profil

Słownik etymologiczny języka polskiego

Angielski Angielski SMS 155
Biologia Biologia Przewodnik szkolny 468
Biologia Biologia SMS 151
Chemia Chemia Przewodnik szkolny 555
Chemia Chemia SMS 132
Fizyka Fizyka SMS 277
Geografia Geografia SMS 100
Gramatyka polska Gramatyka polska SMS 147
Historia Historia Przewodnik szkolny 190
Literatura Literatura SMS 142
Niemiecki Niemiecki SMS 113
Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik języka polskiego 7783
Słownik Frazeologiczny Słownik Frazeologiczny Słownik językowy 6690
Słownik języka polskiego Słownik języka polskiego Słownik językowy 804
Słownik motywów literackich Słownik motywów literackich Słownik języka polskiego 999
Słownik pisarzy Słownik pisarzy Słownik języka polskiego 184
Słownik postaci historycznych Słownik postaci historycznych Słownik historyczny 181
Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Przewodnik szkolny 200
#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z
poleca100%

krawać

Kategoria: Kroić

forma wielokrotna -krawać w czasownikach przedrostkowych: odkrawać,przekrawać, przykrawać, rozkrawać.

poleca94%

Idiota

1. ‘głupiec, prostak, nieuk’; 2. w medycynie ‘człowiek upośledzony umysłowo’ (od XIX w.); 3. rzadko ‘kompletny głupiec’.

Sprawdź także
poleca93%

Urlop

‘ustawowo zagwarantowana płatna lub niepłatna przerwa w wykonywaniu pracy’.

Sprawdź także
poleca77%

Kilka

Liczebnik nieokreślony ‘nieokreślona liczba większa od dwóch, a mniejsza od dziesięciu’.

poleca92%

listopad

Kategoria: List

1. ‘jedenasty miesiąc roku’; 2. stpol. też ‘październik’; od XV w.; słow. postać *listopadъ ‘opadanie liści jesienią; okres opadania liści’ utworzona ze złożenia *listъ + *padъ – rzeczownika odczasownikowego od psłow. *pasti (patrz PAŚĆ)

poleca100%

Łajdak

‘człowiek niegodziwy, łotr, drań’.

Sprawdź także
poleca91%

Cham

1. ‘człowiek ordynarny, grubiański, nieokrzesany; gbur, prostak’; 2. pogardliwie ‘wieśniak’; 3. w gwarach ‘człowiek podły, nikczemny’; 4. również ‘chan tatarski’ (XVI-XVII w.).

Sprawdź także
poleca67%

Wić

‘formować coś, splatając’. 1. ‘długa, cienka, elastyczna gałązka’; 2. dawniej ‘cienkie witki lub pęki powrozów rozsyłane do rycerstwa jako wezwanie na wyprawę wojenną’.

Sprawdź także
poleca91%

radło

Kategoria: Orać

1. ‘drewniane, proste narzędzie do orania’; 2. nowsze ‘rodzaj pługa do obsypywania roślin’; 3. dialektalnie też ‘konar drzewa’; 4. stpol. (od XIII w.) w specjalnym znaczeniu ‘jednostka miary powierzchni ziemi’; ogsłow. (por. czes. radlo, ros. ralo) < psłow. *ordlo ‘pierwotny prymitywny przyrząd do orania’– nazwa narzędzia utworzona od pierwotnego [*orti] ‘orać’; w stpol. też w postaci redło

poleca62%

Bank

1. ‘miejsce wymiany pieniędzy (monet)’ (XVI w.); 2. ’instytucja zajmująca się obrotem pieniędzmi’; 3. ‘gmach, w którym mieści się taka instytucja’; 4. ogólniej‘miejsce (także instytucja) gromadzenia czegoś’, np. bank krwi, bank danych.

poleca88%

Hej

1. Wykrzyknienie zwracające uwagę, przywołujące, wyrażające radość, żal; 2. dialektalnie także jako zawołanie na konia czy krowę.

poleca97%

Kiecka

‘spódnica, sukienka’.

poleca89%

Dowcip

1. ‘żart, kawał, anegdota’; 2. ‘zdolność spostrzegania śmiesznych cech, zjawisk i przedstawiania ich w zabawny sposób’; 3. dawniej ‘bystrość, inteligencja, polot’.

Sprawdź także
poleca100%

tłuszcza

Kategoria: Tłusty

1. ‘tłum ludzi ciemnych, motłoch, hołota, z niechęcią o tłumie’; 2. pierwotnie bez ujemnego zabarwienia ‘gromada (ludzi)’; od XV w.; pochodzi od psłow. *tlšča ‘napęcznienie, grubość’ > wtórnie ‘to, co napęczniałe, grube, co ma dużą objętość, masę’ utworzonego od psłow. przymiotnika *tlstъ z przyrostkiem *-ja; por. też ros. tólšča ‘grubość, gąszcz, masa, pokład’ oraz ukr. tóvšča ‘(gruba) warstwa; wielkie zbiorowisko ludzi lub zwierząt’, przenośnie ‘szeroki ogół, masy ludowe’

poleca100%

stanąć

Kategoria: Stać

forma jednokrotna stanąć – od XVI w.; jest to wtórna postać czasownika stać utworzona od jego tematu czasu teraźniejszego stane

poleca88%

Hulać

1. ‘spędzać czas na hulankach, tracić czas i pieniądze na zabawy, pijatyki; bawić się beztrosko’; 2. ‘nie znać hamulców w postępowaniu, rozbijać się, hasać’.

Sprawdź także
poleca92%

Nieszpory

‘nabożeństwo wieczorne’.

poleca67%

Pierdzieć

‘oddawać głośno gazy’.

Sprawdź także
poleca100%

autorament

Kategoria: Autor

1. początkowo jako termin wojskowy ‘zaciąg wojska’, ‘sposób zaciągu, organizacji i uzbrojenia wojska’ (w tym znaczeniu używany w odniesieniu do realiów historycznych); 2. w pol. ogólnej w znaczeniu abstrakcyjnym‘typ, rodzaj, moda, gatunek, pokrój’; 3. współcześnie tendencja do zawężania znaczenia do sytuacji negatywnych; od XVI w.; zapożyczenie z łac. auctoramentum ‘obowiązek służby, powinność, kontrakt żołnierski’; do XVIII w. słowo występowało także w postaci auktorament

poleca100%

walny

Kategoria: Walić

1. ‘istotny, ważny, wielki; ogólny, powszechny’; 2. ‘mający wielkie znaczenie, decydujący, rozstrzygający’; 3. dawniej (XVI w.) ‘dzielny, tęgi’; od XIV w.

poleca100%

Chłop

1. ‘poddany wiejski, rolnik nie szlachcic (zamiast kmieć)’, określenie o wydźwięku negatywnym; 2. ‘człowiek (dorosły) płci męskiej’; 3. potocznie ‘mąż, narzeczony, kochanek’.

poleca82%

na odlew

Kategoria: Lewy

1. przysłówek ‘o uderzeniu, ruchu ręką; z rozmachem, gwałtownie’;2. dawniej też ‘z lewej, od lewej strony’; 3. dawniej (od XV w.) odlew ‘od lewej strony’ utworzony od wyrażenia od lewa.

poleca67%

jarać

Kategoria: Jary

neologizm; potocznie ‘palić (papierosy)’

poleca100%

Nikczemny

‘niegodziwy, podły, haniebny’.

poleca100%

szczaw

Kategoria: Szczać

‘roślina o wydłużonych, jadalnych liściach i niepozornych kwiatach’; od XV w.; ogsłow. < psłow. *sьčavъ ‘szczaw’ pochodzącego od psłow. czasownika *sьkati ‘wydzielać z siebie ciecz’; pierwotne znaczenie ‘roślina soczysta, wydzielającą z siebie sok’

poleca100%

myśliwy

Kategoria: myśleć

1. ‘ten kto poluje na zwierzynę, łowca’; 2. w funkcji przymiotnika ‘rozmiłowany w łowiectwie, zajmujący się łowiectwem’ (XVI w.); od XVI w.; wyraz powstał z przymiotnika użytego w funkcji rzeczownika – pierwotnie w stpol. w XV w. forma myśliwy ‘myślący, rozmyślający o czymś, skupiony, uważny’ pochodząca od psłow. *mysliti; rozwój znaczenia: ‘myślący, rozmyślający, rozumny’ > ‘łowca’ (ze względu na to, że łowiectwo uważano za zajęcie wymagające przemyślności, rozumu)

Sprawdź także
poleca100%

chamidło

Kategoria: Cham

poleca88%

Śniadanie

‘posiłek poranny’.

poleca100%

Ujrzeć

‘zobaczyć, zaobserwować’.

poleca100%

Istny

‘istotny, prawdziwy, rzeczywisty’.

Sprawdź także
poleca40%

rodzina

Kategoria: Ród

1. ‘małżonkowie i ich dzieci’; 2. ‘krewni, powinowaci’; 3. stpol. ‘ród, naród, plemię’; od XIV w.; ogsłow. < psłow. *rodina ‘to, co związane z rodem, pokrewieństwo, spokrewnione osoby, członkowie tego samego rodu; spokrewniona osoba, członek rodu, ziemia rodowa’ < psłow. *rodъ

Sprawdź także
poleca100%

aniż(e)

Kategoria: Ani

‘ani nawet, ani też, i nie, ani nie’; rozszerzenie ani o kolejną partykułę- że

poleca100%

Buta

‘zbytnia pewność siebie, pycha, hardość, wyniosłość’.

Sprawdź także
poleca100%

gromnica

Kategoria: grom

1. ‘świeca poświęcona, zapalana przy umierającym orazw czasie burzy’; 2. stpol. ‘święto Matki Bożej Gromnicznej’; od XV w.;podstawą dawny przymiotnik gromny ‘odnoszący się do gromu, pioruna’; dialektalnie też w postaci gromica

poleca100%

martwić

Kategoria: Martwy

1. ‘wyrządzać przykrość, powodować smutek, zmartwienie’; 2. ‘kłopotać, nękać, niepokoić, smucić’; 3. dawniej ‘sprawiać, że coś drętwieje’,‘umartwiać’; 4. stpol. (XV-XVI w.) ‘czynić martwym, uśmiercać’; od XV w.; w XVI stuleciu również w formie miartwić; ogsłow. (por. czes. mrtvit ‘czynić martwym’, ros. mertviť ‘pozbawiać życia, gubić’, słoweń. mrtviti ‘czynić martwym, osłabiać) < psłow. *mŕtviti ‘czynić martwym, powodować zdrętwienie’– czasownik odprzymiotnikowy od psłow. *mŕtvъ

poleca100%

Bochenek

‘forma, bryła ciasta, bryła chleba’.

poleca100%

ganiać

Kategoria: Gonić

1. ‘biegać, pędzić, uganiać się’; 2. ‘ścigać, starać się złapać; popędzać,poganiać’; w stpol. w XV w. tylko w formie przedrostkowej poganiać ‘pędzić, gnać przed sobą’; ogsłow. (por. stczes. haneti ‘biegać, pędzić, gonić’, ukr. hanjaty ‘gonić, pędzić, prześladować’) < psłow. *gańati ‘biegać, gonić tam i z powrotem, przeganiać’ – czasownik wielokrotny od psłow. *goniti ze wzdłużeniem samogłoski *o > *a

poleca100%

kaczyniec

Kategoria: Kaczka

‘roślina Caltha o żółtych płatkach kwiatów’; od XV w.; słowo utworzone na wzór łac. anetaria ‘ts.’ < łac. anas ‘kaczka’.

poleca100%

Łgać

‘mówić nieprawdę, kłamać’.

poleca60%

Klucz

1. ‘narzędzie do zamykania i otwierania zamków, kłódek’; 2. stpol. też ‘narzędzie w kształcie haka’; 3. również ‘podpora w kształcie rozwidlonej u góry żerdzi’ (XVI w.).

Sprawdź także
poleca100%

gardzić

Kategoria: Hardy

‘odnosić się lekceważąco, uważać za niegodnego szacunku’;od XV w.; ogsłow. (por. czes. hrdati, zwykle po-hrdati ‘ts.’, ros. gorditьsja ‘szczycić się, pysznić się’, sch. grditi ‘szpecić, łajać, lżyć’) < psłow. *grditi(sę) < *grdъ – por. stpol. gardy ‘dumny, wyniosły; butny; wybredny’; pierwotnie wyraz gardzić w znaczeniu ‘robić (się) pysznym, hardym’ > ‘odnosić się z pogardą, lekceważąco’

poleca90%

rejestracja

Kategoria: Rejestr

poleca100%

Rzezać

1. ‘rżnąć, ciąć, krajać’; 2. ‘rzeźbić, ryć; wyrzynać, szlifować’; 3. dawniej też ‘nacinać, karbować’.

poleca95%

białogłowa

Kategoria: Biały

‘kobieta’; wyraz popularny zwłaszcza w XVI w.; określenie pochodzi od białej chustki na głowie i zastępowało słowo niewiasta, żona itp.; prawdopodobnie początkowo stosowano go w znaczeniu ‘panna młoda’, której podczas obrzędów weselnych zakładano na głowę białą chustkę; potem nastąpiło rozszerzenie znaczenia: ‘świeżo poślubiona’ > ‘kobieta zamężna’> w ogóle ‘kobieta’; podobnie działo się w in. językach słow., np. ros. dialektyczne bełogołóvka ‘młoda mężatka’; w XV-XVI w. słowo o tym...

poleca77%

jarski

Kategoria: Jary

(‘składający się z jarzyn, bezmięsny’; od XX w.) oraz jarosz (‘wegetarianin’; od XIX w.) – późno utworzone neologizmy od wyrazu jary w nawiązaniu do jarzyna w znaczeniu ‘potrawa z warzyw’

poleca100%

łakocie

Kategoria: Łaknąć

1. ‘słodycze, przysmaki, smakołyki’; 2. stpol. ‘apetyt, łakomstwo’; od XVI w.; słowo utworzone od psłow. *olkotь / *olkota ‘coś łakomego’< psłow. *olkati; dawniej wyraz ten miał postać łakoci, a także łakoć ‘smakołyk; przynęta’ i łakota ‘przysmak, smakołyk’

poleca100%

Ufać

1. ‘mieć nadzieję, być przekonanym, że na kimś można polegać’; 2. ‘spodziewać się spełnienia czegoś’.

poleca100%

płacić

Kategoria: Płat

1. ‘dawać komuś pieniądze za coś’; 2. stpol. też ‘mieć pewną wartość, kosztować’; od XIV w.; ogsłow. (np. czes. platit ‘płacić, wynagradzać pieniędzmi’) < psłow. *platiti ‘dawać zapłatę za coś’ < ‘dawać kawałki płótna’(które były wcześniej środkiem płatniczym)

poleca100%

Futryna

‘rama okienna; odrzwia’.

poleca100%

Luty

1. ‘drugi miesiąc roku’; 2. stpol. (XV w.) też ‘styczeń’.

Sprawdź także
#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z