profil

Słownik etymologiczny języka polskiego

Angielski Angielski SMS 155
Biologia Biologia Przewodnik szkolny 468
Biologia Biologia SMS 151
Chemia Chemia Przewodnik szkolny 555
Chemia Chemia SMS 132
Fizyka Fizyka SMS 277
Geografia Geografia SMS 100
Gramatyka polska Gramatyka polska SMS 147
Historia Historia Przewodnik szkolny 190
Literatura Literatura SMS 142
Niemiecki Niemiecki SMS 113
Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik języka polskiego 7783
Słownik Frazeologiczny Słownik Frazeologiczny Słownik językowy 6690
Słownik języka polskiego Słownik języka polskiego Słownik językowy 804
Słownik motywów literackich Słownik motywów literackich Słownik języka polskiego 999
Słownik pisarzy Słownik pisarzy Słownik języka polskiego 184
Słownik postaci historycznych Słownik postaci historycznych Słownik historyczny 181
Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Przewodnik szkolny 200
#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z
poleca100%

tłuszcza

Kategoria: Tłusty

1. ‘tłum ludzi ciemnych, motłoch, hołota, z niechęcią o tłumie’; 2. pierwotnie bez ujemnego zabarwienia ‘gromada (ludzi)’; od XV w.; pochodzi od psłow. *tlšča ‘napęcznienie, grubość’ > wtórnie ‘to, co napęczniałe, grube, co ma dużą objętość, masę’ utworzonego od psłow. przymiotnika *tlstъ z przyrostkiem *-ja; por. też ros. tólšča ‘grubość, gąszcz, masa, pokład’ oraz ukr. tóvšča ‘(gruba) warstwa; wielkie zbiorowisko ludzi lub zwierząt’, przenośnie ‘szeroki ogół, masy ludowe’

poleca70%

Dom

1. ‘budynek mieszkalny’; 2. ‘mieszkanie’; 3. ‘rodzina, domownicy’; 4. ‘gospodarstwo domowe, ogół spraw domowych, rodzinnych’; 5. ‘budynek mieszkalny wraz z gospodarstwem’.

poleca93%

Nieszpory

‘nabożeństwo wieczorne’.

poleca73%

Narty

1. ‘specjalnie przygotowane deski służące do poruszania się po śniegu’ (od XVI w.); 2. wcześniej (XV w.) ‘przyszwy trzewików lub rzemienie, którymi przywiązywano obuwie do nóg’.

poleca70%

kłódka

Kategoria: Kłoda

‘rodzaj przenośnego zamka, spinającego skoble’; od XIV w.; w stpol. też w postaci kłótka; płnsłow. < psłow. *koldъka – zdrobnienie od psłow. *kolda; pierwotnie ‘mała kłoda, klocek’ > ‘mała kłoda służąca jako zapora, zasuwa do zamykania czegoś’.

poleca76%

Kilka

Liczebnik nieokreślony ‘nieokreślona liczba większa od dwóch, a mniejsza od dziesięciu’.

poleca100%

Jarzmo

1. ‘drewniana uprzęż dla bydła’; 2. przenośnie ‘ciężar, brzemię, pęta, niewola’; 3. w technice ‘część mechanizmu, urządzenie przytrzymujące coś, wzmacniające, spinające’.

Sprawdź także
poleca91%

Cham

1. ‘człowiek ordynarny, grubiański, nieokrzesany; gbur, prostak’; 2. pogardliwie ‘wieśniak’; 3. w gwarach ‘człowiek podły, nikczemny’; 4. również ‘chan tatarski’ (XVI-XVII w.).

Sprawdź także
poleca84%

pierdolić

Kategoria: Pierdzieć

1. ‘pleść głupstwa, gadać bez potrzeby’; wulgarnie: 2. ‘lekceważąco, pogardliwie kogoś potraktować’ oraz 3. ‘mieć stosunek płciowy’; od XVI w.; jest to czasownik intensywny utworzony od czasownika pierdzieć z dodaniem przyrostka -ol-; pierwotnie ‘mocno, intensywnie pierdzieć’ > wtórne znaczenie pejoratywne, np. ‘mówić głupio, bez sensu’

poleca90%

Cacanka

1. ‘coś miłego, przyjemnego’; 2. ‘obietnica niepoważna, na której spełnienie nie można liczyć’; 3. dawniej (XVIII w.) ‘pieszczoty, przymilania’.

Sprawdź także
poleca27%

opis

Kategoria: opisać

poleca94%

Idiota

1. ‘głupiec, prostak, nieuk’; 2. w medycynie ‘człowiek upośledzony umysłowo’ (od XIX w.); 3. rzadko ‘kompletny głupiec’.

Sprawdź także
poleca89%

prześcieradło

Kategoria: Rozpostrzeć

1. ‘płat tkaniny używanej jako część bielizny pościelowej’; 2. ‘rodzaj dużego ręcznika’; od XV w.; w stpol. też w postaci prześciradło; wyraz ten jest nazwą narzędzia, która powstała od przedrostkowego czasownika wielokrotnego *perstirati ‘rozpościerać, rozkładać, rozciągać; pierwotnie ‘to, co się rozpościera, rozkłada’

poleca90%

bielizna

Kategoria: Biały

1. ‘odzież spodnia’; 2. ‘wyroby z tkaniny, zwykle białej, używane do potrzeb domowych’; 3. dawniej ‘biel, białość, coś białego (rzeczy, odzież,strój)’; 4. stpol. również ‘futerko z wiewiórki’ (XIV-XV w.); 5. ‘biel drzewa’(XVI w.); od XIV-XV w.; ogsłow. (por. czes. bĕlizna ‘biały kożuch; białko oka’, ros. belizná ‘biel’), może już psłow. *bĕlizna ‘biel, to co jest białe’ – rzeczownik abstrakcyjny, który wtórnie przyjął znaczenie konkretnego przedmiotu; pierwotnie miał formę bielina ‘ts.’...

poleca100%

mróz

Kategoria: Marznąć

1. ‘temperatura powietrza poniżej 0°C’; 2. dawniej ‘zamarznięta rosa lub mgła, szron, szadź, lód’; od XV w.; ogsłow. (por. połabs. morz, czes. mráz) < psłow. *morzъ ‘mróz’ – rzeczownik odczasownikowy od psłow. *mŕziti

Sprawdź także
poleca100%

raić

Kategoria: rajca

1. ‘polecać, proponować; 2. ‘rekomendować; swatać’; 3. stpol. (XV w.) ‘polecić, nastręczyć’; od XVI w.; w XV w. postać z przedrostkiem: naraić

poleca67%

Filiżanka

‘małe naczynie do picia kawy lub herbaty’.

poleca100%

wstęp

Kategoria: wstąpić

poleca100%

Spółka

1. przestarzale ‘wspólne działanie, wspólnota interesów, zamierzeń’; 2. współcześnie ‘umowny związek dwóch lub więcej osób założony dla osiągnięcia wspólnego celu, zwykle gospodarczego’.

Sprawdź także
poleca93%

Urlop

‘ustawowo zagwarantowana płatna lub niepłatna przerwa w wykonywaniu pracy’.

Sprawdź także
poleca88%

Bałwan

1. ‘posąg bożka pogańskiego’; 2. ‘figura ze śniegu podobna do postaci ludzkiej’; 3. ‘głupiec, dureń’; 4. ‘ogromna spieniona fala’; 5. dawniej ‘wielka bryła, blok’ (np. stpol. ‘bryła soli kamiennej’ w XV-XVI w.).

poleca100%

Łajdak

‘człowiek niegodziwy, łotr, drań’.

Sprawdź także
poleca84%

Słać

1. ‘rozkładać pościel, robić posłanie’; 2. stpol. (XV w.) słać / stłać ‘rozpościerać, płasko rozkładać’.

poleca97%

Kiecka

‘spódnica, sukienka’.

poleca92%

listopad

Kategoria: List

1. ‘jedenasty miesiąc roku’; 2. stpol. też ‘październik’; od XV w.; słow. postać *listopadъ ‘opadanie liści jesienią; okres opadania liści’ utworzona ze złożenia *listъ + *padъ – rzeczownika odczasownikowego od psłow. *pasti (patrz PAŚĆ)

poleca100%

krawać

Kategoria: Kroić

forma wielokrotna -krawać w czasownikach przedrostkowych: odkrawać,przekrawać, przykrawać, rozkrawać.

poleca100%

autorament

Kategoria: Autor

1. początkowo jako termin wojskowy ‘zaciąg wojska’, ‘sposób zaciągu, organizacji i uzbrojenia wojska’ (w tym znaczeniu używany w odniesieniu do realiów historycznych); 2. w pol. ogólnej w znaczeniu abstrakcyjnym‘typ, rodzaj, moda, gatunek, pokrój’; 3. współcześnie tendencja do zawężania znaczenia do sytuacji negatywnych; od XVI w.; zapożyczenie z łac. auctoramentum ‘obowiązek służby, powinność, kontrakt żołnierski’; do XVIII w. słowo występowało także w postaci auktorament

poleca78%

kazywać

Kategoria: Kazać

forma wielokrotna w czasownikach przedrostkowych: nakazywać, okazywać, pokazywać, skazywać, wskazywać, wykazywać, zakazywać.

poleca91%

radło

Kategoria: Orać

1. ‘drewniane, proste narzędzie do orania’; 2. nowsze ‘rodzaj pługa do obsypywania roślin’; 3. dialektalnie też ‘konar drzewa’; 4. stpol. (od XIII w.) w specjalnym znaczeniu ‘jednostka miary powierzchni ziemi’; ogsłow. (por. czes. radlo, ros. ralo) < psłow. *ordlo ‘pierwotny prymitywny przyrząd do orania’– nazwa narzędzia utworzona od pierwotnego [*orti] ‘orać’; w stpol. też w postaci redło

poleca100%

Chłop

1. ‘poddany wiejski, rolnik nie szlachcic (zamiast kmieć)’, określenie o wydźwięku negatywnym; 2. ‘człowiek (dorosły) płci męskiej’; 3. potocznie ‘mąż, narzeczony, kochanek’.

poleca57%

Rzeka

1. ‘masa wody płynąca długim korytem’; 2. ‘duża ilość jakiejś cieczy’; 3. ‘o dużej ilości obiektów poruszających się nieprzerwanym, miarowym ruchem’.

Sprawdź także
poleca88%

Hulać

1. ‘spędzać czas na hulankach, tracić czas i pieniądze na zabawy, pijatyki; bawić się beztrosko’; 2. ‘nie znać hamulców w postępowaniu, rozbijać się, hasać’.

Sprawdź także
poleca89%

Dowcip

1. ‘żart, kawał, anegdota’; 2. ‘zdolność spostrzegania śmiesznych cech, zjawisk i przedstawiania ich w zabawny sposób’; 3. dawniej ‘bystrość, inteligencja, polot’.

Sprawdź także
poleca100%

Nikczemny

‘niegodziwy, podły, haniebny’.

poleca100%

walny

Kategoria: Walić

1. ‘istotny, ważny, wielki; ogólny, powszechny’; 2. ‘mający wielkie znaczenie, decydujący, rozstrzygający’; 3. dawniej (XVI w.) ‘dzielny, tęgi’; od XIV w.

poleca100%

myśliwy

Kategoria: myśleć

1. ‘ten kto poluje na zwierzynę, łowca’; 2. w funkcji przymiotnika ‘rozmiłowany w łowiectwie, zajmujący się łowiectwem’ (XVI w.); od XVI w.; wyraz powstał z przymiotnika użytego w funkcji rzeczownika – pierwotnie w stpol. w XV w. forma myśliwy ‘myślący, rozmyślający o czymś, skupiony, uważny’ pochodząca od psłow. *mysliti; rozwój znaczenia: ‘myślący, rozmyślający, rozumny’ > ‘łowca’ (ze względu na to, że łowiectwo uważano za zajęcie wymagające przemyślności, rozumu)

Sprawdź także
poleca100%

stanąć

Kategoria: Stać

forma jednokrotna stanąć – od XVI w.; jest to wtórna postać czasownika stać utworzona od jego tematu czasu teraźniejszego stane

poleca82%

na odlew

Kategoria: Lewy

1. przysłówek ‘o uderzeniu, ruchu ręką; z rozmachem, gwałtownie’;2. dawniej też ‘z lewej, od lewej strony’; 3. dawniej (od XV w.) odlew ‘od lewej strony’ utworzony od wyrażenia od lewa.

poleca88%

Hej

1. Wykrzyknienie zwracające uwagę, przywołujące, wyrażające radość, żal; 2. dialektalnie także jako zawołanie na konia czy krowę.

poleca100%

chamidło

Kategoria: Cham

poleca100%

aniż(e)

Kategoria: Ani

‘ani nawet, ani też, i nie, ani nie’; rozszerzenie ani o kolejną partykułę- że

poleca88%

Śniadanie

‘posiłek poranny’.

poleca100%

Ujrzeć

‘zobaczyć, zaobserwować’.

poleca100%

Istny

‘istotny, prawdziwy, rzeczywisty’.

Sprawdź także
poleca100%

Buta

‘zbytnia pewność siebie, pycha, hardość, wyniosłość’.

Sprawdź także
poleca100%

szczaw

Kategoria: Szczać

‘roślina o wydłużonych, jadalnych liściach i niepozornych kwiatach’; od XV w.; ogsłow. < psłow. *sьčavъ ‘szczaw’ pochodzącego od psłow. czasownika *sьkati ‘wydzielać z siebie ciecz’; pierwotne znaczenie ‘roślina soczysta, wydzielającą z siebie sok’

poleca100%

gardzić

Kategoria: Hardy

‘odnosić się lekceważąco, uważać za niegodnego szacunku’;od XV w.; ogsłow. (por. czes. hrdati, zwykle po-hrdati ‘ts.’, ros. gorditьsja ‘szczycić się, pysznić się’, sch. grditi ‘szpecić, łajać, lżyć’) < psłow. *grditi(sę) < *grdъ – por. stpol. gardy ‘dumny, wyniosły; butny; wybredny’; pierwotnie wyraz gardzić w znaczeniu ‘robić (się) pysznym, hardym’ > ‘odnosić się z pogardą, lekceważąco’

poleca100%

gromnica

Kategoria: grom

1. ‘świeca poświęcona, zapalana przy umierającym orazw czasie burzy’; 2. stpol. ‘święto Matki Bożej Gromnicznej’; od XV w.;podstawą dawny przymiotnik gromny ‘odnoszący się do gromu, pioruna’; dialektalnie też w postaci gromica

poleca100%

Rzezać

1. ‘rżnąć, ciąć, krajać’; 2. ‘rzeźbić, ryć; wyrzynać, szlifować’; 3. dawniej też ‘nacinać, karbować’.

poleca95%

białogłowa

Kategoria: Biały

‘kobieta’; wyraz popularny zwłaszcza w XVI w.; określenie pochodzi od białej chustki na głowie i zastępowało słowo niewiasta, żona itp.; prawdopodobnie początkowo stosowano go w znaczeniu ‘panna młoda’, której podczas obrzędów weselnych zakładano na głowę białą chustkę; potem nastąpiło rozszerzenie znaczenia: ‘świeżo poślubiona’ > ‘kobieta zamężna’> w ogóle ‘kobieta’; podobnie działo się w in. językach słow., np. ros. dialektyczne bełogołóvka ‘młoda mężatka’; w XV-XVI w. słowo o tym...

#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z