profil

Słownik etymologiczny języka polskiego

Angielski Angielski SMS 155
Biologia Biologia Przewodnik szkolny 468
Biologia Biologia SMS 151
Chemia Chemia Przewodnik szkolny 555
Chemia Chemia SMS 132
Fizyka Fizyka SMS 277
Geografia Geografia SMS 100
Gramatyka polska Gramatyka polska SMS 147
Historia Historia Przewodnik szkolny 190
Literatura Literatura SMS 142
Niemiecki Niemiecki SMS 113
Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik języka polskiego 7783
Słownik Frazeologiczny Słownik Frazeologiczny Słownik językowy 6690
Słownik języka polskiego Słownik języka polskiego Słownik językowy 804
Słownik motywów literackich Słownik motywów literackich Słownik języka polskiego 999
Słownik pisarzy Słownik pisarzy Słownik języka polskiego 184
Słownik postaci historycznych Słownik postaci historycznych Słownik historyczny 181
Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Przewodnik szkolny 200
b
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z
poleca100%

Baba

1. Początkowo ‘wiedźma, znachorka zamawiająca choroby i pomagająca przy porodach’; 2. z czasem ‘stara kobieta, staruszka’; 3. ‘matka ojca lub matki’(XVI-XVII w.) – dziś w tym znaczeniu stosowane jest zdrobnienie babka lub spieszczone babcia; słowo zaczęło funkcjonować także w różnych znaczeniach metaforycznych: 4. ‘mężczyzna tchórzliwy, zniewieściały, plotkarz’;5. ‘posągi kamienne przypominające kształtem kobiety, także z czasów pogańskich’; 6. ‘wszelkiego rodzaju zatyczki (kloce, kłody do...

poleca67%

baba-jaga

Kategoria: Baba

‘rodzaj czarownicy, wiedźmy złej, mściwej, swarliwej w baśniach ludowych’; być może pozostałość po pierwotnym znaczeniu słowa baba

poleca24%

baba-jędza

Kategoria: Baba

‘rodzaj czarownicy, wiedźmy złej, mściwej, swarliwej w baśniach ludowych’; być może pozostałość po pierwotnym znaczeniu słowa baba

poleca50%

babcia

Kategoria: Baba

Zdrobnienia dotyczące ‘matki ojca lub matki matki’

polecab/d

babiarz

Kategoria: Baba

‘mężczyzna za bardzo interesujący się kobietami’

poleca67%

babie lato

Kategoria: Baba

‘czas ciepłej i pogodnej jesieni, nazywany tak od pajęczyny unoszącej się w powietrzu’

polecab/d

babiniec

Kategoria: Baba

1. ‘pomieszczenie, izba dla bab, kobiet’ (w większych dworach szlacheckich); 2. także ‘przedsionek kościelny, w którym baby żebrzące siadały’

poleca100%

babizna

Kategoria: Baba

W dawnym prawie polskim ‘spadek i dziedzictwo po babce, czyli babie’

poleca100%

babka

Kategoria: Baba

Zdrobnienia dotyczące ‘matki ojca lub matki matki’

polecab/d

babsko

Kategoria: Baba

‘pejoratywnie o osobie płci żeńskiej, nieprzyjemna kobieta’; zgrubienie.

polecab/d

babsztyl

Kategoria: Baba

‘pejoratywnie o osobie płci żeńskiej, nieprzyjemna kobieta’; zgrubienie.

polecab/d

babunia

Kategoria: Baba

Zdrobnienia dotyczące ‘matki ojca lub matki matki’

polecab/d

Baca

‘(starszy) pasterz’.

polecab/d

Bać się

‘odczuwać strach, lękać się’.

Sprawdź także
poleca100%

badacz

Kategoria: badać

polecab/d

badać

Kategoria: Bóść

Sprawdź także
polecab/d

badanie

Kategoria: badać

polecab/d

badyl

Kategoria: badać

polecab/d

bagienny

Kategoria: Bagno

polecab/d

bagnisty

Kategoria: Bagno

poleca34%

Bagno

1. ‘teren podmokły, trzęsawisko, grzęzawisko’; 2. również ‘roślina Ledum palustre rosnąca na bagnach’; 3. dialektycznie ‘podmokła łąka; torfowisko; błoto;stawek, jeziorko’.

polecab/d

baj

Kategoria: Bajać

‘bajarz, gaduła’; od XVII w.; współcześnie najczęściej w wyrażeniach baju, baju, będziesz w raju lub chodzi baj po ścianie w czerwonym żupanie; w tym samym znaczeniu bajarz (od XVI w.) i bajacz (od XVIII w.)

poleca67%

Bajać

1. ’opowiadać baśnie’; 2. ‘ględzić, pleść, mówić bez sensu’.

Sprawdź także
polecab/d

bajda

Kategoria: Bajać

‘bajarz, kłamca’; od XVIII w.; w tym samym znaczeniu stosowano również bajdko, bajdek, bajdała

Sprawdź także
polecab/d

bajdurzyć

Kategoria: bajda

‘pleść głupstwa, zawracać głowę’; w XV w. występowały również formy bańdurzyć oraz badurzyć

polecab/d

bajeczny

Kategoria: bajka

1. ‘baśniowy, niezwykły’; 2. ‘wyborny, wspaniały’; od XVIII w.

poleca80%

bajka

Kategoria: Bajać

1. ‘baśń, legenda’; 2. ‘głupstwo, bzdura; plotka’; 3. ‘utwór o charakterze moralizatorskim’; od XVI w.; ogsłow. (por. czes. bajka; ros. bájka, sch. bâjka)< psłow. *bajъka ‘mówienie; baśń, opowiadanie o treści fantastycznej; zmyślona opowieść’ – nazwa czynności od psłow. *bajati ‘mówić, opowiadać’,‘opowiadać bajki, baśnie’ z przyrostkiem *-ьka

Sprawdź także
polecab/d

bajkopis

Kategoria: bajka

‘autor bajek’; od XVIII w.

polecab/d

bajkopisarz

Kategoria: bajka

‘autor bajek’; od XIX w.

polecab/d

bajoro

Kategoria: Bania

‘staw; kałuża’; od XVIII w., wcześniejsze formy bajor oraz bajura

poleca86%

Bałwan

1. ‘posąg bożka pogańskiego’; 2. ‘figura ze śniegu podobna do postaci ludzkiej’; 3. ‘głupiec, dureń’; 4. ‘ogromna spieniona fala’; 5. dawniej ‘wielka bryła, blok’ (np. stpol. ‘bryła soli kamiennej’ w XV-XVI w.).

polecab/d

Bania

1. ‘pękate naczynie’; dialektalnie: 2. ‘kopalnia’, 3. ‘dynia, tykwa’ oraz 4. potocznie i dialektalnie ‘głowa, zwłaszcza łysa’.

Sprawdź także
polecab/d

baniak

Kategoria: Bania

polecab/d

banieczka

Kategoria: Bania

poleca60%

Bank

1. ‘miejsce wymiany pieniędzy (monet)’ (XVI w.); 2. ’instytucja zajmująca się obrotem pieniędzmi’; 3. ‘gmach, w którym mieści się taka instytucja’; 4. ogólniej‘miejsce (także instytucja) gromadzenia czegoś’, np. bank krwi, bank danych.

polecab/d

bankier

Kategoria: Bank

‘prowadzący bank’; od XVIII w.; por. niem. Bankier, fr. banquier, wł. banchiere; z tego samego źródła pochodzą wcześniejsze formy bankierz, bankarz (XVI-XVII w.) oraz debankować, zdebankować ‘przegrać’ – są to dawne czasowniki, współcześnie nieużywane

polecab/d

bankiet

Kategoria: Bank

‘uroczyste przyjęcie dla uczczenia osoby lub wydarzenia’; zapożyczenie z wł. banchetto ‘ławeczka’ (zdrobnienie od wł. banco); wł. banchettare dosłownie ‘sadzać (zaproszonych gości) na ławkach’ – także w in. językach europejskich (por. ang. i fr. banquet, niem. Bankett); w pol. od XVI w.; w stpol. używano wyrażenia być na bankiecie ‘być w niebezpieczeństwie’

Sprawdź także
polecab/d

bankietniczek

Kategoria: bankietnik

zdrobnienie używane głównie w znaczeniu ironicznym

polecab/d

bankietnik

Kategoria: bankiet

1. ‘uczestnik bankietu’; 2. ‘ten, co lubi bankietować’; od XVII-XVIII w.

Sprawdź także
polecab/d

bankietować

Kategoria: bankiet

1. ‘uczestniczyć w bankiecie’; 2. ‘przyjmować gości, wydawać przyjęcie’; od XVI w.

polecab/d

banknot

Kategoria: Bank

1. pierwotnie ‘kwit bankowy zlecający wypłatę’; 2. wtórnie ‘pieniądz papierowy’; od XIX w. (por. ang., niem. i fr. banknote)

poleca75%

bankomat

Kategoria: Bank

‘automat bankowy wypłacający pieniądze’; wyraz utworzony przez nałożenie się słów bank + (auto)mat; od II połowy XX w.

polecab/d

bankowiec

Kategoria: bankowy

‘pracownik banku’; od XIX w.

polecab/d

bankowość

Kategoria: bankowy

‘nauka dotycząca operacji finansowych związanych z działalnością banków’; od XX w.

poleca100%

bankowy

Kategoria: Bank

‘odnoszący się do banku, związany z bankiem’

Sprawdź także
polecab/d

bankructwo

Kategoria: bankrut

‘upadłość; utrata wartości’; od XVIII w.

polecab/d

bankrut

Kategoria: Bank

‘osoba, która straciła cały majątek; człowiek niewypłacalny’; od XVIII w.; wcześniej postać bankret; zapożyczone za pośrednictwem niem. Bank(e)rotteur z wł. bancarotta – dosłownie ‘złamana ławka’ > ‘ten, co ma pęknięty, złamany bank’

Sprawdź także
polecab/d

bankrutować

Kategoria: bankrut

1. ‘stać się bankrutem, ogłosić upadłość’; 2. przenośnie‘stracić wpływy, znaczenie’ (np. w wyrażeniu bankructwo polityczne); od XVIII w.; pierwotnie w postaci bankretować.

polecab/d

bańka

Kategoria: Bania

polecab/d

Baran

‘samiec owcy’.

b
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z