profil

Reformacja i kontrreformacja w Polsce

drukuj
poleca 71% 41 głosów

Reformacja dotarła do Polski już około 1520 roku. Geneza reformacji w Polsce była podobna jak w Europie  Zachodniej (niski poziom wykształcenia i zeświecczenie kleru, przywileje duchowieństwa, dziesięcina opłacana przez szlachtę umniejszała jej dochody), choć czynniki powodujące wystąpienia reformacyjne nie miały na ziemiach polskich tak ostrego charakteru.

Wyznanie Tereny występowania
luteranizm Prusy Królewskie, Prusy Książęce, Śląsk, Wielkopolska
kalwinizm Małopolska, Litwa
bracia polscy Wielkopolska, Małopolska
bracia czescy Wielkopolska

Luteranizm szerzył się głównie w miastach wśród mieszczan.Kalwinizm zyskał wyznawców wśród szlachty. W latach 1562-1565 doszło do rozłamu w zborze kalwińskim na zbór większy (kalwinizm) i zbór mniejszy (arianizm).

Rzeczpospolita Obojga Narodów nazywana była „państwem bez stosów” ze względu na wprowadzenie w państwie tolerancji religijnej. W styczniu 1573 roku szlachta opracowała i podpisała na sejmie akt konfederacji warszawskiej, która wprowadzała wieczny pokój pomiędzy różniącymi się w wierze. Tolerancja religijna została także zapisana w artykułach henrykowskich.

W 1577 roku biskupi polscy na synodzie w Piotrkowie przyjęli uchwały soboru trydenckiego i rozpoczęli działania kontrreformacyjne. W 1658 roku sejm uchwalił wygnanie arian z Rzeczypospolitej, zaś w 1668 roku pod karą banicji– zakaz porzucania wiary katolickiej. Najwybitniejszymi działaczami kontrreformacyjnymi w Polsce byli jezuita Piotr Skarga oraz kardynał Stanisław Hozjusz.

Kazanie Piotra Skargi, Jan Matejko
Kazanie Piotra Skargi, Jan Matejko

Warto pamiętać

Jedynym biskupem polskim, który podpisał akt konfederacji warszawskiej, był biskup krakowski Franciszek Krasiński.

Pojęcia

arianie (bracia polscy) – radykalny odłam kalwinizmu, który odłączył się od zboru kalwińskiego w latach 1562-1565; odrzucali oni dogmat Trójcy Świętej, postulowali zakaz udziału w wojnach, potępiali pańszczyznę i poddaństwo

Literatura

W. Urban: Epizod reformacyjny. Kraków 1988.
A. Jobert: Od Lutra do Mohyły. Polska wobec kryzysu chrześcijaństwa 1517-1648. Warszawa 1994.
J. Tazbir: Reformacja – kontrreformacja – tolerancja. Wrocław 1996.
J. Tazbir: Dzieje polskiej tolerancji. Warszawa 1973.
J. Tazbir: Reformacja w Polsce. Szkice o ludziach i doktrynie. Warszawa 1993.
J.T. Maciuszko: Konfederacja warszawska 1573 roku. Geneza, pierwsze lata obowiązywania. Warszawa 1984.

Daty

1573 rok - konfederacja warszawska
1577 rok - synod w Piotrkowie
1658 rok - wygnanie arian z Polski

Przydatne hasło? Tak Nie