profil

Słownik etymologiczny języka polskiego

Angielski Angielski SMS 155
Biologia Biologia Przewodnik szkolny 468
Biologia Biologia SMS 151
Chemia Chemia Przewodnik szkolny 555
Chemia Chemia SMS 132
Fizyka Fizyka SMS 277
Geografia Geografia SMS 100
Gramatyka polska Gramatyka polska SMS 147
Historia Historia Przewodnik szkolny 190
Literatura Literatura SMS 142
Niemiecki Niemiecki SMS 113
Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik języka polskiego 7783
Słownik Frazeologiczny Słownik Frazeologiczny Słownik językowy 6690
Słownik języka polskiego Słownik języka polskiego Słownik językowy 804
Słownik motywów literackich Słownik motywów literackich Słownik języka polskiego 999
Słownik pisarzy Słownik pisarzy Słownik języka polskiego 184
Słownik postaci historycznych Słownik postaci historycznych Słownik historyczny 181
Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Przewodnik szkolny 200
#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z
poleca100%

pychać

Kategoria: Pchać

forma wielokrotna -pychać w czasownikach przedrostkowych: napychać, odpychać, popychać, rozpychać, spychać, wpychać, wypychać, zapychać

poleca91%

Wola

1. ‘zdolność psychiczna człowieka do świadomego i celowego regulowania swego postępowania’; 2. ‘to, czego ktoś chce, co ktoś postanowił’; dawniej: 3. ‘wybór’ i 4. ‘wolność’.

poleca85%

Grzyb

1. ‘roślina plechowa Fungus’; 2. przenośnie ‘stary człowiek’; 3. dialektalnie też ‘huba drzewna’.

Sprawdź także
poleca75%

Kilka

Liczebnik nieokreślony ‘nieokreślona liczba większa od dwóch, a mniejsza od dziesięciu’.

poleca100%

Kał

1. ‘odchody ludzkie i zwierzęce, nieczystości’ (od XVI w.); 2. wcześniej oraz dziś dialektalnie ‘błoto; muł; fusy’ oraz 3. ‘bagno, moczary’.

Sprawdź także
poleca93%

jutrznia

Kategoria: Jutro

1. ‘modlitwa odprawiana przed wschodem słońca’; 2. stpol. (od XIV w.) ‘poranek, czas ranny’; 3. ‘część brewiarza odmawiana o świcie’; podstawą psłow. przymiotnik *utrьnъ ‘poranny’

poleca88%

Cacanka

1. ‘coś miłego, przyjemnego’; 2. ‘obietnica niepoważna, na której spełnienie nie można liczyć’; 3. dawniej (XVIII w.) ‘pieszczoty, przymilania’.

Sprawdź także
poleca91%

Cham

1. ‘człowiek ordynarny, grubiański, nieokrzesany; gbur, prostak’; 2. pogardliwie ‘wieśniak’; 3. w gwarach ‘człowiek podły, nikczemny’; 4. również ‘chan tatarski’ (XVI-XVII w.).

Sprawdź także
poleca100%

cackać

Kategoria: cacko

1. ‘obchodzić się zbyt delikatnie, pieszczotliwie (jak z cackiem)’; 2. ‘pieścić, bawić’; 3. ‘poświęcać wiele czasu na wykonanie czegoś, marudzić’; słowa po raz pierwszy użył Franciszek Zabłocki w 1785 r.

poleca82%

grzywna

Kategoria: Grzywa

1. ‘kara pieniężna’; 2. dawniej ‘określona ilość drogiego kruszcu służąca jako jednostka płatnicza’; 3. ‘inne przedmioty pełniące funkcję jednostki płatniczej’; od XIV w.; ogsłow. (por. czes. dawne hřivna ‘jednostka monetarna, jednostka wagi’, ros. grivna ‘podstawowa jednostka pieniężna w dawnej Rusi; naszyjnik’) < psłow. *grivьna ‘ozdoba na szyję, naszyjnik’ –urzeczownikowiona forma rodzaju żeńskiego od przymiotnika psłow. *grivьnь‘odnoszący się do karku, szyi’ – w warunkach handlu...

poleca100%

Futryna

‘rama okienna; odrzwia’.

poleca97%

Kiecka

‘spódnica, sukienka’.

poleca93%

Nieszpory

‘nabożeństwo wieczorne’.

poleca82%

gawiedź

Kategoria: Gawędzić

1. ‘pospólstwo, hałastra, motłoch’; 2. dawniej ‘tłum’; od XVI w.; ogsłow. (np. czes. havĕt ‘drobne zwierzęta, dzieci; drób’, ros. dialektalne gaveď ‘coś ohydnego, wstrętnego; żaby, jaszczurki’) < psłow. *gavĕdь ‘coś budzącego wstręt, obrzydzenie’ > ‘duża ilość czegoś drobnego, zwłaszcza robactwa, owadów’– pochodzi od czasownika *gaviti ‘czynić szpetnym, wywoływać odrazę, wstręt’; w znaczeniu ‘pospólstwo, motłoch’ powstało od skojarzenia ze znaczeniem‘duża ilość robactwa, owadów’

poleca100%

ciamajda

Kategoria: Ciamkać

‘osoba ślamazarna, nieporadna’; stosowane od XIX w.; utworzone od dialektycznego ciamać ‘być powolnym, guzdrać się’; w gwarach też inne wyrazy-przezwiska utworzone od tej podstawy, np. ciama ‘człowiek niezaradny’, ciamadło, ciamara, ciamcia ‘ts.’ oraz ciamaga ‘osoba niezgrabna, ślamazarna’.

poleca100%

Ujrzeć

‘zobaczyć, zaobserwować’.

poleca94%

Idiota

1. ‘głupiec, prostak, nieuk’; 2. w medycynie ‘człowiek upośledzony umysłowo’ (od XIX w.); 3. rzadko ‘kompletny głupiec’.

Sprawdź także
poleca56%

Rzeka

1. ‘masa wody płynąca długim korytem’; 2. ‘duża ilość jakiejś cieczy’; 3. ‘o dużej ilości obiektów poruszających się nieprzerwanym, miarowym ruchem’.

Sprawdź także
poleca91%

panoszyć się

Kategoria: Pan

1. ‘wynosić się nad innych, chcieć panować, przewodzić’; 2. ‘wzbogacać się’ (od XVI w.); 3. dawniej panoszyć ‘wzbogacać; dawać większą władzę, dodawać wartości, znaczenia’; jest to czasownik odrzeczownikowy utworzony od stpol. panosza ‘niższy szlachcic, zależny od możniejszej szlachty; sługa, pachołek’ pochodzącego od wyrazu pan; pierwotnie ‘zachowywać się jak panosza’

poleca89%

oczywiście

Kategoria: Oko

1. ‘bez wątpienia, na pewno’; 2. stpol. oczywiście, oczwiście ‘osobiście,we własnej osobie; w obecności zainteresowanego’; przysłówek tenpowstał ze złożenia słów oczy + *vistъ (pochodzącego od czasownika *viděti; patrz WIDZIEĆ); pierwotnie ‘taki, który był widziany przez kogoś na własne oczy’, por. też czes. očivistě ‘bez wątpienia’

poleca84%

Brzoskwinia

Kategoria: Brzeg

1. ‘drzewo owocowe Persica’; 2. ‘owoce z drzewa Persica’.

poleca65%

Dom

1. ‘budynek mieszkalny’; 2. ‘mieszkanie’; 3. ‘rodzina, domownicy’; 4. ‘gospodarstwo domowe, ogół spraw domowych, rodzinnych’; 5. ‘budynek mieszkalny wraz z gospodarstwem’.

poleca100%

Ufać

1. ‘mieć nadzieję, być przekonanym, że na kimś można polegać’; 2. ‘spodziewać się spełnienia czegoś’.

poleca57%

przysłówek

Kategoria: Słowo

poleca100%

Bochenek

‘forma, bryła ciasta, bryła chleba’.

poleca75%

cacy

Kategoria: Cacanka

poleca100%

myśliwy

Kategoria: myśleć

1. ‘ten kto poluje na zwierzynę, łowca’; 2. w funkcji przymiotnika ‘rozmiłowany w łowiectwie, zajmujący się łowiectwem’ (XVI w.); od XVI w.; wyraz powstał z przymiotnika użytego w funkcji rzeczownika – pierwotnie w stpol. w XV w. forma myśliwy ‘myślący, rozmyślający o czymś, skupiony, uważny’ pochodząca od psłow. *mysliti; rozwój znaczenia: ‘myślący, rozmyślający, rozumny’ > ‘łowca’ (ze względu na to, że łowiectwo uważano za zajęcie wymagające przemyślności, rozumu)

Sprawdź także
poleca100%

błonie

Kategoria: błoto

‘duża przestrzeń, równina, łąka’; od XIV w.; ogsłow. (por. stczes.blání / blana, bułg. dialektyczne blaná) < psłow. *bolnьje ‘podmokły, błotnisty teren porośnięty trawą’ < psłow. przymiotnik *bolnъ, pierwotnie w znaczeniu ‘białawy, jasny teren’.

poleca80%

Drzwi

‘wrota; zamykane wejście do budynku, pomieszczenia’.

Sprawdź także
poleca100%

Figiel

1. ‘psota, żart, psikus’; 2. ‘niegodziwy czyn, sprawka; złośliwy żart’ (XVI w.).

Sprawdź także
poleca100%

przemóc

Kategoria: Móc

czasownik przedrostkowy

poleca58%

Fujarka

1. ‘rodzaj piszczałki, fletu’; 2. zgrubienie fujara przenośnie też ‘niezdara, niedołęga’.

poleca100%

świetny

Kategoria: Świecić

1. ‘bardzo dobry, wyśmienity, doskonały’; 2. przestarzale ‘sławny, znakomity’; 3. stpol. (XV w.) światny pierwotnie ‘błyszczący, jaśniejący’

Sprawdź także
poleca100%

autorament

Kategoria: Autor

1. początkowo jako termin wojskowy ‘zaciąg wojska’, ‘sposób zaciągu, organizacji i uzbrojenia wojska’ (w tym znaczeniu używany w odniesieniu do realiów historycznych); 2. w pol. ogólnej w znaczeniu abstrakcyjnym‘typ, rodzaj, moda, gatunek, pokrój’; 3. współcześnie tendencja do zawężania znaczenia do sytuacji negatywnych; od XVI w.; zapożyczenie z łac. auctoramentum ‘obowiązek służby, powinność, kontrakt żołnierski’; do XVIII w. słowo występowało także w postaci auktorament

poleca100%

bezpieczny

Kategoria: Bez (przyimek)

1. ‘taki, któremu nic nie grozi’; 2. ‘chroniący przed niebezpieczeństwem’; 3. ‘beztroski, spokojny; śmiały, odważny; poufały, zażyły; pewny, pewny siebie’ (XVI w.); od XV w.; pochodzi od wyrażenia bez pieczy ‘bez opieki’ – pierwotnie w znaczeniu ‘niemający opieki, niewymagający opieki’> ‘pewny, któremu nic nie grozi’; dawniej występowała też forma przezpieczny ‘bezpieczny, beztroski’

Sprawdź także
poleca89%

Ład

‘harmonia, uporządkowanie, porządek’.

Sprawdź także
poleca100%

raić

Kategoria: rajca

1. ‘polecać, proponować; 2. ‘rekomendować; swatać’; 3. stpol. (XV w.) ‘polecić, nastręczyć’; od XVI w.; w XV w. postać z przedrostkiem: naraić

poleca100%

Sierp

‘narzędzie do żęcia zboża, trawy’.

Sprawdź także
poleca100%

tłuszcza

Kategoria: Tłusty

1. ‘tłum ludzi ciemnych, motłoch, hołota, z niechęcią o tłumie’; 2. pierwotnie bez ujemnego zabarwienia ‘gromada (ludzi)’; od XV w.; pochodzi od psłow. *tlšča ‘napęcznienie, grubość’ > wtórnie ‘to, co napęczniałe, grube, co ma dużą objętość, masę’ utworzonego od psłow. przymiotnika *tlstъ z przyrostkiem *-ja; por. też ros. tólšča ‘grubość, gąszcz, masa, pokład’ oraz ukr. tóvšča ‘(gruba) warstwa; wielkie zbiorowisko ludzi lub zwierząt’, przenośnie ‘szeroki ogół, masy ludowe’

poleca100%

Chłop

1. ‘poddany wiejski, rolnik nie szlachcic (zamiast kmieć)’, określenie o wydźwięku negatywnym; 2. ‘człowiek (dorosły) płci męskiej’; 3. potocznie ‘mąż, narzeczony, kochanek’.

poleca90%

niebawem

Kategoria: bawić

‘po krótkim czasie, wkrótce’; od XVIII w.; jest to zaprzeczony przysłówek bawem pochodzący od bawić w dawnym znaczeniu ‘zatrzymywać, zwlekać’

poleca100%

mieszkać

Kategoria: Miesić

1. ‘przebywać gdzieś stale lub czasowo; żyć, zajmować lokal’;2. stpol. ‘trwać w czymś, robić coś bez przerwy’, ‘zwlekać, ociągać się’ (dziś przestarzale nie mieszkać ‘nie zwlekać’); od XIV w.; płnsłow. (por. np. czes. meškat ‘ociągać się, guzdrać się; przebywać gdzieś’, słowac. meškať ‘spóźniać się, zwlekać; zatrzymywać się, być gdzieś’) < psłow. *mešьkati ‘zatrzymywać się gdzieś, wstrzymywać, opóźniać (się)’ pochodzącego od psłow. *měšati; pierwotnie ‘długo lub po trochu mieszać coś,...

poleca100%

aniż(e)

Kategoria: Ani

‘ani nawet, ani też, i nie, ani nie’; rozszerzenie ani o kolejną partykułę- że

poleca100%

Nikczemny

‘niegodziwy, podły, haniebny’.

poleca86%

obcować

Kategoria: Obcy

1. ‘przebywać, przestawać z kimś’; 2. ‘utrzymywać z kimś ścisły kontakt, stosunki towarzyskie’; 3. ‘współżyć’; 4. ‘mieć w czymś udział, uczestniczyć’; od XV w.; jest to czasownik odprzymiotnikowy od pol. słowa obcy w pierwotnym znaczeniu ‘wspólny’

Sprawdź także
poleca100%

Łajdak

‘człowiek niegodziwy, łotr, drań’.

Sprawdź także
poleca87%

Niwecz

‘do szczętu, całkiem, zupełnie’.

Sprawdź także
poleca100%

Łagodny

1. ‘nastawiony życzliwie, przyjaźnie, dobrotliwy’; 2. ‘wyrażający dobroć,życzliwość’; 3. ‘niesurowy, delikatny’; 4. ‘mało intensywny’; 4. stpol. też ‘miły, przyjemny’.

poleca100%

tkliwy

Kategoria: Tknąć

1. ‘skłonny do okazywania czułości, serdeczności, współczucia’; 2. ‘będący objawem czułości, serdeczności’; 3. ‘budzący czułość, wzruszenie, rozczulający’; od XVIII w.; jest to przymiotnik utworzony od pierwotnego imiesłowu *tъklъ od psłow. czasownika *tъknąti; pierwotnie ‘taki, który dotyka’

Sprawdź także
poleca100%

walny

Kategoria: Walić

1. ‘istotny, ważny, wielki; ogólny, powszechny’; 2. ‘mający wielkie znaczenie, decydujący, rozstrzygający’; 3. dawniej (XVI w.) ‘dzielny, tęgi’; od XIV w.

#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z