profil

Słownik etymologiczny języka polskiego

Angielski Angielski SMS 155
Biologia Biologia Przewodnik szkolny 468
Biologia Biologia SMS 151
Chemia Chemia Przewodnik szkolny 555
Chemia Chemia SMS 132
Fizyka Fizyka SMS 277
Geografia Geografia SMS 100
Gramatyka polska Gramatyka polska SMS 147
Historia Historia Przewodnik szkolny 190
Literatura Literatura SMS 142
Niemiecki Niemiecki SMS 113
Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik języka polskiego 7783
Słownik Frazeologiczny Słownik Frazeologiczny Słownik językowy 6690
Słownik języka polskiego Słownik języka polskiego Słownik językowy 804
Słownik motywów literackich Słownik motywów literackich Słownik języka polskiego 999
Słownik pisarzy Słownik pisarzy Słownik języka polskiego 184
Słownik postaci historycznych Słownik postaci historycznych Słownik historyczny 181
Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Przewodnik szkolny 200
#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z
poleca74%

Kilka

Liczebnik nieokreślony ‘nieokreślona liczba większa od dwóch, a mniejsza od dziesięciu’.

poleca100%

kalać

Kategoria: Kał

1. ‘brudzić, plamić, walać’; 2. przenośnie ‘okryć hańbą, zniesławić’; 3. stpol. ‘brudzić, tarzać w błocie’; 4. dialektalnie też ‘zanieczyszczać błotem, kałem’; od XV w.; ogsłow. (por. czes. kalet ‘wypróżniać się; kalać, brudzić, plamić, szkalować’, ukr. kaljaty ‘wypróżniać się; brudzić’) < psłow. *kaľati ‘zabrudzać, zanieczyszczać błotem’ – czasownik wielokrotny utworzony od *kaliti ‘brudzić, zanieczyszczać błotem’ (por. stpol. kalić ‘brudzić błotem, kalać, zniesławiać’) pochodzący od...

Sprawdź także
poleca93%

Chłop

1. ‘poddany wiejski, rolnik nie szlachcic (zamiast kmieć)’, określenie o wydźwięku negatywnym; 2. ‘człowiek (dorosły) płci męskiej’; 3. potocznie ‘mąż, narzeczony, kochanek’.

poleca93%

Nieszpory

‘nabożeństwo wieczorne’.

poleca93%

jutrznia

Kategoria: Jutro

1. ‘modlitwa odprawiana przed wschodem słońca’; 2. stpol. (od XIV w.) ‘poranek, czas ranny’; 3. ‘część brewiarza odmawiana o świcie’; podstawą psłow. przymiotnik *utrьnъ ‘poranny’

poleca100%

błonie

Kategoria: błoto

‘duża przestrzeń, równina, łąka’; od XIV w.; ogsłow. (por. stczes.blání / blana, bułg. dialektyczne blaná) < psłow. *bolnьje ‘podmokły, błotnisty teren porośnięty trawą’ < psłow. przymiotnik *bolnъ, pierwotnie w znaczeniu ‘białawy, jasny teren’.

poleca93%

Idiota

1. ‘głupiec, prostak, nieuk’; 2. w medycynie ‘człowiek upośledzony umysłowo’ (od XIX w.); 3. rzadko ‘kompletny głupiec’.

Sprawdź także
poleca92%

Kiecka

‘spódnica, sukienka’.

poleca100%

miłosny

Kategoria: miłość

Sprawdź także
poleca63%

Auto

‘pojazd poruszany własnym silnikiem benzynowym, spalinowym lub elektrycznym; samochód’.

poleca91%

Cham

1. ‘człowiek ordynarny, grubiański, nieokrzesany; gbur, prostak’; 2. pogardliwie ‘wieśniak’; 3. w gwarach ‘człowiek podły, nikczemny’; 4. również ‘chan tatarski’ (XVI-XVII w.).

Sprawdź także
poleca91%

oczywiście

Kategoria: Oko

1. ‘bez wątpienia, na pewno’; 2. stpol. oczywiście, oczwiście ‘osobiście,we własnej osobie; w obecności zainteresowanego’; przysłówek tenpowstał ze złożenia słów oczy + *vistъ (pochodzącego od czasownika *viděti; patrz WIDZIEĆ); pierwotnie ‘taki, który był widziany przez kogoś na własne oczy’, por. też czes. očivistě ‘bez wątpienia’

poleca82%

na odlew

Kategoria: Lewy

1. przysłówek ‘o uderzeniu, ruchu ręką; z rozmachem, gwałtownie’;2. dawniej też ‘z lewej, od lewej strony’; 3. dawniej (od XV w.) odlew ‘od lewej strony’ utworzony od wyrażenia od lewa.

poleca88%

Obora

1. ‘budynek dla bydła rogatego’; 2. stpol. ‘zagrodzony teren, gdzie trzymano zwierzęta domowe’.

Sprawdź także
poleca100%

Figiel

1. ‘psota, żart, psikus’; 2. ‘niegodziwy czyn, sprawka; złośliwy żart’ (XVI w.).

Sprawdź także
poleca88%

walny

Kategoria: Walić

1. ‘istotny, ważny, wielki; ogólny, powszechny’; 2. ‘mający wielkie znaczenie, decydujący, rozstrzygający’; 3. dawniej (XVI w.) ‘dzielny, tęgi’; od XIV w.

poleca100%

magać

Kategoria: Móc

forma wielokrotna magać występowała wyjątkowo w XVI w., poza tym głównie z przedrostkami: domagać, pomagać, wymagać, zmagać się.

poleca61%

Filiżanka

‘małe naczynie do picia kawy lub herbaty’.

poleca100%

aniż(e)

Kategoria: Ani

‘ani nawet, ani też, i nie, ani nie’; rozszerzenie ani o kolejną partykułę- że

poleca100%

Nikczemny

‘niegodziwy, podły, haniebny’.

poleca100%

Brzask

1. ‘przedświt, rozwidnianie się’; 2. również ‘blask, błysk’ (XVII w.).

Sprawdź także
poleca100%

Kaleka

‘osoba ułomna, inwalida’.

Sprawdź także
poleca100%

kilkoro

Kategoria: Kilka

poleca80%

Niech, niechaj

1. Partykuła będąca częścią trybu rozkazującego w trzeciej osobie liczby pojedynczej i mnogiej; 2. partykuła życząca ‘oby’.

poleca89%

Hej

1. Wykrzyknienie zwracające uwagę, przywołujące, wyrażające radość, żal; 2. dialektalnie także jako zawołanie na konia czy krowę.

poleca100%

ospa

Kategoria: obsypać

poleca91%

Wola

1. ‘zdolność psychiczna człowieka do świadomego i celowego regulowania swego postępowania’; 2. ‘to, czego ktoś chce, co ktoś postanowił’; dawniej: 3. ‘wybór’ i 4. ‘wolność’.

poleca88%

Cacanka

1. ‘coś miłego, przyjemnego’; 2. ‘obietnica niepoważna, na której spełnienie nie można liczyć’; 3. dawniej (XVIII w.) ‘pieszczoty, przymilania’.

Sprawdź także
poleca100%

autorament

Kategoria: Autor

1. początkowo jako termin wojskowy ‘zaciąg wojska’, ‘sposób zaciągu, organizacji i uzbrojenia wojska’ (w tym znaczeniu używany w odniesieniu do realiów historycznych); 2. w pol. ogólnej w znaczeniu abstrakcyjnym‘typ, rodzaj, moda, gatunek, pokrój’; 3. współcześnie tendencja do zawężania znaczenia do sytuacji negatywnych; od XVI w.; zapożyczenie z łac. auctoramentum ‘obowiązek służby, powinność, kontrakt żołnierski’; do XVIII w. słowo występowało także w postaci auktorament

poleca68%

Hardy

1. ‘dumny, pyszny, wyniosły’; 2. ‘zuchwały, nieposłuszny, krnąbrny, arogancki’;3. też ‘ogarnięty szlachetną dumą, wspaniały, wzniosły’ (XVI w.); 4. dialektalnie też ‘kłótliwy, złośliwy; opryskliwy, arogancki, szorstki’ oraz 5. ‘nieustępliwy, zawzięty’.

Sprawdź także
poleca67%

Ikra

1. ‘jajeczka rybie’; 2. przenośnie ‘witalność męska’.

poleca100%

myśliwy

Kategoria: myśleć

1. ‘ten kto poluje na zwierzynę, łowca’; 2. w funkcji przymiotnika ‘rozmiłowany w łowiectwie, zajmujący się łowiectwem’ (XVI w.); od XVI w.; wyraz powstał z przymiotnika użytego w funkcji rzeczownika – pierwotnie w stpol. w XV w. forma myśliwy ‘myślący, rozmyślający o czymś, skupiony, uważny’ pochodząca od psłow. *mysliti; rozwój znaczenia: ‘myślący, rozmyślający, rozumny’ > ‘łowca’ (ze względu na to, że łowiectwo uważano za zajęcie wymagające przemyślności, rozumu)

Sprawdź także
poleca60%

zięć

Kategoria: Znać

1. ‘mąż córki’; 2. stpol. również ‘mąż siostry’; od XIV w.; ogsłow. < psłow. *zętь ‘mąż córki, zięć’, który kontynuuje pie. *ģenәt- pochodzące od pierwiastka *ģen- ‘znać’; pierwotnie miał znaczenie ‘znany, znajomy’

poleca80%

kolczatka

Kategoria: kolec

poleca100%

jaskier

Kategoria: jaskrawy

‘nazwa roślin i kwiatów Ranunculus’; od XV w.; jest to urzeczownikowiony przymiotnik jaskry; roślina nazwana tak od rażącego, jaskrawego koloru kwiatów

poleca100%

Ufać

1. ‘mieć nadzieję, być przekonanym, że na kimś można polegać’; 2. ‘spodziewać się spełnienia czegoś’.

poleca92%

panoszyć się

Kategoria: Pan

1. ‘wynosić się nad innych, chcieć panować, przewodzić’; 2. ‘wzbogacać się’ (od XVI w.); 3. dawniej panoszyć ‘wzbogacać; dawać większą władzę, dodawać wartości, znaczenia’; jest to czasownik odrzeczownikowy utworzony od stpol. panosza ‘niższy szlachcic, zależny od możniejszej szlachty; sługa, pachołek’ pochodzącego od wyrazu pan; pierwotnie ‘zachowywać się jak panosza’

poleca92%

Stąpić

1. ‘wejść, wstąpić gdzieś, przybyć, zrobić gdzieś pierwszy krok’; 2. ‘postawić gdzieś stopę idąc, zrobić pierwszy krok’; stpol. też: 3. ‘wznieść się’, 4. ‘wziąć udział’ oraz 5. ‘stanąć do walki’.

poleca100%

Ujrzeć

‘zobaczyć, zaobserwować’.

poleca80%

szczaw

Kategoria: Szczać

‘roślina o wydłużonych, jadalnych liściach i niepozornych kwiatach’; od XV w.; ogsłow. < psłow. *sьčavъ ‘szczaw’ pochodzącego od psłow. czasownika *sьkati ‘wydzielać z siebie ciecz’; pierwotne znaczenie ‘roślina soczysta, wydzielającą z siebie sok’

poleca100%

raić

Kategoria: rajca

1. ‘polecać, proponować; 2. ‘rekomendować; swatać’; 3. stpol. (XV w.) ‘polecić, nastręczyć’; od XVI w.; w XV w. postać z przedrostkiem: naraić

poleca100%

przemóc

Kategoria: Móc

czasownik przedrostkowy

poleca100%

Futryna

‘rama okienna; odrzwia’.

poleca100%

gardzić

Kategoria: Hardy

‘odnosić się lekceważąco, uważać za niegodnego szacunku’;od XV w.; ogsłow. (por. czes. hrdati, zwykle po-hrdati ‘ts.’, ros. gorditьsja ‘szczycić się, pysznić się’, sch. grditi ‘szpecić, łajać, lżyć’) < psłow. *grditi(sę) < *grdъ – por. stpol. gardy ‘dumny, wyniosły; butny; wybredny’; pierwotnie wyraz gardzić w znaczeniu ‘robić (się) pysznym, hardym’ > ‘odnosić się z pogardą, lekceważąco’

poleca100%

Kał

1. ‘odchody ludzkie i zwierzęce, nieczystości’ (od XVI w.); 2. wcześniej oraz dziś dialektalnie ‘błoto; muł; fusy’ oraz 3. ‘bagno, moczary’.

Sprawdź także
poleca100%

Rzezać

1. ‘rżnąć, ciąć, krajać’; 2. ‘rzeźbić, ryć; wyrzynać, szlifować’; 3. dawniej też ‘nacinać, karbować’.

poleca100%

świetny

Kategoria: Świecić

1. ‘bardzo dobry, wyśmienity, doskonały’; 2. przestarzale ‘sławny, znakomity’; 3. stpol. (XV w.) światny pierwotnie ‘błyszczący, jaśniejący’

Sprawdź także
poleca100%

bezpieczny

Kategoria: Bez (przyimek)

1. ‘taki, któremu nic nie grozi’; 2. ‘chroniący przed niebezpieczeństwem’; 3. ‘beztroski, spokojny; śmiały, odważny; poufały, zażyły; pewny, pewny siebie’ (XVI w.); od XV w.; pochodzi od wyrażenia bez pieczy ‘bez opieki’ – pierwotnie w znaczeniu ‘niemający opieki, niewymagający opieki’> ‘pewny, któremu nic nie grozi’; dawniej występowała też forma przezpieczny ‘bezpieczny, beztroski’

Sprawdź także
poleca100%

mdłość

Kategoria: Mdły

1. ‘brak wyrazistości, ekspresji’; 2. mdłości ‘nudności’.

poleca100%

tłuszcza

Kategoria: Tłusty

1. ‘tłum ludzi ciemnych, motłoch, hołota, z niechęcią o tłumie’; 2. pierwotnie bez ujemnego zabarwienia ‘gromada (ludzi)’; od XV w.; pochodzi od psłow. *tlšča ‘napęcznienie, grubość’ > wtórnie ‘to, co napęczniałe, grube, co ma dużą objętość, masę’ utworzonego od psłow. przymiotnika *tlstъ z przyrostkiem *-ja; por. też ros. tólšča ‘grubość, gąszcz, masa, pokład’ oraz ukr. tóvšča ‘(gruba) warstwa; wielkie zbiorowisko ludzi lub zwierząt’, przenośnie ‘szeroki ogół, masy ludowe’

#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z