się warstewką tlenku chromu(III) – pasywacja. Wskutek tej ochronnej warstewki...

poleca67%

Reakcje charakterystyczne dla białek

Kategoria: Białka

Do reakcji charakterystycznych dla białek zaliczamy: reakcję biuretową : działając roztworem CuSO 4 w środowisku zasadowym na białko, otrzymujemy fioletowe zabarwienie (wykrywanie wiązania peptydowego), reakcję ksantoproteinową (wykrywanie białek zawierających pierścienie aromatyczne w łańcuchach bocznych): działając stężonym HNO 3 na białko tworzy się żółte zabarwienie charakterystyczne dla powstających związków nitrowych. Białka w środowisku kwaśnym, zasadowym lub pod...

poleca81%

Denaturacja

Kategoria: Białka

Jest to nieodwracalny proces polegający na niszczeniu przestrzennej struktury białka pod wpływem wysokiej temperatury, soli metali ciężkich, stężonych kwasów, wysokiego ciśnienia, promieniowania ultrafioletowego. Czynniki te powodują rozerwanie wiązań wodorowych, jonowych, mostków disiarczkowych, czyli po prostu niszczą wiązania stabilizujące strukturę łańcuchów polipeptydowych. Skutek – utrata właściwości biologicznych, fizycznych i chemicznych.

poleca85%

Wpływ kierujący podstawników

Kategoria: Węglowodory aromatyczne

Wyróżnia się: podstawniki I rodzaju, kierujące nowy podstawnik w reakcji substytucji w pozycję orto i para –NH 2 –NHR –NR 2 –OH –OR –R –Ar –X podstawniki II rodzaju, kierujące nowy podstawnik w reakcji substytucji w pozycję meta –NO 2 –COR –SO 3 H –COOH –CHO –CN W przypadku obecności podstawników obu rodzajów, wpływ kierujący podstawnika I rodzaju dominuje nad wpływem podstawnika II rodzaju Grupa –CH 3 zaliczana jest do podstawników I rodzaju i...

poleca80%

Rzeczywisty kształt cząsteczki

Kategoria: Hybrydyzacja. Budowa cząsteczki

Zależy nie tylko od typu hybrydyzacji orbitali walencyjnych atomu centralnego, ale także od tego, czy dana hybryda jest wykorzystana do utworzenia wiązania z innym atomem, czy obsadzana przez wolną parę elektronową. Istotny wpływ na kształt cząsteczki ma właśnie obecność wolnych par elektronowych na atomie centralnym, o czym mówi tzw. teoria VSEPR. Do określania liczby hybryd, a tym samym typu hybrydyzacji orbitali walencyjnych atomu centralnego można stosować poniższy wzór, jeżeli...

poleca87%

Reguła przekory (Le Chateliera i Brauna)

Kategoria: Stan równowagi chemicznej

Jeżeli na układ będący w stanie równowagi zadziała jakiś czynnik zewnętrzny, który równowagę zaburzy, to w układzie zajdzie przemiana zmierzająca do zminimalizowania skutków działania tego czynnika i osiągnięcia nowego stanu równowagi. Na skład układu w stanie równowagi wpływa: zmiana stężenia któregokolwiek z reagentów, zmiana ciśnienia (dla reakcji z udziałem reagentów gazowych), zmiana temperatury. „równowaga przesunięta w prawo” → dodanie substratu,...

poleca77%

Hydroliza soli

Kategoria: Równowagi w roztworach wodnych elektrolitów

Odczyn kwaśny posiadają wodne roztwory kwasów, zasadowy – roztwory zasad. A jaki odczyn mają wodne roztwory soli? Rozpuszczalne w wodzie sole nie tylko ulegają procesowi dysocjacji elektrolitycznej, ale również hydrolizie. Hydroliza soli to reakcja odwracalna zachodząca między kationem lub/i anionem soli a cząsteczką wody. Hydrolizie ulegają wszystkie sole rozpuszczalne w wodzie z wyjątkiem soli mocnych kwasów i mocnych zasad, np. K 2 SO 4 , NaCl. Odczyn roztworu wodnego tych soli jest...

poleca77%

Struktura białek

Kategoria: Białka

Jest to uporządkowanie łańcuchów polipeptydowych: pierwszorzędowa: sekwencja, czyli kolejność aminokwasów w łańcuchu. Struktura ta jest stosunkowo najtrwalsza, gdyż dopiero działanie enzymów lub kwasów może spowodować hydrolizę wiązania peptydowego. Struktura ta jest uwarunkowana genetycznie; drugorzędowa: układ przestrzenny łańcucha – struktura α (helisa) lub struktura β (harmonijka). Struktura ta jest stabilizowana wiązaniami wodorowymi; trzeciorzędowa: ułożenie zwiniętego...

poleca67%

Miedź

Kategoria: Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok D

Miedź to miękki metal, o barwie różowej, wykazujący dobrą kowalność i ciągliwość. Należy do bardzo dobrych przewodników ciepła i elektryczności. Konfiguracja elektronowa atomu miedzi:[Ar] 4s 1 3d 10 . W związkach miedź występuje na stopniach utlenienia I i II. Konfiguracja kationów miedzi jest następująca: Cu + : [Ar]3d 10 Cu 2+ : [Ar]3d 9 Miedź jest odporna na działanie czynników atmosferycznych, ponieważ w obecności wilgoci i tlenku węgla(IV) tworzy zielony związek zwany...

poleca64%

Kwasy

Kategoria: Klasyfikacja związków nieorganicznych

To związki, które – zgodnie z teorią Arrheniusa – w roztworze wodnym dysocjują na kationy wodoru i aniony reszt kwasowych. Istnieją liczne sposoby klasyfikacji kwasów, np. tlenowe beztlenowe H 2 CO 3 kwas węglowy HNO 2 kwas azotowy(III) HNO 3 kwas azotowy(V) H 3 PO 4 kwas fosforowy(V) HCl kwas chlorowodorowy H 2 S kwas siarkowodorowy jednoprotonowe wieloprotonowe HNO 3 HNO 2 H 2 SO 4 H 3 PO 4...

poleca65%

Budowa atomu

Atom zbudowany jest z dodatnio naładowanego jądra i zajmujących przestrzeń poza jądrem elektronów. Jądro składa się z protonów i neutronów, czyli nukleonów . Proton p Neutron n Elektron e cząstka obdarzona jednostkowym ładunkiem dodatnim masa ~ 1u zbudowany z kwarków z greckiego protos , czyli pierwszy cząstka pozbawiona ładunku elektrycznego masa ~ 1u zbudowany z kwarków szybki rozpad poza atomem z łaciny neutrum ,...

Sprawdź także
poleca59%

Aminokwasy

Kategoria: Aminokwasy, peptydy, białka

Aminokwasy to związki dwufunkcyjne zawierające w swych cząsteczkach grupę karboksylową –COOH oraz grupę aminową –NH 2 . Często stosowaną zasadą określającą wzajemne położenie grupy aminowej i karboksylowej jest oznaczenie atomów węgla w łańcuchu węglowodorowym kolejnymi literami greckimi: α, β, γ, δ. Biorąc pod uwagę różne kryteria podziału można dokonać ich rozmaitej klasyfikacji. Aminokwasy dzielimy na: białkowe i niebiałkowe, glikogenne i ketogenne, α-aminokwasy i o...

poleca70%

Tłuszcze

Kategoria: Pochodne kwasów karboksylowych

W najbardziej ogólnym ujęciu tłuszcze to estry różnych alkoholi i kwasów tłuszczowych. Biorąc pod uwagę skład można dokonać ich podziału na: tłuszcze proste – woski i tłuszcze właściwe (zbudowane wyłącznie z alkoholu i kwasów tłuszczowych), tłuszcze złożone – fosfolipidy i glikolipidy (zawierają dodatkowo inny składnik, np. resztę kwasu fosforowego(V) lub cukier). Charakterystyczną cechą tłuszczów jest dobra rozpuszczalność w rozpuszczalnikach organicznych. TŁUSZCZE...

poleca74%

Wiązanie metaliczne

Kategoria: Wiązania chemiczne

Występuje w kryształach metali, stopach metali i związkach międzymetalicznych. Polega na elektrostatycznym oddziaływaniu kationów metali ze swobodnie poruszającymi się elektronami (gaz elektronowy). Te swobodne elektrony odpowiedzialne są za wysokie przewodnictwo elektryczne i cieplne metali, ich połysk, kowalność i ciągliwość.

poleca71%

Fenole

Kategoria: Alkohole, Fenole

Sa to związki zawierające grupę hydroksylową –OH bezpośrednio związaną z atomem węgla w pierścieniu aromatycznym. Najprostszym przedstawicielem tej grupy jest benzenol (hydroksybenzen), zwany fenolem, o wzorze C 6 H 5 –OH Fenol otrzymujemy w reakcji opisanej poniższymi równaniami: C 6 H 5 -Cl + 2 NaOH → C 6 H 5 -ONa + NaCl + H 2 O C 6 H 5 ONa + HCl → C 6 H 5 -OH + NaCl Fenol wykazuje wyraźny charakter kwasowy. W roztworze wodnym dysocjuje jak kwas, czyli odszczepia kation wodoru...

poleca69%

Aldehydy

Kategoria: Aldehydy, Ketony

Są to związki zawierające grupę funkcyjną – CHO, zwaną grupą aldehydową . Grupa ta składa się z grupy karbonylowej i atomu wodoru: R-CHO           gdzie: R- atom wodoru, grupa alkilowa lub arylowa Poniżej zamieszczono wzory wybranych aldehydów: nasycone: nienasycone: aromatyczne: cykliczne: zawierające np. 2 grupy funkcyjne: Biorąc pod uwagę nasycone aldehydy łańcuchowe zauważono, że ich temperatury wrzenia są niższe niż odpowiednich alkoholi. Fakt...

poleca67%

Tlenki

Kategoria: Klasyfikacja związków nieorganicznych

To związki metali lub niemetali z tlenem. W związkach tych tlen występuje na –II stopniu utlenienia. Istnieją liczne sposoby klasyfikacji tlenków: ze względu na skład: tlenki metali tlenki niemetali Na 2 O tlenek sodu SO 2 tlenek siarki(IV) CaO tlenek wapnia SO 3 tlenek siarki(VI) Fe 2 O 3 tlenek żelaza(III) N 2 O 5 tlenek azotu(V) FeO tlenek żelaza(II) P 4 O 10 tlenek fosforu(V) ze względu na...

poleca89%

Elektroliza

Kategoria: Elektrochemia

Jest to całokształt zjawisk (szereg reakcji utleniania - redukcji) wywołanych przepływem stałego prądu elektrycznego przez roztwory elektrolitów lub ich formę stopioną. Elektroliza jest procesem wymuszonym przyłożonym z zewnątrz napięciem. Najniższe napięcie zewnętrznego źródła prądu stałego potrzebne do wywołania reakcji elektrodowej to napięcie rozkładowe. Jest ono równe co najmniej sile elektromotorycznej ogniwa, w którym zachodzi samorzutnie analogiczna reakcja, ale w kierunku...

Sprawdź także
poleca86%

Ogniwa

Kategoria: Elektrochemia

Układ utworzony przez połączenie dwóch elektrod za pomocą klucza elektrolitycznego nosi nazwę ogniwa elektrochemicznego. W ogniwie elektrody połączone są ze sobą przewodnikiem metalicznym, który pełni rolę przekaźnika elektronów, a roztwory kluczem elektrolitycznym, który umożliwia przepływ niewielkiej liczby jonów, wyrównujący bilans ładunku. Zamknięcie obwodu np. amperomierzem, woltomierzem spowoduje, że ich wskazówka wychyli się, czyli w układzie płynie prąd. Ogniwo jest źródłem prądu na...

poleca59%

Wodorotlenki

Kategoria: Klasyfikacja związków nieorganicznych

To związki chemiczne, w skład których wchodzi grupa wodorotlenowa OH lub jon wodorotlenkowy OH – . Podział wodorotlenków: zasadowe amfoteryczne czyli te, które reagują z kwasami, a nie reagują z zasadami, np. wodorotlenki metali 1, 2 grupy bez berylu oraz niektóre wodorotlenki metali bloku d czyli te, które reagują zarówno z kwasami, jak i zasadami (praktycznie nierozpuszczalne w wodzie), np. Be(OH) 2 , Al(OH) 3 , Ga(OH) 3 , In(OH) 3 , Cr(OH) 3...

Sprawdź także
poleca77%

Reakcja synproporcjonowania

Kategoria: Reakcje utleniania-redukcji

Jest kolejnym przykładem reakcji utleniania-redukcji, w której atomy tego samego pierwiastka z dwóch różnych stopni utlenienia przechodzą na jeden wspólny, np. C IV O 2 + C 0 → 2 C II O HCl V O 3 + 5 HCl –I → 3 Cl 2 0 + 3H 2 O UTLENIACZE REDUKTORY posiadają właściwości utleniające posiadają właściwości redukujące występując na najwyższym możliwym stopniu utlenienia mają możliwość jego obniżenia...

poleca38%

Wodorotlenki amfoteryczne

Kategoria: Wodorotlenki

charakteryzują się tym, że reagują zarówno z kwasami, jak i zasadami. Wodorotlenek glinu reaguje z zasadą sodową (reakcja zachodzi w roztworze wodnym) tworząc związek o wzorze Na[Al(OH) 4 ], a przy dużym nadmiarze zasady – Na 3 [Al(OH) 6 ]. Al(OH) 3 + 3 HCl → AlCl 3 + 3 H 2 O Al(OH) 3 + NaOH → Na[Al(OH) 4 ]          tetrahydroksoglinian sodu Al(OH) 3 + 3 NaOH → Na[Al(OH) 6 ]          heksahydroksoglinian sodu Niektóre wodorotlenki ulegają rozkładowi w podwyższonej temperaturze, np....

poleca70%

Fluorowce

Kategoria: Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok P

Pierwiastki grupy 17: fluor, chlor, brom, jod i astat. Fluorowce nie występują w stanie wolnym w przyrodzie, a w formie związanej najczęściej występuje chlor (halit – NaCl, sylwin – KCl, kainit – KCl·MgSO 4 ·3 H 2 O, karnalit – KCl·MgCl 2 ·6 H 2 O) oraz fluor (fluoryt – CaF 2 , apatyt – CaF 2 · 3 Ca 3 (PO 4 ) 2 , kriolit AlF 3 · 3 NaF) Właściwości fizyczne: fluor – jasnożółty gaz o ostrym zapachu, chlor – żółtozielony gaz o ostrym zapachu, brom – ciemnobrunatna ciecz (z...

poleca74%

Rozpuszczalność

Kategoria: Równowagi w roztworach wodnych elektrolitów

Rozpuszczalność ciał stałych w cieczach określa liczbę gramów substancji, jaką trzeba w danej temperaturze rozpuścić w 100 gramach rozpuszczalnika aby otrzymać roztwór nasycony. Roztwór nienasycony to taki roztwór, w którym w określonej temperaturze można jeszcze rozpuścić pewną ilość substancji. Stwierdzono, że rozpuszczalność większości ciał stałych w cieczach wzrasta ze wzrostem temperatury, a rozpuszczalność gazów maleje. Analizując równowagę roztworu nasyconego z nadmiarem...

poleca88%

Prawa elektrolizy

Kategoria: Elektroliza

I prawo : masa substancji wydzielonej na elektrodzie w wyniku procesu elektrolizy jest wprost proporcjonalna do ładunku przepływającego przez elektrolit: m = k · I · t = k · Q, gdzie: k – równoważnik elektrochemiczny, I – natężenie prądu [A], t – czas trwania elektrolizy [s], M – masa molowa substancji wydzielonej na elektrodzie, Q – ładunek elektryczny. II prawo: stosunek masy molowej M substancji wydzielanej na elektrodzie do iloczynu jej równoważnika elektrochemicznego i...

poleca80%

Litowce

Kategoria: Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok S

Są bardzo aktywnymi metalami i dlatego w przyrodzie nie występują w stanie wolnym, lecz wchodzą w skład związków chemicznych. Sód i potas to miękkie, srebrzystobiałe metale, przechowywane – ze względu na swoją aktywność – w nafcie. Sód i potas reagując z tlenem tworzą nadtlenek sodu i ponadtlenek potasu. 2 Na + O 2 → Na 2 O 2 K + O 2 → KO 2 Nadtlenek sodu reaguje z metalicznym sodem tworząc tlenek sodu, jak również reaguje z tlenkiem węgla(IV): Na 2 O 2 + 2 Na → 2 Na 2 O 2 Na 2...

poleca67%

Ketony

Kategoria: Aldehydy, Ketony

Związki zawierające grupę funkcyjną związaną z dwiema dowolnymi resztami węglowodorowymi, to ketony: Poniżej podano wzory i nazwy wybranych ketonów: Ketony utleniają się znacznie trudniej niż aldehydy. W próbie Tollensa i Trommera z ich udziałem otrzymujemy wynik ujemny – brak właściwości redukujących. Ten fakt spowodowany jest położeniem grupy wewnątrz łańcucha węglowodorowego. Podobnie jak alkohole trzeciorzędowe, nie mogą utracić atomu wodoru bez przerwania wiązania...

poleca82%

Wodór

Kategoria: Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok S

Wodór występuje w bardzo małych ilościach w atmosferze w stanie wolnym, a w postaci związanej występuje jako woda i obecny jest we wszystkich związkach organicznych. Konfiguracja elektronowa atomu wodoru: 1s 1 . Stopnie utlenienia wodoru w związkach: –I, I. Właściwości fizyczne: gaz, bezbarwny i bezwonny, lżejszy odpowietrza, praktycznie nierozpuszczalny w wodzie, występuje w atmosferze w cząsteczkach dwuatomowych. Otrzymywanie: w laboratorium - w reakcji metali z...

poleca73%

Mangan

Kategoria: Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok D

Mangan jest srebrzystoszarym, twardym i kruchym metalem. Konfiguracja elektronowa atomu manganu: [Ar] 4s 2 3d 5 . W związkach mangan występuje na stopniach utlenienia: II, IV, VI i VII.   Konfigurację jonu manganu w zależności od stopnia utlenienia w związku przedstawiono poniżej: II IV VI VII [Ar]3d 5 [Ar]3d 3 [Ar]3d 1 [Ar] Mangan jest pierwiastkiem aktywnym chemicznie. W postaci rozdrobnionej spala się w tlenie...

poleca70%

Reakcje substytucji

Kategoria: Węglowodory aromatyczne

Nitrowanie , czyli działanie mieszaniną nitrującą, tzn. mieszaniną stężonego kwasu azotowego(V) i stężonego kwasu siarkowego(VI): Atom wodoru w cząsteczce benzenu zostaje podstawiony grupą – NO 2 . Większość nitrozwiązków jest w temperaturze pokojowej cieczą lub ciałem stałym. Wszystkie charakteryzują się wysokimi temperaturami wrzenia i żółtym zabarwieniem. Są nierozpuszczalne w wodzie i posiadają charakterystyczny zapach. Sulfonowanie , czyli działanie stężonym kwasem...

poleca63%

Aminy

Aminy można uważać za pochodne amoniaku, w którego cząsteczce jeden, dwa lub trzy atomy wodoru zostały zastąpione resztami węglowodorowymi (alkilowymi lub/i arylowymi). Biorąc pod uwagę liczbę podstawionych atomów wodoru w cząsteczce amoniaku wyróżniamy aminy: pierwszorzędowe, np. CH 3 -NH 2 metyloamina C 6 H 5 -NH 2 fenyloamina (anilina) (aminobenzen) drugorzędowe, np. CH 3 -NH-CH 3 dimetyloamina C 6 H 5 -NH-CH 3 N-metylofenyloamina...

poleca66%

Toluen

Kategoria: Węglowodory aromatyczne

Toluen to bezbarwna ciecz o charakterystycznym zapachu. Spala się kopcącym płomieniem. Toluen można otrzymać w reakcji Würtza-Fittiga: C 6 H 5 – Cl + CH 3 – Cl + 2 Na → C 6 H 5 – CH 3 + 2 NaCl Toluen bierze udział w reakcjach substytucji. Należy jednak pamiętać, że obecna w pierścieniu grupa metylowa –CH 3 kieruje nowy podstawnik w określone miejsce w pierścieniu. Ten fakt określany jako tzw. wpływ kierujący podstawników jest powszechny w reakcjach związków aromatycznych....

poleca65%

Fluorowcopochodne węglowodorów

Kategoria: Węglowodory, fluorowcopochodne węglowodorów

Fluorowcopochodne węglowodorów nasyconych (halogenki alkilowe), nienasyconych (halogenki alkenylowe) i aromatycznych (halogenki arylowe). Związki te można określić jako pochodne węglowodorów, w których cząsteczkach za atom lub atomy wodoru podstawiono atom lub atomy fluorowca (halogenu) X. Metody otrzymywania: halogenowanie alkanów pod wpływem światła halogenowanie węglowodorów aromatycznych w obecności katalizatora, np. addycja cząsteczki X 2 do alkenów lub alkinów:...

poleca29%

Konfiguracja elektronowa

Kategoria: Budowa atomu

Jest to zapis przedstawiający przyporządkowanie elektronów atomu odpowiednim orbitalom atomowym. W stanie podstawowym (tzn. stanie o minimalnej energii) przyporządkowanie to odbywa się zgodnie z następującymi regułami: w atomach wieloelektronowych elektrony zapełniają orbitale atomowe według ich wzrastającej energii orbitalnej: 1s 2s 2p 3s 3p 4s3d 4p 5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7s 5f. zakaz Pauliego : w atomie wieloelektronowym dwa elektrony nie mogą znajdować się w stanach opisywanych...

poleca57%

Glin

Kategoria: Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok P

Glin jest srebrzystobiałym metalem. Jest kowalny i ciągliwy, daje się łatwo rozwalcowywać. Glin należy do najbardziej rozpowszechnionych metali w przyrodzie w postaci różnorodnych związków chemicznych. Konfiguracja elektronowa atomu glinu: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 1 . Stopień utlenienia glinu w związkach: III. Glin w temperaturze pokojowej nie reaguje z tlenem, dopiero ogrzany do wysokiej temperatury spala się tworząc tlenek glinu: 4 Al + 3 O 2 → 2 Al 2 O 3 Glin w podwyższonej...

poleca49%

Alkohole polihydroksylowe

Kategoria: Alkohole, Fenole

Glicerol reaguje z kwasem azotowym(V) tworząc nieorganiczny ester triazotan(V) glicerolu. Związek ten popularnie nazywa się nitrogliceryną. Alkohole polihydroksylowe również reagują z metalami aktywnymi, np. glicerol tworzy w tych warunkach propan-1,2,3-triolan sodu: i dodatkowo z wodorotlenkiem miedzi(II) (reakcja przebiega w temperaturze pokojowej) tworząc lazurowo-niebieski kompleks. Reakcja ta służy do wykrywania związków posiadających w cząsteczce co najmniej dwie grupy –OH...

poleca63%

Disacharydy

Kategoria: Węglowodany (cukry, sacharydy)

Należą do cukrów hydrolizujących. Powstają z 2 reszt monosacharydowych (identycznych lub różnych) połączonych wiązaniem O-glikozydowym. W zależności od tego, które grupy–OH monosacharydów zostały zaangażowane w tworzenie wiązania glikozydowego, disacharyd posiada lub nie posiada właściwości redukujących. Do disacharydów redukujących zalicza się np. maltozę, laktozę i celobiozę. W nazwie redukującego disacharydu pojawia się charakterystyczna końcówka –oza. Do disacharydów...

poleca73%

Metody otrzymywania alkenów

Kategoria: Węglowodory nienasycone (Alkeny)

odwodnienie , czyli eliminacja wody z alkoholu: Eliminacją nazywamy proces polegający na oderwaniu od sąsiadujących atomów węgla dwóch atomów lub grup atomów bez zastąpienia ich innymi podstawnikami, w wyniku czego rośnie krotność wiązania lub powstaje związek cykliczny. Reakcja eliminacji przebiega zgodnie z regułą Zajcewa , która mówi, że atom wodoru odrywa się od atomu węgla związanego z mniejszą liczbą atomów wodoru, czyli bardziej podstawionego. eliminacja cząsteczki...

poleca35%

Azot

Kategoria: Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok P

Azot jest pierwiastkiem, który w stanie wolnym stanowi główny składnik atmosfery ziemskiej, a w formie związanej występuje w postaci licznych minerałów (np. NaNO 3 – saletra chilijska,KNO 3 – saletra indyjska). Występuje też w organizmach żywych, będąc głównym składnikiem białka zwierzęcego i roślinnego. Konfiguracja elektronowa atomu azotu: 1s 2 2s 2 2p 3 . Stopnie utlenienia azotu w związkach: –III, I, II, III, IV, V. Otrzymywanie: na skalę przemysłową – frakcjonowana...

poleca39%

Podstawowe wzory chemiczne

Kategoria: Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne. Stechiometria

Wzór sumaryczny określa skład jakościowy i ilościowy związku. Wzór strukturalny (wzór kreskowy) określa skład jakościowy i ilościowy oraz sposób powiązania poszczególnych atomów w danej cząsteczce (kreska obrazuje wiązanie chemiczne). Wzór rzeczywisty związku podaje rzeczywisty stosunek atomów danego rodzaju w związku. Jest n-krotnością wzoru empirycznego, gdzie n jest określone stosunkiem rzeczywistej masy molowej związku do masy związku określonego wzorem empirycznym....

poleca67%

Inne metody otrzymywania określonych alkinów

Kategoria: Węglowodory nienasycone (Alkiny)

etyn (acetylen) otrzymuje się z karbidu w reakcji z wodą: CaC 2 + 2 H 2 O → HC ≡ CH + Ca(OH) 2 etyn (acetylen) otrzymuje się z metanu podczas pirolizy: 2 CH 4 → HC ≡ CH + 3 H 2

poleca88%

Berylowce

Kategoria: Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok S

Są srebrzystobiałymi metalami, które również jako aktywne chemicznie występują w przyrodzie wyłącznie w postaci związków chemicznych. Beryl i magnez są dość odporne na działanie tlenu z powietrza. Wapń i pozostałe berylowce utleniają się na powietrzu gwałtownie i stąd przechowywane są w nafcie. Magnez w reakcji z tlenem tworzy tlenek magnezu, podobnie wapń, a bar i stront utworzą nadtlenki: 2 Mg + O 2 → 2 MgO 2 Ca + O 2 → 2 CaO Ba + O 2 → BaO 2 Sr + O 2 → SrO 2 Beryl jest odporny...

poleca67%

Otrzymywanie amid kwasowych

Kategoria: Amidy kwasowe

Amidy w zależności od rzędowości otrzymujemy różnymi sposobami: otrzymywanie I-rzędowych amidów w reakcji kwasu z amoniakiem,np. ogrzewanie w obecności środków pochłaniających wodę otrzymywanie II-rzędowych amidów w reakcji kwasu z I-rzędową aminą, np. otrzymywanie III-rzędowych amidów w reakcji kwasu z II rzędową aminą, np.

poleca52%

Monosacharydy

Kategoria: Węglowodany (cukry, sacharydy)

Monosacharydy to zazwyczaj ciała stałe o słodkim smaku. Rozpuszczają się w wodzie. Roztwory wodne mają odczyn obojętny. Monosacharydy posiadają właściwości redukujące. Zarówno aldozy jak i ketozy dają pozytywny wynik w próbie Trommera, Tollensa czy Fehlinga. Próba Fehlinga polega na utlenianiu cukru odczynnikiem Fehlinga, czyli kompleksem jonów Cu 2+ z sodowo-potasową solą kwasu winowego. W warunkach określonych tymi próbami (środowisko zasadowe) ketozy ulegają enolizacji tworząc...

poleca72%

Otrzymywanie wybranych amid kwasowych

Kategoria: Amidy kwasowe

Amidy ulegają hydrolizie. Hydroliza prowadzona w środowisku kwaśnym, jak i zasadowym, prowadzi do otrzymania w zależności od rzędowości amidu różnych produktów: amidy I-rzędowe, np. etanoamid amidy II-rzędowe, np. N-metyloetanoamid amidy III-rzędowe, np. N,N-dimetyloetanoamid Amidy posiadają charakter bardzo słabych zasad, ale w roztworach wodnych wykazują odczyn obojętny. Ze względu na fakt, że ich cząsteczki są zasocjowane (tworzenie wiązań wodorowych)...

poleca40%

Siarka

Kategoria: Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok P

Siarka jest niemetalem występującym w przyrodzie w stanie wolnym (siarka rodzima), jaki w postaci różnych związków chemicznych (minerały: ZnS – blenda cynkowa, PbS – galena, FeS 2 – piryt, CaSO 4 – anhydryt). Konfiguracja elektronowa atomu siarki: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 4 . Stopnie utlenienia siarki w związkach: –II, IV, VI. Siarka jest kruchą substancją krystaliczną o żółtej barwie. Siarka w temperaturze pokojowej występuje w dwóch odmianach alotropowych: siarka rombowa i...

poleca60%

Sole

Kategoria: Klasyfikacja związków nieorganicznych

To związki, które w stanie stałym zbudowane są z kationów metali (wyjątek – jon NH 4 + ) i anionów reszt kwasowych. Sole można podzielić na: obojętne wodorosole hydroksosole Al 2 (SO 4 ) 3 siarczan(VI) glinu NaHSO 4 wodorosiarczan(VI) sodu Mg(OH)Cl chlorek wodorotlenek magnezu MgSO 3 siarczan(IV) magnezu KH 2 PO 4 diwodorofosforan(V) potasu [Al(OH) 2 ] 2 SO 4 siarczan(VI) wodorotlenek glinu KCl chlorek potasu Ca(HCO 3 )...

poleca73%

Węglowodory cykliczne

Kategoria: Węglowodory, fluorowcopochodne węglowodorów

Przedstawicielami węglowodorów cyklicznych są m.in. cykloalkany, cykloalkeny i cykloalkadieny. Cykloalkany to węglowodory o budowie pierścieniowej (cyklicznej). Poniżej podano uproszczone wzory wybranych cykloalkanów i ich homologów: Wśród cykloalkanów najtrwalszy jest cykloheksan, o czym decyduje brak napięcia kątowego w jego cząsteczce. Cyklopropan, cyklobutan, cyklopentan ze względu na występujące napięcie kątowe – zmniejszające się w szeregu zapisanych związków – cechuje mała...

poleca75%

Funkcje termodynamiczne. Elementy termochemii

Energia wewnętrzna U układu to całkowita energia układu, czyli suma energii kinetycznej i potencjalnej wszystkich drobin w układzie, ale i np. energia ruchów elektronów i atomów, energia oddziaływań między elektronami, między nukleonami w jądrach, między elektronami a jądrami atomów. Energia wewnętrzna U jest funkcją stanu. Funkcja stanu charakteryzuje się tym, że jej zmiany nie zależą od sposobu prowadzenia przemiany, czyli nie zależą od drogi, po której układ przeszedł od stanu...

poleca39%

Wiązanie kowalencyjne

Kategoria: Wiązania chemiczne

polega na uwspólnieniu pary lub par elektronowych atomów pierwiastków tworzących dany związek chemiczny. Uwspólniona para lub pary elektronowe znajdują się między rdzeniami atomów. Wiązanie kowalencyjne – zgodnie z umową – tworzy się, gdy różnica elektroujemności ΔE pierwiastków tworzących cząsteczkę jest niewielka lub równa zero (0 < ΔE < 0,4). Jeżeli uwspólniono jedną parę elektronową, to wiązanie nazywamy pojedynczym,jeżeli uwspólniono dwie pary elektronowe – podwójnym, trzy –...

poleca69%

Estry

Kategoria: Pochodne kwasów karboksylowych

Estry to pochodne kwasów karboksylowych, w których grupę–OH w grupie funkcyjnej zastąpiono grupą –OR 1 Estry powstają w reakcji estryfikacji, którą przedstawiono ogólnym zapisem: lub w reakcji alkoholizy, której ulegają np. estry, bezwodniki i chlorki kwasowe. Estry o krótkich łańcuchach węglowych są lotne i charakteryzują się owocowymi lub kwiatowymi zapachami. Dość dobrze rozpuszczają się w wodzie. H — COOC 2 H 5 metanian etylu zapach rumu CH 3 —...

poleca88%

Charakterystyka roztworów rzeczywistych

Kategoria: Układ dyspersyjny

Stężenie roztworu to stosunek ilości substancji rozpuszczonej dookreślonej ilości (objętości lub masy) roztworu. Stężenie procentowe C p wyraża liczbę gramów substancji rozpuszczonej,znajdującej się w 100 gramach roztworu: Stężenie molowe C m określa liczbę moli substancji rozpuszczonej w 1 dm 3 (1000 cm 3 ) roztworu: Przy wzajemnym przeliczaniu stężeń można korzystać ze wzoru: Aby przygotować roztwór o określonym stężeniu należy: obliczyć liczbę gramów...

poleca65%

Wysalanie białek

Kategoria: Białka

Jest to to proces polegający na zmniejszeniu wzajemnych oddziaływań cząsteczek białek i wody w wyniku wprowadzenia jonów określonej soli, np. (NH 4 ) 2 SO 4 , NaCl, Na 2 SO 4 . Jony te silniej niż cząsteczki białka oddziałują z cząsteczkami wody niszcząc tę stabilizującą białko otoczkę hydratacyjną. Zatem wszystkie czynniki powodujące odciągnięcie cząsteczek wody od cząsteczek białka zmniejszają jego rozpuszczalność, czyli wytrącają białko z roztworu. Skutek – zol przechodzi w żel...

poleca75%

Stan równowagi chemicznej

Jeżeli jeden z produktów reakcji chemicznej opuszcza układ reakcyjny w postaci gazu, to reakcja ta na pewno przebiega do końca w prawo, czyli do całkowitego wyczerpania substratów. Można ją określić jako praktycznie nieodwracalną. W równaniu reakcji ten fakt należy zaznaczyć strzałką skierowaną w jedną, prawą stronę →. Większość reakcji chemicznych – w odpowiednich warunkach – przebiega w sposób odwracalny, co w równaniu zaznaczyć należy za pomocą dwóch strzałek przeciwnie skierowanych....

poleca55%

Węglowodory nienasycone (Alkeny)

Kategoria: Węglowodory, fluorowcopochodne węglowodorów

Alkeny to węglowodory łańcuchowe, w cząsteczkach których występuje jedno wiązanie podwójne między atomami węgla, których walencyjne orbitale atomowe są w stanie hybrydyzacji sp 2 . Te dwa atomy węgla oraz cztery atomy bezpośrednio związane z nimi leżą w jednej płaszczyźnie. Długość wiązania podwójnego jest krótsza od długości wiązania pojedynczego i wynosi 134 pm, ale energia wiązania jest większa i wynosi 682 kJ/mol. Pamiętając, że na wiązanie podwójne składa się jedno wiązanie mocne...

poleca49%

Kwasy karboksylowe

Są to związki, w cząsteczkach których występuje jako grupa funkcyjna grupa karboksylowa –COOH. Grupa ta składa się z grupy karbonylowej oraz hydroksylowej. Ogólny wzór kwasu monokarboksylowego: R — COOH,           gdzie: R – atom wodoru lub dowolna grupa alkilowa lub arylowa. Biorąc pod uwagę liczbę grup karboksylowych oraz rodzaj reszty węglowodorowej kwasy można podzielić na: nasycone monokarboksylowe: nienasycone monokarboksylowe: cykloalifatyczne monokarboksylowe...

poleca58%

Peptydy

Kategoria: Aminokwasy, peptydy, białka

Zaznaczony kursywą układ atomów nosi nazwę wiązania peptydowego . Układ ten jest płaski, sztywny i zawsze występuje w formie trans. Zgodnie z ogólnie przyjętą umową, wzory strukturalne peptydów przedstawia się umieszczając wzór aminokwasu z wolną grupą aminową po lewej stronie (aminokwas N – końcowy), a wzór aminokwasu z wolną grupą karboksylową na końcu szeregu, po prawej stronie (aminokwas C – końcowy). Ustalając nazwy peptydów, temu aminokwasowi, który angażuje swoją grupę...

poleca57%

Srebro

Kategoria: Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok D

Srebro to miękki, kowalny metal o charakterystycznym połysku. Wśród pierwiastków zaliczany jest do najlepszych przewodników ciepła i elektryczności. Konfiguracja elektronowa atomu srebra: [Kr] 5s 1 4d 10 W związkach srebro występuje głównie na I stopniu utlenienia. Konfiguracja kationu srebra jest następująca: Ag+ : [Kr] 4d 10 Srebro nie reaguje z tlenem atmosferycznym. Czarny nalot pokrywający z czasem przedmioty srebrne to siarczek srebra(I) – obecne w powietrzu śladowe...

poleca57%

Węgiel

Kategoria: Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok P

Węgiel – jako podstawowy składnik przyrody ożywionej – występuje zarówno w stanie wolnym (grafit, diament, węgle kopalne), jaki w związkach chemicznych (np. CO 2 , węglany, gaz ziemny, ropa naftowa). Konfiguracja elektronowa atomu węgla: 1s 2 2s 2 2p 2 . Stopnie utlenienia węgla w związkach: II, IV, –IV. Znane są trzy odmiany alotropowe węgla: diament, grafit oraz fulereny. Diament i grafit posiadają budowę krystaliczną, a fulereny cząsteczkową. Diament Grafit...

poleca23%

Wskaźniki kwasowo-zasadowe

Kategoria: Równowagi w roztworach wodnych elektrolitów

Są to związki typu słabych kwasów lub słabych zasad organicznych. Barwa ich formy zdysocjowanej, jak i niezdysocjowanej jest różna. pH roztworu decyduje, która z tych form będzie w przewadze i która barwa się pojawi. W roztworze ustala się stan równowagi, którego położenie zależy od stężenia jonów H + lub OH – : np. w środowisku zasadowym jony OH – spowodują przesunięcie równowagi na prawo, co wywoła zmianę barwy. Wskaźnikiem jest np. fenoloftaleina, która przyjmuje barwę malinową...

poleca58%

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne. Stechiometria

Mol to ilość substancji zawierająca liczbę atomów lub cząsteczek równą liczbie atomów zawartych w 0,12 kg czystego nuklidu 12 C. Mol – jednostka liczności materii – zawiera N A elementów materii. N A – liczba Avogadra wynosząca 6,02 · 10 23 elementów. Masa 1 mola substancji, czyli 6,02 · 10 23 atomów lub cząsteczek wyrażona w gramach, to masa molowa substancji. Oznaczana symbolem M, liczbowo jest równa masie atomowej lub cząsteczkowej danej substancji. M Na = 23 g/mol...

poleca54%

Podstawowe prawa chemiczne

Kategoria: Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne. Stechiometria

Prawo stałości składu związku chemicznego (stosunków stałych): pierwiastki tworząc dany związek chemiczny łączą się w stałych stosunkach wagowych, co oznacza, że skład chemiczny danego związku jest stały i ściśle określony. Prawo Avogadra : w danych objętościach różnych gazów, w tych samych warunkach ciśnienia i temperatury, znajduje się jednakowa liczba cząsteczek. Prawo zachowania masy : w układzie zamkniętym łączna masa substratów danej reakcji chemicznej jest równa łącznej...

poleca75%

Amidy kwasowe

Kategoria: Pochodne kwasów karboksylowych

I-rzędowe amidy kwasowe to pochodne kwasów karboksylowych, w których grupę –OH w grupie funkcyjnej zastąpiono grupą aminową –NH 2 . Podstawienie kolejnych atomów wodoru grupy aminowej grupą alkilową lub arylową pozwala na uzyskanie II-rzędowych lub III-rzędowych amidów:

poleca61%

Metody otrzymywania alkoholi

Kategoria: Alkohole, Fenole

reakcja halogenków alkilowych (X = Cl, Br, I) z mocnymi zasadami w środowisku wodnym redukcja aldehydów lub ketonów w obecności katalizatora(np. Ni, Pd): uwodnienie alkenów (addycja wody) w obecności kwasów: addycja wody zachodzi zgodnie z regułą Markownikowa Znaną od dawna metodą otrzymywania alkoholu etylowego jest fermentacja alkoholowa cukru, którą sumarycznie można przedstawić równaniem:

poleca32%

Węglowodory nienasycone (Alkiny)

Kategoria: Węglowodory, fluorowcopochodne węglowodorów

Alkiny to węglowodory łańcuchowe, w których cząsteczkach występuje jedno wiązanie potrójne między atomami węgla: –C≡C–. Atomy węgla połączone wiązaniem potrójnym posiadają walencyjne orbitale atomowe w stanie hybrydyzacji sp. Długość wiązania potrójnego jest krótsza od długości wiązania podwójnego i wynosi 120 pm, ale energia wiązania jest większa– 829 kJ/mol. Alkiny tworzą szereg homologiczny o wzorze C n H 2n-2 . W szeregu homologicznym łańcuchowych alkinów ze wzrostem liczby atomów...

poleca75%

Pochodne kwasów karboksylowych

Zastępując grupę hydroksylową –OH w grupie karboksylowej inną grupą, np. –OR, –NH 2 , –Cl, –OCOR, otrzymujemy nowe związki – odpowiednio estry, amidy, chlorki i bezwodniki kwasowe. Związki te można określić jako pochodne kwasów w grupie funkcyjnej. Ich charakterystyczną cechą jest zdolność do hydrolizy, w wyniku której otrzymuje się określony kwas. Analizując poniższy wzór łatwo zauważyć, że wszystkie te związki zawierają grupę acylową : W zależności od rodzaju kwasu przyjmuje ona...

poleca43%

Izomeria konstytucyjna

Kategoria: Izomeria - Rodzaje i przykłady

Izomery łańcuchowe (różnice w budowie szkieletu węglowego) Izomery łańcuchowo-pierścieniowe Izomery pierścieniowe Izomery położenia wiązania podwójnego Izomery podstawienia Metamery (alkohol – eter) Metamery (aldehyd – keton) Metamery (kwas – ester) metamery (nitrozwiązek – aminokwas) Tautomery keto-enolowe(istnieją w...

poleca60%

Wiązania chemiczne

Przyczyną tworzenia wiązań chemicznych jest dążenie atomów do uzyskania trwałej konfiguracji elektronowej najbliższego gazu szlachetnego (osiem lub dwa elektrony na powłoce walencyjnej – reguła oktetu i dubletu). Tę trwałą konfigurację pierwiastki mogą uzyskać albo przez uwspólnienie elektronów walencyjnych poszczególnych atomów lub pary elektronowej jednego atomu, albo przez przeniesienie elektronów z jednego atomu na inny atom.

poleca58%

Węglowodory nasycone (Alkany)

Kategoria: Węglowodory, fluorowcopochodne węglowodorów

Cząsteczki alkanów zbudowane są z atomów węgla, których orbitale walencyjne są w stanie hybrydyzacji sp 3 . Atomy węgla połączone są ze sobą wyłącznie wiązaniami pojedynczymi σ. Długość wiązania pojedynczego węgiel-węgiel wynosi 154 pm, a energia wiązania 368 kJ/mol. Cząsteczki alkanów nie są płaskie, a możliwość obrotu atomów lub grup atomów połączonych z sąsiednimi atomami węgla wokół wiązania σ powoduje, że istnieją różnorodne orientacje w przestrzeni określane mianem konformacji...

poleca65%

Elektrody

Kategoria: Elektrochemia

Metal zanurzony do roztworu swoich jonów: przekazuje jony do roztworu ładując się na powierzchni ujemnie(przy małym stężeniu elektrolitu): Me → M en+ + n e− przyjmuje na swoją powierzchnię jony z roztworu ładując się dodatnio (zachodzi przy dużym stężeniu elektrolitu lub gdy metal wykazuje małą aktywność chemiczną – metal szlachetny): M en+ + n e− → Me Metal zanurzony do roztworu swoich jonów nosi nazwę elektrody metalicznej (półogniwa). Na granicy metal–roztwór tworzy się...

poleca54%

Metody otrzymywania wybranych kwasów

Kategoria: Kwasy karboksylowe

działanie kwasem siarkowym(VI) na metanian sodu w celu otrzymania kwasu metanowego katalityczne utlenianie etanalu do kwasu etanowego fermentacja octowa, którą sumarycznie można zapisać utlenianie metylobenzenu i etylobenzenu manganianem(VII) potasu w odpowiednim środowisku prowadzi do otrzymania kwasu benzoesowego, co przedstawiono schematycznie poniżej: Analizując budowę cząsteczki kwasu metanowego można wyciągnąć wniosek, że kwas ten posiada właściwości...

poleca58%

Reakcje utleniania-redukcji

Kategoria: Reakcje chemiczne i ich rodzaje. Reakcje utleniania-redukcji

Są to reakcje chemiczne, podczas których następuje zmiana stopni utlenienia atomów w wyniku wymiany elektronów. Wymiana elektronów zachodzi pomiędzy reduktorem, który oddaje elektrony i utleniaczem pobierającym elektrony: Mg 0 – 2 e – → Mg II proces utleniania 2 Cl 0 + 2 e – → 2 Cl –I proces redukcji Reakcje te nie mogą przebiegać niezależnie, gdyż elektrony oddane przez atomy magnezu w reakcji utleniania są pobrane przez atomy chloru w...

poleca60%

Metody otrzymywania wybranych alkanów

Kategoria: Węglowodory nasycone (Alkany)

synteza metanu z pierwiastków w ściśle określonych warunkach: C + 2 H 2 → CH4 otrzymywanie metanu z gazu syntezowego: CO + 3 H 2 → CH 4 + H 2 O hydroliza węgliku glinu: Al 4 C 3 + 12 H 2 O → 3 CH 4 + 4 Al(OH) 3 reakcja węgliku glinu z kwasem solnym: Al 4 C 3 + 12 HCl → 4 AlCl 3 + 3 CH 4 stapianie octanu sodu z wodorotlenkiem sodu: CH 3 COONa + NaOH → CH 4 + Na 2 CO 3 przeróbka ropy naftowej i gazu ziemnego.

poleca53%

Układ dyspersyjny

Kategoria: Układy dyspersyjne i ich charakterystyka. Roztwory - stężenia procentowe i molowe

Jest co najmniej dwuskładnikowym układem złożonym z fazy dyspersyjnej (rozpraszającej) i z fazy zdyspergowanej (rozproszonej). Biorąc pod uwagę średnicę cząstek fazy rozproszonej, układy dyspersyjne dzielimy na: roztwory właściwe (rzeczywiste) średnica cząsteczek fazy rozproszonej: mniejsza od 1 nm charakterystyka: układ homogeniczny (jednofazowy) wieloskładnikowy o rozdrobnieniu molekularnym – optycznie jednorodny układy koloidalne średnica cząsteczek fazy rozproszonej: 1 – 100...

poleca47%

Metody otrzymywania alkanów

Kategoria: Węglowodory nasycone (Alkany)

reakcja Würtza , czyli działanie metalicznym sodem (lub litem, cynkiem, magnezem) na halogenki alkilowe: jeżeli substratami są różne halogenki alkilowe to powstaje mieszanina produktów. Jeżeli substratem jest określony halogenek alkilu to powstaje jeden alkan posiadający zawsze parzystą liczbę atomów węgla w cząsteczce. katalityczne uwodornienie alkenów lub alkinów:

#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z