Przewrót majowy
Po rezygnacji Józefa Piłsudskiego z ubiegania się o fotel prezydencki zaczął narastać konflikt między Marszałkiem a parlamentem polskim. Piłsudski nie identyfikował się z żadną partią, krytykował polityków w nich działających za to, że interes własnego ugrupowania przedkładają nad dobro państwa. Ton jego wypowiedzi stał się ostrzejszy po wycofaniu się w 1923 roku z aktywnego życia politycznego i zamieszkaniu w Sulejówku. Był tam często odwiedzany przez popierających go oficerów (m.in....
Germanizacja zaboru pruskiego pod koniec XIX wieku
Położenie narodowe Polaków w zaborze pruskim rysowało się odmiennie w porównaniu z Galicją. Obszar należący do Prus stał na znacznie wyższym poziomie gospodarczym. Już w latach 1807-1811 przeprowadzono tam reformę uwłaszczeniową. Dominowały duże, nowoczesne gospodarstwa rolne przynoszące spory dochód. Wyższy był poziom nauczania, a oświata powszechniejsza. Równocześnie jednak z pozytywnymi przemianami gospodarczymi następowało sukcesywne ograniczanie praw narodowych ludności polskiej....
Sejm Wielki
Sejm Wielki, zwany również Czteroletnim (1788-1792), został zwołany za pozwoleniem Rosji w celu przeprowadzenia ograniczonych reform Rzeczpospolitej. Na forum Sejmu ukształtowały się trzy stronnictwa polityczne: patriotyczne (Adam Czartoryski, Stanisław i Ignacy Potoccy, Hugo Kołłątaj; program – reforma państwa), dworskie (Stanisław August Poniatowski, prymas Michał Poniatowski; program – umiarkowane reformy w oparciu o Rosję) i hetmańskie (K. Branicki, S. Rzewuski, Sz. Potocki; program –...
Kształtowanie południowej granicy Polski po I wojnie światowej
Podobnie jak miało to miejsce w odniesieniu do granicy wschodniej i zachodniej, także południowa granica, z Czechosłowacją, kształtowana była nie tylko przez dyplomatów na międzynarodowych konferencjach, ale i drogą zbrojną. W okresie tworzenia Polski i Czechosłowacji sporny między nimi był obszar tzw. Zaolzia, czyli części Śląska Cieszyńskiego leżącego za rzeką Olzą. Już 5 X 1918 roku polskie i czeskie organizacje (Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego i Narodni Vybor) uzgodniły między...
Islam
Islam jest religią monoteistyczną, której założycielem był żyjący w VII wieku Muhammad (Mahomet). Główne zasady religii miał przekazać mu archanioł Gabriel. Nauka Mahometa została przyjęta przez większość plemion arabskich niezwykle szybko. Za początek swejery wyznawcy Mahometa uznają rok 622, czyli datę ucieczki Mahometa ze swymi wyznawcami przed prześladowaniami z Mekki do Medyny. Główną zasadą islamu jest wiara w boga Allaha i jego proroka – Mahometa. Główne obowiązki religijne...
Wojna w obronie Konstytucji 3 maja i II rozbiór Polski
Przeciwnicy Konstytucji 3 Maja pod opieką carycy Katarzyny II zawiązali konfederację w Petersburgu (kwiecień 1792). Od miejsca oficjalnego jej ogłoszenie– Targowicy – nazywana ona jest konfederacją targowicką. Głównym jej celem miało być obalenie postanowień Konstytucji 3 Maja. Na czele konfederacji stanęli: Szczęsny Potocki, Ksawery Branicki i Seweryn Rzewuski. Konfederaci zwrócili się o pomoc do carycy Katarzyny II, która wysłała do Rzeczpospolitej swe wojska. Interwencja rosyjska...
Wybuch rewolucji we Francji
Geneza Wielkiej Rewolucji Francuskiej tkwiła w kryzysie struktur społecznych, gospodarczych i politycznych państwa francuskiego, do jakiego doszło w II połowie XVIII wieku. Społeczeństwo francuskie dzieliło się na trzy stany: duchowieństwo (około 130 tys. osób), szlachta (około 200 tys. osób) i stan trzeci (około 27 mln osób). Wszystkie owe stany były wewnętrznie rozwarstwione. Władza polityczna oraz prawo posiadania ziemi należała do szlachty, co krytykowała część stanu trzeciego,...
Frankowie
Frankowie byli ludem germańskim, który w IV wieku osiedlił się w północnej Galii. Zjednoczenia plemion frankijskich dokonał na przełomie V i VI wieku Chlodwig. Dla umocnienia swego państwa w 496 roku przyjął on chrześcijaństwo. Po śmierci Chlodwiga państwo frankijskie przeżywało kryzys. Faktyczną władzę w państwie sprawowali urzędnicy dworscy zwani majordomami. Jeden z nich, Pepin Krótki, obalił dynastię Merowingów i został koronowany przez papieża na króla Franków. W zamian za to Pepin...
Geneza związku Polski z Litwą – pierwsze akty unijne
Dzieje kontaktów polsko-litewskich sięgające czasów rozbicia dzielnicowego. Dobre stosunki z Litwą utrzymywał Władysław Łokietek oraz Kazimierz Wielki. Rywalizacja o ziemie ruskie, która przerodziła się w konflikt zbrojny w latach 1349-1350, była tylko krótkim epizodem. Wśród licznych przyczyn skłaniających oba państwa do unii do najważniejszych należały: – wspólne zagrożenie ze strony zakonu krzyżackiego, – poszukiwanie przez władców Litwy sojuszników w walce z Moskwą, która rościła...
Wojna z Rosją w II połowie XVII wieku
Przyczyny wybuchu wojny: – 1654 rok – Kozacy na mocy ugody w Perejasławiu uznali zwierzchnictwo cara Aleksego Michajłowicza. Przebieg działań wojennych: – 1654-1655 rok – dwie armie rosyjskie wkraczają na tereny Ukrainy i Litwy – Rosjanie zdobywają Smoleńsk, Grodno i Wilno; – 1655 rok – zwycięstwo wojsk polskich pod Ochmatowem, – 1656-1660 rok – rozejm polsko-rosyjski; – 1660 rok – wznowienie walk – polskie zwycięstwa pod Połonką i Cudnowem. Skutki wojny: – 1667 rok – rozejm w...
Centrolew i wybory brzeskie
Po <przewrocie majowym> rozpoczął się w Polsce okres coraz ostrzejszej walki politycznej pomiędzy obozem sanacyjnym, zmierzającym do ugruntowania autorytarnego modelu państwa, a opozycją broniącą dotychczasowych zasad funkcjonowania struktur kraju. Przeprowadzone 4 III 1928 roku wybory sejmowe, mimo dużej aktywności BBWR, nie zakończyły się zwycięstwem sanacji. Utworzony w ich wyniku Sejm miał wyraźny antypiłsudczykowski charakter, o czym świadczył fakt, iż jego marszałkiem został...
Konstytucja 3 Maja
Najważniejszym aktem prawnym uchwalonym przez Sejm Wielki była Ustawa Rządowa 3 Maja, zwana Konstytucją 3 Maja. Była to pierwsza konstytucja europejska, a druga na świecie (po amerykańskiej, uchwalonej w 1787 roku). Wprowadzała ona w Rzeczpospolitej monarchię parlamentarną. Ustrój Rzeczpospolitej według Konstytucji 3 Maja: – zniesienie elekcyjności tronu (po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego tron w Polsce miała objąć dynastia saska), – utworzenie rządu, tzw. Straży Praw (król,...
Księstwo Warszawskie
Pod koniec 1806 roku Prusy rozpoczęły kolejną wojnę przeciw Napoleonowi Bonapartemu. Nie była ona dla nich udana. Wojska pruskie zostały pokonane w bitwach pod Jeną i Auerstadt (toczyły się one równocześnie w dniu 14 X 1806 roku). Po tych zwycięstwach wojska francuskie wkroczyły na ziemie polskie. Dnia 27 XI 1806 roku Napoleon zajął Warszawę. Pod patronatem francuskim na ziemiach polskich zaczęły powstawać niezależne od zaborców instytucje polityczne. W 14 I 1807 roku powołano w Warszawie...
Pierwsze wolne elekcje w Polsce
Zasada elekcyjności tronu kształtowała się w państwie polskim od XIV wieku. W XV i XVI wieku była to elekcja w łonie dynastii Jagiellonów. Po śmierci ostatniego jej przedstawiciela, Zygmunta Augusta, w czasie tzw. wielkiego bezkrólewia ustalono zasady wyboru króla w formie elekcji viritim. Prawo wyboru króla przysługiwało każdemu szlachcicowi, który przybył na elekcję. W czasie bezkrólewia po śmierci Zygmunta Augusta określono także zasady ustroju państwa, obowiązujące do 1791 roku, m.in....
Wojny z Turcją w II połowie XVII wieku
Przyczyny wybuchu wojny: – ekspansja Turcji na południowo-wschodnie ziemie Rzeczpospolitej, – hetman kozacki Piotr Doroszenko uznał się lennikiem Turcji, chcąc przy pomocy Turcji ratować jedność Ukrainy. Przebieg wojny: 1672 rok – Turcja zajmuje Podole, Kijowszczyznę i Bracławszczyznę, 1672 rok – rozejm w Buczaczu (Turcja zatrzymuje zdobyte tereny, Rzeczpospolita zostaje zmuszona do płacenia haraczu), 1673 rok – zwycięstwo polskie pod Chocimiem (dowódca– Jan Sobieski), 1676 rok –...
Najazdy Tatarów na Polskę
Po podboju Rusi (1237-1249) w 1241 roku Tatarzy zorganizowali wyprawę na tereny Węgier i Polski. Głównym kierunkiem ataku wojsk tatarskich były Węgry. Uderzenie na ziemie polskie miało charakter osłonowy. Wojskom tatarskim jako pierwsze usiłowało stawić czoła rycerstwo małopolskie, które zostało rozgromione w bitwach pod Turskiem (luty 1241) i Chmielnikiem (marzec1241). Opór przeciwko Tatarom zorganizował również książę Henryk Pobożny, jednak wojska przez niego dowodzone poniosły klęskę w...
Walka o seniorat
Postanowienia statutu sukcesyjnego Bolesława Krzywoustego okazały się niezwykle trudne do utrzymania. Już około 1141 roku pomiędzy seniorem dynastii Władysławem II a jego młodszymi braćmi doszło do konfliktu, który w latach następnych przerodził się w otwarte wystąpienie zbrojne młodszych książąt przeciwko władzy seniora i zakończył wygnaniem Władysława II z kraju (1146). Władzę w dzielnicy krakowskiej objął drugi w kolejności starszeństwa syn Bolesława Krzywoustego – Bolesław...
Opozycja legalna w Królestwie Polskim
Liberalna polityka cara Aleksandra I wobec Królestwa Polskiego po niedługim czasie została zastąpiona przez coraz częstsze przypadki łamania przez niego postanowień konstytucji. Już w 1819 roku w Królestwie Polskim wprowadzono cenzurę. Innym przykładem antypolskich działań cara była rezygnacja z obsadzenia urzędu namiestnika Królestwa Polskiego po śmierci dotychczas sprawującego ten urząd gen. J. Zajączka (1826). Kompetencje tego urzędu przelano na Radę Administracyjną. Z krytyką Polaków...
Kalendarium 1945-2006
KALENDARIUM 1945-2006 POLSKA1945 1945 – 17 I – wyzwolenie Warszawy – 4-11 II – konferencja w Jałcie – 21 VI – zakończenie w Moskwie „procesu szesnastu” – 28 VI – utworzenie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej – 22 VII – uchwała KRN o ustanowieniu Święta Odrodzenia Polski – 2 IX – powstanie organizacji WiN – 18 X – utworzenie Polskiej Agencji Prasowej 1946 – 3 I – ustawa KRN o nacjonalizacji – 14 II – pierwszy po wojnie powszechny spis ludności – 30 VI – referendum – 4 VII –...
Podboje Aleksandra Macedońskiego
W IV wieku p.n.e. hegemonię wśród państw greckich zdobyła Macedonia, którą rządził król Filip II. Symbolem podporządkowania państw greckich Macedonii stała się bitwa pod Cheroneą w 338 roku p.n.e., w której wojska koalicji państw greckich na czele z Atenami zostały pokonane przez armię macedońską. Następcą Filipa II został Aleksander zwany Wielkim. W 334 roku p.n.e. rozpoczął on wojnę z Persją. W wyniku trzech wielkich bitew – nad rzeką Granik (334 rok p.n.e.), pod Issos (333 rok p.n.e.)...
Wielkie odkrycia geograficzne
Przyczyny wielkich odkryć geograficznych: – poszukiwania nowych złóż metali szlachetnych ze względu na wyczerpanie się złóż w Europie, – poszukiwanie morskiej drogi do Indii w celu rozwinięcia handlu przyprawami korzennymi bez pośrednictwa Arabów i Turków, – dążenie państw europejskich do budowy imperiów, – ciekawość świata związana z poszerzeniem horyzontów myślowych ludzi w okresie odrodzenia. Wielkie odkrycie geograficzne na przełomie XV i XVI wieku były możliwe dzięki: – udoskonaleniu...
Kultura arabska
Kultura arabska jest jedną z najwspanialszych kultur basenu Morza Śródziemnego i stanowi część cywilizacji śródziemnomorskiej. Wielki wpływ na rozwój tej kultury miały wpływy cywilizacji antycznej, bizantyjskiej oraz irańskiej. W dziedzinie budownictwa zachowała się duża liczba wspaniałych meczetów zdobionych kunsztownymi arabeskami. W świątyniach muzułmańskich nie ma przedstawień Boga, ludzi i zwierząt, gdyż islam surowo zakazuje odtwarzania w sztuce ich postaci. Arabowie rozwinęli...
Legiony Polskie
Po utracie niepodległości w wyniku III rozbioru (1795) wielu działaczy narodowych szukało możliwości odzyskania przez Polskę własnej państwowości. Jedna z koncepcji przewidywała walkę z zaborcami u boku Napoleona Bonapartego, który w tym czasie odnosił sukcesy w wojnie z Austrią. Powstał więc plan, aby utworzyć specjalny polski oddział, który pomógłby Napoleonowi pokonać Austrię, a w zamian przyszły cesarz Francuzów doprowadziłby do odbudowy państwa polskiego. Koncepcję taką propagował we...
Insurekcja kościuszkowska i III rozbiór Polski
Większość działaczy obozu patriotycznego po akcesie Stanisława Augusta Poniatowskiego do konfederacji targowickiej udała się na emigrację, gdzie przygotowywali wybuch powstania zbrojnego. Wybuch powstania przyspieszyła decyzja rosyjska o zmniejszeniu stanu liczebnego armii polskiej o 50%. Powstanie wybuchło w marcu 1794 roku, a na jego czele stanął Tadeusz Kościuszko. Celem powstania było wyzwolenie ziem polskich i powrót państwa do poprzednich granic Przebieg insurekcji...
Straty terytorialne Polski w okresie rozbicia dzielnicowego
Teren Czas odpadnięcia od państwa polskiego Sposób odpadnięcia od państwa polskiego Pomorze Zachodnie koniec XII wieku Pomorze Zachodnie zostało podporządkowane kolejno: państwu niemieckiemu, Danii i Brandenburgii Ziemia chełmińska 1226 Konrad Mazowiecki nadaje ziemię chełmińską zakonowi krzyżackiemu Ziemia lubuska 1249-1252 książę Bolesław Rogatka sprzedał ziemię lubuską margrabiom brandenburskim Grody Santok i Drezdenko...
Starożytna Mezopotamia
Tereny położone nad dwoma rzekami, Tygrysem i Eufratem, stanowią ośrodek tworzenia się jednych z pierwszych cywilizacji ludzkich. Łatwy dostęp do obszarów Mezopotamii powodował, że na terenie tym ścierały się wpływy różnych kultur i bardzo często dochodziło do najazdów plemion koczowniczych na ludność osiadłą. W IV tysiącleciu p.n.e. na południu Mezopotamii osiedlili się Sumerowie. Oni to uchodzą za twórców kultury ludzkiej na tym terenie. Przypisuje się im m.in. wynalezienie pisma...
Społeczeństwo starożytnego Egiptu
Władcę Egiptu nazywano faraonem. Sprawował on władzę despotyczną, tzn. władzę nieograniczoną nad swym krajem i swymi poddanymi. Faraon był nie tylko dowódcą wojskowym, ale także pełnił funkcje religijne, uchodząc początkowo za boga, a następnie za syna boga Re. Bezpośrednimi wykonawcami rozkazów faraona byli urzędnicy. Oni właśnie nadzorowali prace przy nawadnianiu pól i budowie kanałów irygacyjnych, a także organizowali zagraniczne wyprawy handlowe i określali wysokość plonów....
Unia lubelska i powstanie Rzeczpospolitej Obojga Narodów
Do 1569 roku unia polsko-litewska miała charakter personalny. Przeciwnikami zacieśnienia związku unijnego byli sami Jagiellonowie. Jednak wobec perspektywy wygaśnięcia dynastii Zygmunt August postanowił połączyć w sposób trwalszy Koronę i Litwę. Unia lubelska, Jan Matejko Dążenia króla zostały poparte przez szlachtę litewską, która pragnęła uzyskania takich samych przywilejów stanowych jak szlachta polska, oraz szlachtę polską, która postulat ściślejszego związku obu krajów...
Rządy Władysława Hermana
Panowanie Władysława Hermana (1079-1102) to okres wewnętrznego osłabienia państwa polskiego (wzrost tendencji decentralistycznych, umocnienie się pozycji możnych kosztem władzy książęcej) oraz zaniku aktywności na arenie międzynarodowej (uzależnienie państwa polskiego od cesarstwa). Władysławowi nie udało się uzyskać zgody cesarza na koronację. Faktyczną władzę w kraju sprawował palatyn książęcy Sieciech. Opozycja możnych przeciw władzy Sieciecha poparła przeciw księciu Władysławowi jego...
Pierwsze państwa słowiańskie
W VII i VIII wieku pierwsze samodzielne organizmy państwowe zaczęli tworzyć Chorwaci i Słoweńcy. Wśród Słowian zachodnich w VIII wieku tendencje państwowotwórcze występowały wśród plemion Wieletów i Obodrzyców. Ostatnim ludem, który przybył na tereny Europy Środkowej i tu stworzył swe państwo, nie byli Słowianie, lecz lud pochodzenia ugrofińskiego – Madziarzy. Przywędrowali oni z zachodniej Syberii i około roku 896 wkroczyli na równiny nad Dunajem. Nazwa Czas powstania...
Wojna Księstwa Warszawskiego z Austrią w 1809 roku
W kwietniu 1809 roku Austria, na wieść o kłopotach Napoleona Bonapartego w Hiszpanii, rozpoczęła kolejną wojnę z Francją. Na pomoc Napoleonowi ruszyło m.in. wojsko Księstwa Warszawskiego. Tę sytuację chcieli wykorzystać Austriacy. Przekonani, że Księstwo Warszawskie pozbawione wojska jest bezbronne, wysłali tam korpus pod dowództwem arcyksięcia Ferdynanda d’Este (32 tys. żołnierzy). Dowódca wojsk Księstwa Warszawskiego, książę Józef Poniatowski, dysponował zaledwie 16-tysięczną armią....
Starożytna Sparta
Sparta była największym terytorialnie greckim państwem– polis, które powstało z połączenia pięciu osad położonych w dolinie rzeki Eurotas. Ustrój społeczny i polityczny Sparty, tak odmienny od występującego w innych państwach greckich, ukształtował się w VI wieku p.n.e. w wyniku prowadzonych od VIII wieku p.n.e. wojen z Meseńczykami. Pełnoprawnymi obywatelami państwa spartańskiego byli jedynie potomkowie mieszkańców owych pięciu osad. Praw politycznych pozbawieni byli inni mieszkańcy...
Polskie Państwo Podziemne
17 IX 1939 roku władze polskie wyjechały do Rumunii. Nie była to, jak sugerowali krytycy rządów sanacyjnych, ucieczka przed wojskami okupacyjnymi, lecz działanie mające na celu doprowadzenie do powstania rządu emigracyjnego, co zapewniało ciągłość państwa polskiego. Prezydent i rząd nie dotarli do Francji. Zostali internowani w Rumunii, oficjalnie za złamanie obietnicy niepodejmowania żadnej działalności politycznej na terenie tego neutralnego przecież państwa. W rzeczywistości decyzję o...
Cesarstwo Karola Wielkiego
Najwybitniejszym władcą z dynastii Karolingów był Karol Wielki (768-814). Rozszerzył on znacznie granice państwa frankijskiego, podbijając państwo Longobardów, Saksonię, Słowiańszczyznę Połabską, Bawarię. Prowadził również walki z Arabami w Hiszpanii i z chanatem awarskim. W 800 roku Karol Wielki został koronowany przez papieża Leona III na cesarza. Celem umocnienia swego państwa Karol Wielki m.in. przeprowadził reformę systemu monetarnego oraz systemu szkolnictwa (reforma szkół...
Upadek republiki rzymskiej
Od II wieku p.n.e. republika rzymska przeżywała kryzys, który doprowadził do jej upadku i powstania cesarstwa w Rzymie. Wydarzeniami, które świadczyły o kryzysie ustroju republikańskiego w Rzymie, były gwałtowne konflikty społeczne (walki pomiędzy zwolennikami reform – popularami – a konserwatystami– optymatami, powstania niewolników) oraz rywalizacja pomiędzy politykami o wpływy i władzę, która to rywalizacja przekształciła się w wojny domowe. W wyniku I wojny domowej dyktaturę w latach...
Demokracja w Atenach
Grecja starożytna posiadała niezwykle specyficzny system polityczny. Nie wytworzyło się tam jedno duże państwo, lecz powstało szereg państw-miast, tzw. polis. Największe z nich to Ateny i Sparta. Na skutek ewolucji ustroju w Atenach w IV i V wieku p.n.e. ukształtował się demokratyczny system rządów. Jego główną zasadą był szeroki dostęp wszystkich obywateli do urzędów, za których sprawowanie otrzymywano wynagrodzenie. Główną instytucją życia politycznego było zgromadzenie ludowe, w którym...
Powstanie listopadowe 1830-1831
Powstanie listopadowe rozpoczęło się nocą z 29 na 30 XI 1830 roku. Sygnałem do walki miał być pożar browaru na Solcu. Ogień szybko jednak ugaszono; powstanie rozpoczęło się więc nierównocześnie w różnych dzielnicach. Nie udała się również przeprowadzona wówczas akcja cywilnych spiskowców z Ludwikiem Nabielakiem i Sewerynem Goszczyńskim na czele. Zaatakowali oni Belweder, siedzibę wielkiego księcia Konstantego. Fiaskiem zakończyła się próba schwytania wielkiego księcia. Podczas pierwszej...
Reformacja i kontrreformacja w Polsce
Reformacja dotarła do Polski już około 1520 roku. Geneza reformacji w Polsce była podobna jak w Europie Zachodniej (niski poziom wykształcenia i zeświecczenie kleru, przywileje duchowieństwa, dziesięcina opłacana przez szlachtę umniejszała jej dochody), choć czynniki powodujące wystąpienia reformacyjne nie miały na ziemiach polskich tak ostrego charakteru. Wyznanie Tereny występowania luteranizm Prusy Królewskie, Prusy Książęce, Śląsk, Wielkopolska...
Wojny Napoleona Bonapartego na przełomie XVIII i XIX wieku
18 brumaire’a 1799 (czyli 9 XI 1799 roku) Napoleon Bonaparte, opromieniony dotychczasowymi sukcesami wojskowymi (zwycięstwa we Włoszech nad armią austriacką, walki w Egipcie), dokonał przewrotu przejmując władzę we Francji, najpierw jako jeden z konsulów, następnie zaś, zgodnie z konstytucją z 1799 roku, jako Pierwszy Konsul. Wydarzenia te określane są jako koniec rewolucji francuskiej i zarazem symbolicznie wyznaczają początek epoki napoleońskiej. Równocześnie z tymi wydarzeniami...
Konflikt papiestwa z cesarstwem w średniowieczu
Dążenia uniwersalistyczne cesarzy rzymskich doprowadziły do konfliktu z papiestwem, który nazywany jest często „sporem o inwestyturę”, a toczył się w XI i XII wieku. W wyniku zeświecczenia Kościoła, co było m.in. skutkiem prawa władzy świeckiej do nadawania inwestytury, czyli obsadzania stanowisk kościelnych (biskupów, opatów), Kościół przeżywał kryzys (nie przestrzegano celibatu– nikolaizm, szerzyła się praktyka kupowania i sprzedawania godności kościelnych – symonia). Warunkiem...
Partie polityczne na ziemiach polskich na przełomie XIX i XX wieku
Pod koniec XIX wieku na ziemiach polskich funkcjonować zaczęły nowoczesne partie polityczne, formowane na wzór działających w Europie Zachodniej. Najlepsze warunki do zakładania partii politycznych były w zaborze austriackim ze względu na prawa narodowe, jakimi dysponowali tam Polacy. Ze względu na rolniczy głównie charakter Galicji pierwsze partie, jakie powstawały na tym terenie, gromadziły chłopów. Już w 1875 roku ks. Stanisław Stojałowski zaczął wydawać pisma „Wieniec” i „Pszczółka”,...
Kryzys państwa polskiego za Mieszka II
W latach 30. XI wieku państwo polskie przeżyło gwałtowny i głęboki kryzys, którego przyczynami były głównie niezadowolenie różnych grup społeczeństwa spowodowane wzrostem ciężarów feudalnych oraz zagrożenie zewnętrzne ze strony sąsiadów Polski. W 1031 roku nastąpił jednoczesny najazd na ziemie polskie ze strony Niemiec i Rusi. Mieszko II został pozbawiony tronu i musiał uchodzić z kraju. Od państwa polskiego odpadły: Milsko i Łużyce (Niemcy), Morawy (Czechy), Grody Czerwieńskie (Ruś) i...
Liga Narodów
Zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego (jego pierwszych 26 artykułów) powołano do życia Ligę Narodów – organizację międzynarodową skupiającą 45 państw, powołaną dla zapewnienia pokoju w Europie. W Lidze Narodów, co zrozumiałe, dominowały zwycięskie w I wojnie światowej, najsilniejsze ekonomicznie i militarnie państwa, Wielka Brytania i Francja. Nie można wymienić w tej grupie Stanów Zjednoczonych, gdyż państwo to nie weszło w skład Ligi Narodów. Dopiero w 1926 roku dopuszczono do...
II wojna światowa w Europie po ataku Niemiec na Związek Radziecki
Dnia 22 VI 1941 roku wojska niemieckie, realizując plan „Barbarossa”, zaatakowały Związek Radziecki. Trudno znaleźć rozsądne wytłumaczenie dla tego kroku Hitlera, ponieważ do tego czasu ZSRR był lojalnym sojusznikiem Niemców (wywiązywał się m.in. z wszelkich umów gospodarczych). Józef Stalin pewny, że nie grozi mu najazd z zachodu, skoncentrował trzon swych wojsk na wschodzie, obawiając się zaczepnych działań ze strony Japonii. Dla niego wybuch wojny z Niemcami był zupełnym zaskoczeniem....
Sprawa polska podczas I wojny światowej
Wybuch I wojny światowej oznaczał dla ludności polskiej szansę na zmianę dotychczasowej sytuacji politycznej. Po raz pierwszy w poważnym konflikcie zaborcy rozpoczęli walkę przeciw sobie. Rosja wraz z Anglią i Francją utworzyła tzw. Trójporozumienie, zaś Austro-Węgry, Niemcy i Włochy tzw. Trójprzymierze. Można więc było przypuszczać, że niektórzy zaborcy przegrają tę wojnę i będą zmuszeni do opuszczenia ziem polskich. Oczywiste wydawało się jednak i to, że któryś z zaborców wygra wojnę i...
Wojny ze Szwecją w I połowie XVII wieku
Przyczyny wojen polsko-szwedzkich: – polsko-szwedzka rywalizacja o dominację w rejonie Bałtyku ( dominium maris Baltici ); – detronizacja w Szwecji polskiej linii Wazów (1600) i dążenia tej linii do odzyskania korony szwedzkiej; – przyłączenie Estonii przez Zygmunta III Wazę, zgodnie z pacta conventa, do Rzeczpospolitej. Przebieg wojny: 1600-1611 i lata 1617-1622 – walki na terenie Inflant (największe zwycięstwo polskie – Kircholm 1605, dowódca – Jan Karol Chodkiewicz); 1625-1629 rok...
Rozwój folwarków szlacheckich
Umacnianie się pozycji szlachty w państwie, wzrost zapotrzebowania na zboże w Europie Zachodniej oraz intensyfikacja handlu dzięki odzyskaniu Pomorza Gdańskiego spowodowały ukształtowanie się i rozwój w XV i XVI wieku systemu gospodarki opartej na folwarku i pańszczyźnie. Do XVI wieku folwark był gospodarstwem dostarczającym szlachcicowi środków do życia. Od XVI wieku stał się także źródłem dochodu pieniężnego. Folwarki miały różną wielkość (średnio 60-80 ha). Tworzone były poprzez...
Wędrówki ludów
Wędrówki ludów na terenie Europy Środkowej trwały już od I wieku n.e., kiedy to szereg plemion germańskich (np. Goci, Gepidzi) wyruszyło z Półwyspu Skandynawskiego na południe. W wyniku trwających blisko 400 lat wędrówek plemiona te osiedliły się wzdłuż granic cesarstwa rzymskiego. W IV i V wieku n.e. doszło w Europie do potężnych migracji ludności. Głównym powodem potężnego parcia plemion barbarzyńskich na granice imperium był najazd ludu pochodzenia tureckiego – Hunów – na tereny...
Rozwój przywilejów szlacheckich w XIV i XV wieku
Rok Miejsce wydania Władca Treść przywileju 1374 Koszyce Ludwik Węgierski Zwolnienie szlachty z podatków z wyjątkiem tzw. poradlnego, którego wysokość zmniejszono z 12 do 2 groszy od łana. 1422 Czerwieńsk Władysław Jagiełło Nienaruszalność szlacheckich dóbr ziemskich bez wyroku sądowego. 1423 Warka Władysław Jagiełło Szlachta ma prawo wykupić sołectwo od nieużytecznego lub krnąbrnego sołtysa po cenie przez...
Państwo polskie za Bolesława Chrobrego
Okres rządów Bolesława Chrobrego (992-1025) to czasy centralizacji państwa polskiego, jego rozwoju gospodarczego i demograficznego oraz aktywnej polityki zagranicznej. Najwyższą władzę w państwie sprawował król, który posiadał nieograniczone uprawnienia w zakresie polityki wewnętrznej i zagranicznej. Doradczy charakter posiadały rada, składająca się z najważniejszych urzędników państwowych, oraz wiec, będący pozostałością wieców plemiennych. Państwo miało charakter patrymonialny....