profil

Słownik etymologiczny języka polskiego

Angielski Angielski SMS 155
Biologia Biologia Przewodnik szkolny 468
Biologia Biologia SMS 151
Chemia Chemia Przewodnik szkolny 555
Chemia Chemia SMS 132
Fizyka Fizyka SMS 277
Geografia Geografia SMS 100
Gramatyka polska Gramatyka polska SMS 147
Historia Historia Przewodnik szkolny 190
Literatura Literatura SMS 142
Niemiecki Niemiecki SMS 113
Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik języka polskiego 7783
Słownik Frazeologiczny Słownik Frazeologiczny Słownik językowy 6690
Słownik języka polskiego Słownik języka polskiego Słownik językowy 804
Słownik motywów literackich Słownik motywów literackich Słownik języka polskiego 999
Słownik pisarzy Słownik pisarzy Słownik języka polskiego 184
Słownik postaci historycznych Słownik postaci historycznych Słownik historyczny 181
Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Przewodnik szkolny 200
#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z
poleca100%

Brzask

1. ‘przedświt, rozwidnianie się’; 2. również ‘blask, błysk’ (XVII w.).

Sprawdź także
poleca94%

Kiecka

‘spódnica, sukienka’.

poleca86%

Kiep

1. ‘człowiek głupi, dureń, gamoń’ (od XVI w.); 2. stpol. (od XV w.) ‘żeńskie organy płciowe’.

Sprawdź także
poleca75%

rodzić

Kategoria: Ród

1. ‘wydawać na świat potomstwo’; 2. stpol. też ‘wydawać plony, owoce’, ‘pomnażać, powiększać’, ‘płodzić, zostać ojcem’; od XIV w.; ogsłow. < psłow. *roditi ‘wydawać na świat potomstwo, dawać płody, owocować’ –czasowniki odrzeczownikowy od psłow. *rodъ

poleca75%

Kilka

Liczebnik nieokreślony ‘nieokreślona liczba większa od dwóch, a mniejsza od dziesięciu’.

poleca91%

Cham

1. ‘człowiek ordynarny, grubiański, nieokrzesany; gbur, prostak’; 2. pogardliwie ‘wieśniak’; 3. w gwarach ‘człowiek podły, nikczemny’; 4. również ‘chan tatarski’ (XVI-XVII w.).

Sprawdź także
poleca83%

grzywna

Kategoria: Grzywa

1. ‘kara pieniężna’; 2. dawniej ‘określona ilość drogiego kruszcu służąca jako jednostka płatnicza’; 3. ‘inne przedmioty pełniące funkcję jednostki płatniczej’; od XIV w.; ogsłow. (por. czes. dawne hřivna ‘jednostka monetarna, jednostka wagi’, ros. grivna ‘podstawowa jednostka pieniężna w dawnej Rusi; naszyjnik’) < psłow. *grivьna ‘ozdoba na szyję, naszyjnik’ –urzeczownikowiona forma rodzaju żeńskiego od przymiotnika psłow. *grivьnь‘odnoszący się do karku, szyi’ – w warunkach handlu...

poleca79%

Niech, niechaj

1. Partykuła będąca częścią trybu rozkazującego w trzeciej osobie liczby pojedynczej i mnogiej; 2. partykuła życząca ‘oby’.

poleca80%

Ład

‘harmonia, uporządkowanie, porządek’.

Sprawdź także
poleca86%

pierdolić

Kategoria: Pierdzieć

1. ‘pleść głupstwa, gadać bez potrzeby’; wulgarnie: 2. ‘lekceważąco, pogardliwie kogoś potraktować’ oraz 3. ‘mieć stosunek płciowy’; od XVI w.; jest to czasownik intensywny utworzony od czasownika pierdzieć z dodaniem przyrostka -ol-; pierwotnie ‘mocno, intensywnie pierdzieć’ > wtórne znaczenie pejoratywne, np. ‘mówić głupio, bez sensu’

poleca100%

Gwałt

1. ‘przemoc, zniewolenie siłą’; 2. ‘zamieszanie, krzyk, awantura’; 3. stpol. też‘siła, moc; bezczelność’; 4. na gwałt ‘pod przymusem konieczności, w wielkim pośpiechu’.

Sprawdź także
poleca70%

Chlew

1. ‘pomieszczenie dla świń’; 2. stpol. też ‘buda, stajnia, obora’.

poleca100%

Nikczemny

‘niegodziwy, podły, haniebny’.

poleca100%

szczaw

Kategoria: Szczać

‘roślina o wydłużonych, jadalnych liściach i niepozornych kwiatach’; od XV w.; ogsłow. < psłow. *sьčavъ ‘szczaw’ pochodzącego od psłow. czasownika *sьkati ‘wydzielać z siebie ciecz’; pierwotne znaczenie ‘roślina soczysta, wydzielającą z siebie sok’

poleca100%

jaskier

Kategoria: jaskrawy

‘nazwa roślin i kwiatów Ranunculus’; od XV w.; jest to urzeczownikowiony przymiotnik jaskry; roślina nazwana tak od rażącego, jaskrawego koloru kwiatów

poleca100%

aniż(e)

Kategoria: Ani

‘ani nawet, ani też, i nie, ani nie’; rozszerzenie ani o kolejną partykułę- że

poleca100%

Chłop

1. ‘poddany wiejski, rolnik nie szlachcic (zamiast kmieć)’, określenie o wydźwięku negatywnym; 2. ‘człowiek (dorosły) płci męskiej’; 3. potocznie ‘mąż, narzeczony, kochanek’.

poleca91%

Wola

1. ‘zdolność psychiczna człowieka do świadomego i celowego regulowania swego postępowania’; 2. ‘to, czego ktoś chce, co ktoś postanowił’; dawniej: 3. ‘wybór’ i 4. ‘wolność’.

poleca88%

Cacanka

1. ‘coś miłego, przyjemnego’; 2. ‘obietnica niepoważna, na której spełnienie nie można liczyć’; 3. dawniej (XVIII w.) ‘pieszczoty, przymilania’.

Sprawdź także
poleca92%

panoszyć się

Kategoria: Pan

1. ‘wynosić się nad innych, chcieć panować, przewodzić’; 2. ‘wzbogacać się’ (od XVI w.); 3. dawniej panoszyć ‘wzbogacać; dawać większą władzę, dodawać wartości, znaczenia’; jest to czasownik odrzeczownikowy utworzony od stpol. panosza ‘niższy szlachcic, zależny od możniejszej szlachty; sługa, pachołek’ pochodzącego od wyrazu pan; pierwotnie ‘zachowywać się jak panosza’

poleca76%

Dupa

1. ‘pośladki, tyłek’; 2. słowo często używane w charakterze wulgaryzmu.

Sprawdź także
poleca100%

miłosny

Kategoria: miłość

Sprawdź także
poleca92%

Stąpić

1. ‘wejść, wstąpić gdzieś, przybyć, zrobić gdzieś pierwszy krok’; 2. ‘postawić gdzieś stopę idąc, zrobić pierwszy krok’; stpol. też: 3. ‘wznieść się’, 4. ‘wziąć udział’ oraz 5. ‘stanąć do walki’.

poleca94%

Idiota

1. ‘głupiec, prostak, nieuk’; 2. w medycynie ‘człowiek upośledzony umysłowo’ (od XIX w.); 3. rzadko ‘kompletny głupiec’.

Sprawdź także
poleca100%

mdłość

Kategoria: Mdły

1. ‘brak wyrazistości, ekspresji’; 2. mdłości ‘nudności’.

poleca93%

Nieszpory

‘nabożeństwo wieczorne’.

poleca85%

Dowcip

1. ‘żart, kawał, anegdota’; 2. ‘zdolność spostrzegania śmiesznych cech, zjawisk i przedstawiania ich w zabawny sposób’; 3. dawniej ‘bystrość, inteligencja, polot’.

Sprawdź także
poleca93%

jutrznia

Kategoria: Jutro

1. ‘modlitwa odprawiana przed wschodem słońca’; 2. stpol. (od XIV w.) ‘poranek, czas ranny’; 3. ‘część brewiarza odmawiana o świcie’; podstawą psłow. przymiotnik *utrьnъ ‘poranny’

poleca70%

ojczyzna

Kategoria: Ojciec

1. ‘kraj, w którym się ktoś urodził, którego jest obywatelem, ziemia rodzinna’; 2. stpol. także ‘majątek odziedziczony po ojcu, dziedzictwo, ojcowizna’; ogsłow. (por. czes. otčina, ros. przestarzałe otčizna ‘ojczyzna’) < psłow. *otьčina ‘dziedzictwo po ojcu, ojcowizna’ pochodzące od psłow. *otьcь; w stpol. w XIV w. słowo występowało w postaciach oćczyzna, oczszyzna, otczyzna, otszyzna oraz ojczyzna.

poleca100%

Kał

1. ‘odchody ludzkie i zwierzęce, nieczystości’ (od XVI w.); 2. wcześniej oraz dziś dialektalnie ‘błoto; muł; fusy’ oraz 3. ‘bagno, moczary’.

Sprawdź także
poleca100%

Futryna

‘rama okienna; odrzwia’.

poleca100%

Ufać

1. ‘mieć nadzieję, być przekonanym, że na kimś można polegać’; 2. ‘spodziewać się spełnienia czegoś’.

poleca100%

autorament

Kategoria: Autor

1. początkowo jako termin wojskowy ‘zaciąg wojska’, ‘sposób zaciągu, organizacji i uzbrojenia wojska’ (w tym znaczeniu używany w odniesieniu do realiów historycznych); 2. w pol. ogólnej w znaczeniu abstrakcyjnym‘typ, rodzaj, moda, gatunek, pokrój’; 3. współcześnie tendencja do zawężania znaczenia do sytuacji negatywnych; od XVI w.; zapożyczenie z łac. auctoramentum ‘obowiązek służby, powinność, kontrakt żołnierski’; do XVIII w. słowo występowało także w postaci auktorament

poleca100%

Ujrzeć

‘zobaczyć, zaobserwować’.

poleca100%

pychać

Kategoria: Pchać

forma wielokrotna -pychać w czasownikach przedrostkowych: napychać, odpychać, popychać, rozpychać, spychać, wpychać, wypychać, zapychać

poleca100%

myśliwy

Kategoria: myśleć

1. ‘ten kto poluje na zwierzynę, łowca’; 2. w funkcji przymiotnika ‘rozmiłowany w łowiectwie, zajmujący się łowiectwem’ (XVI w.); od XVI w.; wyraz powstał z przymiotnika użytego w funkcji rzeczownika – pierwotnie w stpol. w XV w. forma myśliwy ‘myślący, rozmyślający o czymś, skupiony, uważny’ pochodząca od psłow. *mysliti; rozwój znaczenia: ‘myślący, rozmyślający, rozumny’ > ‘łowca’ (ze względu na to, że łowiectwo uważano za zajęcie wymagające przemyślności, rozumu)

Sprawdź także
poleca100%

cackać

Kategoria: cacko

1. ‘obchodzić się zbyt delikatnie, pieszczotliwie (jak z cackiem)’; 2. ‘pieścić, bawić’; 3. ‘poświęcać wiele czasu na wykonanie czegoś, marudzić’; słowa po raz pierwszy użył Franciszek Zabłocki w 1785 r.

poleca100%

błonie

Kategoria: błoto

‘duża przestrzeń, równina, łąka’; od XIV w.; ogsłow. (por. stczes.blání / blana, bułg. dialektyczne blaná) < psłow. *bolnьje ‘podmokły, błotnisty teren porośnięty trawą’ < psłow. przymiotnik *bolnъ, pierwotnie w znaczeniu ‘białawy, jasny teren’.

poleca67%

kaprawy

Kategoria: Kapać

1. ‘łzawiący, ropiejący, zaczerwieniony (o oku)’; 2. ‘mający ropiejące oczy’; od XVIII w.; utworzone od ukr. kapravyj (dialektalnie kopravyj)< psłow. dialektalne *kapra ‘to, co kapie; śluz z oczu’ < psłow. *kapatiokap

poleca100%

przemóc

Kategoria: Móc

czasownik przedrostkowy

poleca100%

Bochenek

‘forma, bryła ciasta, bryła chleba’.

poleca100%

raić

Kategoria: rajca

1. ‘polecać, proponować; 2. ‘rekomendować; swatać’; 3. stpol. (XV w.) ‘polecić, nastręczyć’; od XVI w.; w XV w. postać z przedrostkiem: naraić

poleca100%

ciamajda

Kategoria: Ciamkać

‘osoba ślamazarna, nieporadna’; stosowane od XIX w.; utworzone od dialektycznego ciamać ‘być powolnym, guzdrać się’; w gwarach też inne wyrazy-przezwiska utworzone od tej podstawy, np. ciama ‘człowiek niezaradny’, ciamadło, ciamara, ciamcia ‘ts.’ oraz ciamaga ‘osoba niezgrabna, ślamazarna’.

poleca100%

świetny

Kategoria: Świecić

1. ‘bardzo dobry, wyśmienity, doskonały’; 2. przestarzale ‘sławny, znakomity’; 3. stpol. (XV w.) światny pierwotnie ‘błyszczący, jaśniejący’

Sprawdź także
poleca85%

Grzyb

1. ‘roślina plechowa Fungus’; 2. przenośnie ‘stary człowiek’; 3. dialektalnie też ‘huba drzewna’.

Sprawdź także
poleca82%

bielizna

Kategoria: Biały

1. ‘odzież spodnia’; 2. ‘wyroby z tkaniny, zwykle białej, używane do potrzeb domowych’; 3. dawniej ‘biel, białość, coś białego (rzeczy, odzież,strój)’; 4. stpol. również ‘futerko z wiewiórki’ (XIV-XV w.); 5. ‘biel drzewa’(XVI w.); od XIV-XV w.; ogsłow. (por. czes. bĕlizna ‘biały kożuch; białko oka’, ros. belizná ‘biel’), może już psłow. *bĕlizna ‘biel, to co jest białe’ – rzeczownik abstrakcyjny, który wtórnie przyjął znaczenie konkretnego przedmiotu; pierwotnie miał formę bielina ‘ts.’...

poleca100%

bezpieczny

Kategoria: Bez (przyimek)

1. ‘taki, któremu nic nie grozi’; 2. ‘chroniący przed niebezpieczeństwem’; 3. ‘beztroski, spokojny; śmiały, odważny; poufały, zażyły; pewny, pewny siebie’ (XVI w.); od XV w.; pochodzi od wyrażenia bez pieczy ‘bez opieki’ – pierwotnie w znaczeniu ‘niemający opieki, niewymagający opieki’> ‘pewny, któremu nic nie grozi’; dawniej występowała też forma przezpieczny ‘bezpieczny, beztroski’

Sprawdź także
poleca100%

tłuszcza

Kategoria: Tłusty

1. ‘tłum ludzi ciemnych, motłoch, hołota, z niechęcią o tłumie’; 2. pierwotnie bez ujemnego zabarwienia ‘gromada (ludzi)’; od XV w.; pochodzi od psłow. *tlšča ‘napęcznienie, grubość’ > wtórnie ‘to, co napęczniałe, grube, co ma dużą objętość, masę’ utworzonego od psłow. przymiotnika *tlstъ z przyrostkiem *-ja; por. też ros. tólšča ‘grubość, gąszcz, masa, pokład’ oraz ukr. tóvšča ‘(gruba) warstwa; wielkie zbiorowisko ludzi lub zwierząt’, przenośnie ‘szeroki ogół, masy ludowe’

poleca78%

Hojny

1. ‘szczodrze, obficie dający, udzielający’; 2. ‘zamożny, majętny’; 3. ‘obfitujący w coś’; 4. ‘płodny, żyzny, urodzajny’.

poleca75%

Narty

1. ‘specjalnie przygotowane deski służące do poruszania się po śniegu’ (od XVI w.); 2. wcześniej (XV w.) ‘przyszwy trzewików lub rzemienie, którymi przywiązywano obuwie do nóg’.

#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z