profil

Słownik etymologiczny języka polskiego

Angielski Angielski SMS 155
Biologia Biologia Przewodnik szkolny 468
Biologia Biologia SMS 151
Chemia Chemia Przewodnik szkolny 555
Chemia Chemia SMS 132
Fizyka Fizyka SMS 277
Geografia Geografia SMS 100
Gramatyka polska Gramatyka polska SMS 147
Historia Historia Przewodnik szkolny 190
Literatura Literatura SMS 142
Niemiecki Niemiecki SMS 113
Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik języka polskiego 7783
Słownik Frazeologiczny Słownik Frazeologiczny Słownik językowy 6690
Słownik języka polskiego Słownik języka polskiego Słownik językowy 804
Słownik motywów literackich Słownik motywów literackich Słownik języka polskiego 999
Słownik pisarzy Słownik pisarzy Słownik języka polskiego 184
Słownik postaci historycznych Słownik postaci historycznych Słownik historyczny 181
Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Przewodnik szkolny 200
#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z
poleca100%

myśliwy

Kategoria: myśleć

1. ‘ten kto poluje na zwierzynę, łowca’; 2. w funkcji przymiotnika ‘rozmiłowany w łowiectwie, zajmujący się łowiectwem’ (XVI w.); od XVI w.; wyraz powstał z przymiotnika użytego w funkcji rzeczownika – pierwotnie w stpol. w XV w. forma myśliwy ‘myślący, rozmyślający o czymś, skupiony, uważny’ pochodząca od psłow. *mysliti; rozwój znaczenia: ‘myślący, rozmyślający, rozumny’ > ‘łowca’ (ze względu na to, że łowiectwo uważano za zajęcie wymagające przemyślności, rozumu)

Sprawdź także
poleca94%

Idiota

1. ‘głupiec, prostak, nieuk’; 2. w medycynie ‘człowiek upośledzony umysłowo’ (od XIX w.); 3. rzadko ‘kompletny głupiec’.

Sprawdź także
poleca100%

Buta

‘zbytnia pewność siebie, pycha, hardość, wyniosłość’.

Sprawdź także
poleca100%

napytać

Kategoria: Pytać

czasownik przedrostkowy

poleca91%

Cham

1. ‘człowiek ordynarny, grubiański, nieokrzesany; gbur, prostak’; 2. pogardliwie ‘wieśniak’; 3. w gwarach ‘człowiek podły, nikczemny’; 4. również ‘chan tatarski’ (XVI-XVII w.).

Sprawdź także
poleca67%

ocena

Kategoria: ocenić

od 1861 r. z ros. océnka

poleca100%

Piechota

1. ‘żołnierze walczący pieszo, piesze wojsko’; 2. dawniej ‘robotnicy rolni pracujący ręcznie, bez sprzężaju’; 3. piechotą, na piechotę ‘pieszo’.

Sprawdź także
poleca82%

Brzoskwinia

Kategoria: Brzeg

1. ‘drzewo owocowe Persica’; 2. ‘owoce z drzewa Persica’.

poleca70%

bezpieczeństwo

Kategoria: bezpieczny

Sprawdź także
poleca100%

tłuszcza

Kategoria: Tłusty

1. ‘tłum ludzi ciemnych, motłoch, hołota, z niechęcią o tłumie’; 2. pierwotnie bez ujemnego zabarwienia ‘gromada (ludzi)’; od XV w.; pochodzi od psłow. *tlšča ‘napęcznienie, grubość’ > wtórnie ‘to, co napęczniałe, grube, co ma dużą objętość, masę’ utworzonego od psłow. przymiotnika *tlstъ z przyrostkiem *-ja; por. też ros. tólšča ‘grubość, gąszcz, masa, pokład’ oraz ukr. tóvšča ‘(gruba) warstwa; wielkie zbiorowisko ludzi lub zwierząt’, przenośnie ‘szeroki ogół, masy ludowe’

poleca96%

Kiecka

‘spódnica, sukienka’.

poleca91%

Nieszpory

‘nabożeństwo wieczorne’.

poleca84%

jarski

Kategoria: Jary

(‘składający się z jarzyn, bezmięsny’; od XX w.) oraz jarosz (‘wegetarianin’; od XIX w.) – późno utworzone neologizmy od wyrazu jary w nawiązaniu do jarzyna w znaczeniu ‘potrawa z warzyw’

poleca100%

autorament

Kategoria: Autor

1. początkowo jako termin wojskowy ‘zaciąg wojska’, ‘sposób zaciągu, organizacji i uzbrojenia wojska’ (w tym znaczeniu używany w odniesieniu do realiów historycznych); 2. w pol. ogólnej w znaczeniu abstrakcyjnym‘typ, rodzaj, moda, gatunek, pokrój’; 3. współcześnie tendencja do zawężania znaczenia do sytuacji negatywnych; od XVI w.; zapożyczenie z łac. auctoramentum ‘obowiązek służby, powinność, kontrakt żołnierski’; do XVIII w. słowo występowało także w postaci auktorament

poleca78%

Kilka

Liczebnik nieokreślony ‘nieokreślona liczba większa od dwóch, a mniejsza od dziesięciu’.

poleca100%

zuchwały

Kategoria: Ufać

od XVIII w.; wyraz utworzony od przymiotnika zaufały przez ściągnięcie się dwóch samogłosek w jedną (au > u) oraz zinterpretowanie samogłoski f jako uproszczenia chw (pod wpływem wyrazów chwała, chwila).

poleca100%

Szanować

1. ‘czcić, poważać’; 2. stpol. też ‘ochraniać’.

Sprawdź także
poleca100%

Nękać

1. ‘ciągle dręczyć, niepokoić, dokuczać’; 2. stpol. ‘usilnie namawiać, nakłaniać, przynaglać’.

poleca100%

Grzeczny

1. ‘dobrze wychowany, uprzejmy’; 2. ‘posłuszny, spokojny’; 3. ‘będący wyrazem uprzejmości’; 4. ‘będący do rzeczy, odpowiedni, stosowny’.

poleca83%

Jary

1. ‘siany na wiosnę (zboże)’; 2. stpol. też o polu ‘przeznaczone pod wiosenny zasiew’. ‘krzepki, czerstwy, dziarski’ – dziś tylko w wyrażeniu stary, ale jary.

Sprawdź także
poleca100%

indziej

Kategoria: Inny

przestarzale ‘na innym, w innym miejscu, na inne miejsce’; ogsłow. (por. górnołuż. hindźe ‘w innym miejscu’, ros. dialektalne índe / índi ‘na inne miejsce, w innym miejscu, gdzieś; kiedyś; innym razem’) < psłow. *jьnъde‘w innym miejscu, gdzie indziej’ – przysłówek od przymiotnika *jьnъ ‘inny’ z partykułą *-ъde (patrz GDZIE); dawniej od 1400 r. w postaci indzie ‘w innym miejscu’, a dialektalnie również indzie (indzi) / indziej; dziś występuje tylko w wyrażeniach: gdzie indziej, kiedy...

poleca100%

Baba

1. Początkowo ‘wiedźma, znachorka zamawiająca choroby i pomagająca przy porodach’; 2. z czasem ‘stara kobieta, staruszka’; 3. ‘matka ojca lub matki’(XVI-XVII w.) – dziś w tym znaczeniu stosowane jest zdrobnienie babka lub spieszczone babcia; słowo zaczęło funkcjonować także w różnych znaczeniach metaforycznych: 4. ‘mężczyzna tchórzliwy, zniewieściały, plotkarz’;5. ‘posągi kamienne przypominające kształtem kobiety, także z czasów pogańskich’; 6. ‘wszelkiego rodzaju zatyczki (kloce, kłody do...

poleca92%

Urlop

‘ustawowo zagwarantowana płatna lub niepłatna przerwa w wykonywaniu pracy’.

Sprawdź także
poleca100%

łechtać

Kategoria: Łaskotać

‘łaskotać, muskać, drażnić’; od XVI w.; utworzone od zachsłow. postaci *lьchъtati ‘łaskotać’; w stpol. występowała postać łektać

Sprawdź także
poleca88%

Jałmużna

‘wsparcie, datek dla ubogiego’.

#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z