profil

Słownik etymologiczny języka polskiego

Angielski Angielski SMS 155
Biologia Biologia Przewodnik szkolny 468
Biologia Biologia SMS 151
Chemia Chemia Przewodnik szkolny 555
Chemia Chemia SMS 132
Fizyka Fizyka SMS 277
Geografia Geografia SMS 100
Gramatyka polska Gramatyka polska SMS 147
Historia Historia Przewodnik szkolny 190
Literatura Literatura SMS 142
Niemiecki Niemiecki SMS 113
Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik języka polskiego 7783
Słownik Frazeologiczny Słownik Frazeologiczny Słownik językowy 6690
Słownik języka polskiego Słownik języka polskiego Słownik językowy 804
Słownik motywów literackich Słownik motywów literackich Słownik języka polskiego 999
Słownik pisarzy Słownik pisarzy Słownik języka polskiego 184
Słownik postaci historycznych Słownik postaci historycznych Słownik historyczny 181
Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Przewodnik szkolny 200
#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z
poleca92%

jutrznia

Kategoria: Jutro

1. ‘modlitwa odprawiana przed wschodem słońca’; 2. stpol. (od XIV w.) ‘poranek, czas ranny’; 3. ‘część brewiarza odmawiana o świcie’; podstawą psłow. przymiotnik *utrьnъ ‘poranny’

poleca100%

błonie

Kategoria: błoto

‘duża przestrzeń, równina, łąka’; od XIV w.; ogsłow. (por. stczes.blání / blana, bułg. dialektyczne blaná) < psłow. *bolnьje ‘podmokły, błotnisty teren porośnięty trawą’ < psłow. przymiotnik *bolnъ, pierwotnie w znaczeniu ‘białawy, jasny teren’.

poleca90%

Cacanka

1. ‘coś miłego, przyjemnego’; 2. ‘obietnica niepoważna, na której spełnienie nie można liczyć’; 3. dawniej (XVIII w.) ‘pieszczoty, przymilania’.

Sprawdź także
poleca100%

tkliwy

Kategoria: Tknąć

1. ‘skłonny do okazywania czułości, serdeczności, współczucia’; 2. ‘będący objawem czułości, serdeczności’; 3. ‘budzący czułość, wzruszenie, rozczulający’; od XVIII w.; jest to przymiotnik utworzony od pierwotnego imiesłowu *tъklъ od psłow. czasownika *tъknąti; pierwotnie ‘taki, który dotyka’

Sprawdź także
poleca95%

Wola

1. ‘zdolność psychiczna człowieka do świadomego i celowego regulowania swego postępowania’; 2. ‘to, czego ktoś chce, co ktoś postanowił’; dawniej: 3. ‘wybór’ i 4. ‘wolność’.

poleca91%

Cham

1. ‘człowiek ordynarny, grubiański, nieokrzesany; gbur, prostak’; 2. pogardliwie ‘wieśniak’; 3. w gwarach ‘człowiek podły, nikczemny’; 4. również ‘chan tatarski’ (XVI-XVII w.).

Sprawdź także
poleca72%

Jutro

1. ‘dzień następujący po dzisiejszym’; 2. stpol. sporadycznie ‘początek dnia, ranek’ (por. też stpol. za jutra, z jutra ‘z rana’ (XV w.)); 3. przysłówek ‘w dniu następującym po dzisiejszym’; 4. przenośnie ‘przyszłość’.

poleca100%

Sierp

‘narzędzie do żęcia zboża, trawy’.

Sprawdź także
poleca84%

jeniec

Kategoria: Jąć

1. ‘żołnierz wzięty do niewoli’; 2. ‘więzień’; od XVI w.; w stpol. wcześniejsza postać (od XIV w.) jęciec, w dopełniaczu jętca / jęćca, a w XV w. dopełniacz jeńca, od którego wtórnie mianownik jeniec; pochodzi od psłow. *ętьcь ‘ten, kto został pojmany, schwytany’ oraz ‘ten, który chwyta kogoś’ utworzonego od imiesłowu biernego czasu przeszłego psłow. czasownika *ęti

poleca100%

świetny

Kategoria: Świecić

1. ‘bardzo dobry, wyśmienity, doskonały’; 2. przestarzale ‘sławny, znakomity’; 3. stpol. (XV w.) światny pierwotnie ‘błyszczący, jaśniejący’

Sprawdź także
poleca77%

Kilka

Liczebnik nieokreślony ‘nieokreślona liczba większa od dwóch, a mniejsza od dziesięciu’.

poleca100%

przemóc

Kategoria: Móc

czasownik przedrostkowy

poleca100%

myśliwy

Kategoria: myśleć

1. ‘ten kto poluje na zwierzynę, łowca’; 2. w funkcji przymiotnika ‘rozmiłowany w łowiectwie, zajmujący się łowiectwem’ (XVI w.); od XVI w.; wyraz powstał z przymiotnika użytego w funkcji rzeczownika – pierwotnie w stpol. w XV w. forma myśliwy ‘myślący, rozmyślający o czymś, skupiony, uważny’ pochodząca od psłow. *mysliti; rozwój znaczenia: ‘myślący, rozmyślający, rozumny’ > ‘łowca’ (ze względu na to, że łowiectwo uważano za zajęcie wymagające przemyślności, rozumu)

Sprawdź także
poleca100%

Łagodny

1. ‘nastawiony życzliwie, przyjaźnie, dobrotliwy’; 2. ‘wyrażający dobroć,życzliwość’; 3. ‘niesurowy, delikatny’; 4. ‘mało intensywny’; 4. stpol. też ‘miły, przyjemny’.

poleca100%

bezpieczny

Kategoria: Bez (przyimek)

1. ‘taki, któremu nic nie grozi’; 2. ‘chroniący przed niebezpieczeństwem’; 3. ‘beztroski, spokojny; śmiały, odważny; poufały, zażyły; pewny, pewny siebie’ (XVI w.); od XV w.; pochodzi od wyrażenia bez pieczy ‘bez opieki’ – pierwotnie w znaczeniu ‘niemający opieki, niewymagający opieki’> ‘pewny, któremu nic nie grozi’; dawniej występowała też forma przezpieczny ‘bezpieczny, beztroski’

Sprawdź także
poleca84%

Łaskotać

‘muskać, lekko dotykać, łechtać’.

Sprawdź także
poleca93%

Nieszpory

‘nabożeństwo wieczorne’.

poleca94%

Idiota

1. ‘głupiec, prostak, nieuk’; 2. w medycynie ‘człowiek upośledzony umysłowo’ (od XIX w.); 3. rzadko ‘kompletny głupiec’.

Sprawdź także
poleca100%

wypierdolić

Kategoria: pierdolić

czasownik przedrostkowy

poleca100%

mieszkać

Kategoria: Miesić

1. ‘przebywać gdzieś stale lub czasowo; żyć, zajmować lokal’;2. stpol. ‘trwać w czymś, robić coś bez przerwy’, ‘zwlekać, ociągać się’ (dziś przestarzale nie mieszkać ‘nie zwlekać’); od XIV w.; płnsłow. (por. np. czes. meškat ‘ociągać się, guzdrać się; przebywać gdzieś’, słowac. meškať ‘spóźniać się, zwlekać; zatrzymywać się, być gdzieś’) < psłow. *mešьkati ‘zatrzymywać się gdzieś, wstrzymywać, opóźniać (się)’ pochodzącego od psłow. *měšati; pierwotnie ‘długo lub po trochu mieszać coś,...

poleca100%

tłuszcza

Kategoria: Tłusty

1. ‘tłum ludzi ciemnych, motłoch, hołota, z niechęcią o tłumie’; 2. pierwotnie bez ujemnego zabarwienia ‘gromada (ludzi)’; od XV w.; pochodzi od psłow. *tlšča ‘napęcznienie, grubość’ > wtórnie ‘to, co napęczniałe, grube, co ma dużą objętość, masę’ utworzonego od psłow. przymiotnika *tlstъ z przyrostkiem *-ja; por. też ros. tólšča ‘grubość, gąszcz, masa, pokład’ oraz ukr. tóvšča ‘(gruba) warstwa; wielkie zbiorowisko ludzi lub zwierząt’, przenośnie ‘szeroki ogół, masy ludowe’

poleca87%

Niwecz

‘do szczętu, całkiem, zupełnie’.

Sprawdź także
poleca90%

panoszyć się

Kategoria: Pan

1. ‘wynosić się nad innych, chcieć panować, przewodzić’; 2. ‘wzbogacać się’ (od XVI w.); 3. dawniej panoszyć ‘wzbogacać; dawać większą władzę, dodawać wartości, znaczenia’; jest to czasownik odrzeczownikowy utworzony od stpol. panosza ‘niższy szlachcic, zależny od możniejszej szlachty; sługa, pachołek’ pochodzącego od wyrazu pan; pierwotnie ‘zachowywać się jak panosza’

poleca100%

Słońce

1. ‘centralne ciało Układu Słonecznego, widoczne na niebie w dzień w postaci ognistej kuli’; 2. ‘światło wysyłane przez to ciało’; 3. pieszczotliwie ‘o osobie ukochanej lub bardzo lubianej’.

poleca86%

Imać się

1. ‘brać (do niewoli, aresztu), chwytać’ (XIV-XVII w.); 2. ‘brać się do czegoś’.

Sprawdź także
poleca100%

raić

Kategoria: rajca

1. ‘polecać, proponować; 2. ‘rekomendować; swatać’; 3. stpol. (XV w.) ‘polecić, nastręczyć’; od XVI w.; w XV w. postać z przedrostkiem: naraić

poleca97%

Kiecka

‘spódnica, sukienka’.

poleca100%

Jarzmo

1. ‘drewniana uprzęż dla bydła’; 2. przenośnie ‘ciężar, brzemię, pęta, niewola’; 3. w technice ‘część mechanizmu, urządzenie przytrzymujące coś, wzmacniające, spinające’.

Sprawdź także
poleca67%

Katar

1. ‘zapalenie błony śluzowej’; 2. ‘śluzowata wydzielina z nosa w czasie przeziębienia’.

poleca100%

autorament

Kategoria: Autor

1. początkowo jako termin wojskowy ‘zaciąg wojska’, ‘sposób zaciągu, organizacji i uzbrojenia wojska’ (w tym znaczeniu używany w odniesieniu do realiów historycznych); 2. w pol. ogólnej w znaczeniu abstrakcyjnym‘typ, rodzaj, moda, gatunek, pokrój’; 3. współcześnie tendencja do zawężania znaczenia do sytuacji negatywnych; od XVI w.; zapożyczenie z łac. auctoramentum ‘obowiązek służby, powinność, kontrakt żołnierski’; do XVIII w. słowo występowało także w postaci auktorament

poleca100%

mróz

Kategoria: Marznąć

1. ‘temperatura powietrza poniżej 0°C’; 2. dawniej ‘zamarznięta rosa lub mgła, szron, szadź, lód’; od XV w.; ogsłow. (por. połabs. morz, czes. mráz) < psłow. *morzъ ‘mróz’ – rzeczownik odczasownikowy od psłow. *mŕziti

Sprawdź także
poleca100%

Łajdak

‘człowiek niegodziwy, łotr, drań’.

Sprawdź także
poleca93%

Urlop

‘ustawowo zagwarantowana płatna lub niepłatna przerwa w wykonywaniu pracy’.

Sprawdź także
poleca90%

bielizna

Kategoria: Biały

1. ‘odzież spodnia’; 2. ‘wyroby z tkaniny, zwykle białej, używane do potrzeb domowych’; 3. dawniej ‘biel, białość, coś białego (rzeczy, odzież,strój)’; 4. stpol. również ‘futerko z wiewiórki’ (XIV-XV w.); 5. ‘biel drzewa’(XVI w.); od XIV-XV w.; ogsłow. (por. czes. bĕlizna ‘biały kożuch; białko oka’, ros. belizná ‘biel’), może już psłow. *bĕlizna ‘biel, to co jest białe’ – rzeczownik abstrakcyjny, który wtórnie przyjął znaczenie konkretnego przedmiotu; pierwotnie miał formę bielina ‘ts.’...

poleca78%

Bałwan

1. ‘posąg bożka pogańskiego’; 2. ‘figura ze śniegu podobna do postaci ludzkiej’; 3. ‘głupiec, dureń’; 4. ‘ogromna spieniona fala’; 5. dawniej ‘wielka bryła, blok’ (np. stpol. ‘bryła soli kamiennej’ w XV-XVI w.).

poleca100%

Chłop

1. ‘poddany wiejski, rolnik nie szlachcic (zamiast kmieć)’, określenie o wydźwięku negatywnym; 2. ‘człowiek (dorosły) płci męskiej’; 3. potocznie ‘mąż, narzeczony, kochanek’.

poleca75%

prącie

Kategoria: prąd

1. ‘penis’ (od XVIII w.); 2. dawniej (od XV w.) postaci prącie / pręcie ‘cienkie pręty, witki, rózgi, młode gałązki’; ogsłow. < psłow. *prą/ętьje, którego pochodzenie wywodzone jest od *prętъ lub od czasownika [*prędać] ‘wzbierać’ związanego etymologicznie z pol. prąd; por. wyjątkowa w XVI w. postać prądzie męskie

poleca89%

prześcieradło

Kategoria: Rozpostrzeć

1. ‘płat tkaniny używanej jako część bielizny pościelowej’; 2. ‘rodzaj dużego ręcznika’; od XV w.; w stpol. też w postaci prześciradło; wyraz ten jest nazwą narzędzia, która powstała od przedrostkowego czasownika wielokrotnego *perstirati ‘rozpościerać, rozkładać, rozciągać; pierwotnie ‘to, co się rozpościera, rozkłada’

poleca100%

Spółka

1. przestarzale ‘wspólne działanie, wspólnota interesów, zamierzeń’; 2. współcześnie ‘umowny związek dwóch lub więcej osób założony dla osiągnięcia wspólnego celu, zwykle gospodarczego’.

Sprawdź także
poleca92%

listopad

Kategoria: List

1. ‘jedenasty miesiąc roku’; 2. stpol. też ‘październik’; od XV w.; słow. postać *listopadъ ‘opadanie liści jesienią; okres opadania liści’ utworzona ze złożenia *listъ + *padъ – rzeczownika odczasownikowego od psłow. *pasti (patrz PAŚĆ)

poleca100%

Nikczemny

‘niegodziwy, podły, haniebny’.

poleca58%

przysłówek

Kategoria: Słowo

poleca67%

obawiać się

Kategoria: Bać się

1. ‘odczuwać lęk, strach; bać się’; 2. dawniej również ‘spodziewać się czegoś złego’; od XVI w.; wyraz powstał po przekształceniu starszej postaci obawać się ‘spodziewać się czegoś złego’ wg in. czasowników wielokrotnych, takich jak nabawiać się, zabawiać się; ta wcześniejsza forma jest podobna do czes.obávat se, utworzonego z przedrostkiem *o-bojawać się (czes. *o-bojavati se)< stpol. czasownik *o-bojać – tu podobnie jak w czasowniku bać się nastąpiło ściągnięcie-oja- > -a-;...

Sprawdź także
poleca100%

walny

Kategoria: Walić

1. ‘istotny, ważny, wielki; ogólny, powszechny’; 2. ‘mający wielkie znaczenie, decydujący, rozstrzygający’; 3. dawniej (XVI w.) ‘dzielny, tęgi’; od XIV w.

poleca88%

Hulać

1. ‘spędzać czas na hulankach, tracić czas i pieniądze na zabawy, pijatyki; bawić się beztrosko’; 2. ‘nie znać hamulców w postępowaniu, rozbijać się, hasać’.

Sprawdź także
poleca100%

aniż(e)

Kategoria: Ani

‘ani nawet, ani też, i nie, ani nie’; rozszerzenie ani o kolejną partykułę- że

poleca89%

Dowcip

1. ‘żart, kawał, anegdota’; 2. ‘zdolność spostrzegania śmiesznych cech, zjawisk i przedstawiania ich w zabawny sposób’; 3. dawniej ‘bystrość, inteligencja, polot’.

Sprawdź także
poleca91%

radło

Kategoria: Orać

1. ‘drewniane, proste narzędzie do orania’; 2. nowsze ‘rodzaj pługa do obsypywania roślin’; 3. dialektalnie też ‘konar drzewa’; 4. stpol. (od XIII w.) w specjalnym znaczeniu ‘jednostka miary powierzchni ziemi’; ogsłow. (por. czes. radlo, ros. ralo) < psłow. *ordlo ‘pierwotny prymitywny przyrząd do orania’– nazwa narzędzia utworzona od pierwotnego [*orti] ‘orać’; w stpol. też w postaci redło

poleca82%

na odlew

Kategoria: Lewy

1. przysłówek ‘o uderzeniu, ruchu ręką; z rozmachem, gwałtownie’;2. dawniej też ‘z lewej, od lewej strony’; 3. dawniej (od XV w.) odlew ‘od lewej strony’ utworzony od wyrażenia od lewa.

poleca100%

krawać

Kategoria: Kroić

forma wielokrotna -krawać w czasownikach przedrostkowych: odkrawać,przekrawać, przykrawać, rozkrawać.

#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z