profil

Słownik etymologiczny języka polskiego

Angielski Angielski SMS 155
Biologia Biologia Przewodnik szkolny 468
Biologia Biologia SMS 151
Chemia Chemia Przewodnik szkolny 555
Chemia Chemia SMS 132
Fizyka Fizyka SMS 277
Geografia Geografia SMS 100
Gramatyka polska Gramatyka polska SMS 147
Historia Historia Przewodnik szkolny 190
Literatura Literatura SMS 142
Niemiecki Niemiecki SMS 113
Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik języka polskiego 7783
Słownik Frazeologiczny Słownik Frazeologiczny Słownik językowy 6690
Słownik języka polskiego Słownik języka polskiego Słownik językowy 804
Słownik motywów literackich Słownik motywów literackich Słownik języka polskiego 999
Słownik pisarzy Słownik pisarzy Słownik języka polskiego 184
Słownik postaci historycznych Słownik postaci historycznych Słownik historyczny 181
Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Przewodnik szkolny 200
h
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z
polecab/d

haczyk

Kategoria: Hak

polecab/d

hafciarz

Kategoria: Haft

(Także hafciarka, hafciarski, hafciarstwo) – od XIX w. w miejsce wcześniejszego haftarz, które istniało od XIV w.; w XV w. pojawiła się nazwa osobowa Haftarz

poleca50%

Haft

1. ‘wzór, ornament wyszyty na tkaninie’; 2. ‘wyszywanie wzoru, ornamentu na tkaninie; haftowanie’; 3. dawniej (XV w.) ‘szew na ranie, zszycie brzegów rany’.

Sprawdź także
polecab/d

haftka

Kategoria: Haft

1. ‘rodzaj zapinki z drutu składającej się z haczyka i uszka’; 2. dawniej ‘sprzączka, zapinka’ oraz 3. ‘pętlica’ i 4. ‘obrączka’; od XV w. w szerokim znaczeniu, a od XVIII w. coraz częściej w zawężonym, dotyczącym specjalnego rodzaju spinki (jak dziś); zapożyczenie ze śrniem. haft ‘to, czym się spaja, zapina’, przyswojone za pomocą przyrostka -ka; stpol. i dialektalnie też aftka

polecab/d

haftować

Kategoria: Haft

‘wyszywać, przetykać tkaninę nićmi, naszywać ozdobę’; od XV w.; < śrniem. heften ‘spinać, umacniać, wiązać; szyć, fastrygować’; stpol. i dziś dialektalnie również w postaci aftować.

polecab/d

Hak

1. ‘pręt żelazny zagięty na końcu’; 2. ‘gwóźdź mający zagięcie zamiast główki’; 3. dawniej też ‘mielizna; niebezpieczeństwo, krytyczne położenie’; 4. także ‘różne narzędzia o zakrzywionym końcu używane do różnych czynności np. motyka, bosak’ (XV w.); 5. też ‘szpon, ostrze, szpic, kolec’ (XVI w.).

Sprawdź także
poleca100%

hakownica

Kategoria: Hak

‘używana dawniej długa, ciężka strzelba’; nazwana tak od haka, który służył do przytrzymywania jej oparcia; zapożyczenie ze śrniem. hāken-bűhse (niem. Bűhse ‘strzelba’); w XV w. też forma akownica; w stpol. i stczes. również w postaci hak bez przyrostka -ownica ‘ts.’

poleca75%

Halka

‘część damskiej bielizny: 1. początkowo na oznaczenie spódnicy damskiej z miękkiego jedwabiu wkładanej pod suknię balową; 2. później rodzaj koszulek damskich zawieszanych na ramionach za pomocą tzw. ramiączek’.

polecab/d

hałas

Kategoria: Głos

polecab/d

Hałas

1. ‘głośne dźwięki, stuk, trzask, huk, gwar, krzyki zakłócające spokój, zgiełk, harmider’; 2. dawniej też ‘zamieszanie, niepokój; kłótnia; kłopot, trudność’ (w takim znaczeniu w XVII w. w Sielankach Bartłomieja Zimorowica).

Sprawdź także
polecab/d

hałasować

Kategoria: hałas

polecab/d

hałasować

Kategoria: Hałas

od XVIII w.; pochodzi od ukr. hałasuváty w XVIII w. konkurowało z hałasić (-> hałaśnik, hałaśny); w mowie potocznej od XIX w.

Sprawdź także
polecab/d

hałasownik

Kategoria: hałasować

polecab/d

hałasowny

Kategoria: hałasować

polecab/d

hałaśliwość

Kategoria: hałas

(por. HAŁAS)

polecab/d

hałaśliwość

Kategoria: hałaśliwy

polecab/d

hałaśliwy

Kategoria: hałas

polecab/d

hałaśliwy

Kategoria: Hałas

od XIX w.; za ukr. haasłývyj; zastąpiło starsze formy hałaśny i hałasowny

Sprawdź także
polecab/d

Hamować

1. ‘zmniejszać prędkość, zatrzymywać, zwalniać’; 2. ‘utrudniać coś, przeszkadzać,powstrzymywać, powściągać’; 3. dawniej też ‘nie pozwalać iść dalej, zatrzymywać, zagradzać drogę; więzić, aresztować; skąpić’; 4. także ‘zmuszać, namawiać, nakłaniać’; 5. również ‘nie dopuszczać, przeciwstawiać się(w procesie sądowym)’ (XV w.).

Sprawdź także
polecab/d

hamująco

Kategoria: Hamować

‘łagodząco, uspokajająco’

polecab/d

hamulcowy

Kategoria: hamulec

‘odnoszący się do hamulca’.

polecab/d

hamulec

Kategoria: Hamować

1. ‘przyrząd do zatrzymywania lub zmniejszania prędkości ruchomych części mechanizmów, maszyn, pojazdów; 2. przenośnie ‘wędzidło, wodze, czynnik powściągający’; 3. też ‘lina do zatrzymywania i ciągnięcia tratwy’(XVI w.); pochodzi od niem. złożenia Hemm-holz ‘ts.’, w dosłownym znaczeniu ‘drzewo do hamowania’ – początkowo był to kawałek drewna do blokowania koła u wozu; w pol. od XVII w.; pol. > ukr. dialektalne hamúłecь i słowac. hamulec

Sprawdź także
polecab/d

Handel

1. ‘kupno i sprzedaż, wymiana towarów’; 2. dawniej też ‘przedmiot handlu, towar’; 3. ‘przedsiębiorstwo, interes, sprawa; działalność, zawód’.

Sprawdź także
polecab/d

handlarz

Kategoria: Handel

‘zajmujący się handlem’; od XVIII w.; słowo o zabarwieniu pejoratywnym w stosunku do określenia kupiec; wyparło starszą formę handlownik (XVI-XVIII w.); dialektalnie również w postaciach handlerz, handlirz; pochodzi od niem. Händler ‘ts.’; por. też czes. handliř ‘ts.’

polecab/d

handlować

Kategoria: Handel

1. ‘zajmować się handlem’; 2. dawniej też ‘postępować’;od XVI w.; zapożyczenie z niem. handeln ‘działać, zajmować się czymś’ > zawężone do ‘handlować, targować się’.

polecab/d

haniebny

Kategoria: hańbić

polecab/d

hańba

Kategoria: ganić

Sprawdź także
polecab/d

hańbić

Kategoria: hańba

Sprawdź także
poleca40%

Harce

1. ‘swawolna zabawa, gonitwy, skoki, popisy zręczności, szczególnie w jeździe konnej’; 2. dawniej harc (herc) pierwotnie w znaczeniu ‘potykanie się, starcie pojedynczych, lekko uzbrojonych wojowników przed bitwą; utarczka zbrojna, początek bitwy’ (od XVI w.).

poleca100%

harcerka

Kategoria: harcerz

‘dziewczynka należąca do harcerstwa’; od XX w.

poleca67%

harcerski

Kategoria: harcerz

1. ‘odnoszący się do harcerstwa’, skautowski’; 2. ‘dzielny, męski’; 3. dawniej ‘odnoszący się do harcownika’; od XVIII w.

polecab/d

harcerstwo

Kategoria: harcerz

1. ‘stróżowanie’ (od XVII w.); 2. ‘skauting’ (od XX w.)

poleca80%

harcerz

Kategoria: Harce

1. ‘członek polskiej organizacji skautowskiej (harcerstwa)’ (XX w.); 2. dawniej ‘żołnierz lekkozbrojny potykający się z wrogiem w pojedynkę przed bitwą, harcownik’; od XV w.; pochodzi od stczes. harcieř ‘harcownik’, czes. przestarzałe harciř ‘pionier, skaut’ < niem. Hartschier, Hertschier < wł. arciere ‘łucznik’; w XVI w. również w formie arcerz

polecab/d

harcerzyk

Kategoria: harcerz

1. zdrobnienie słowa harcerz; 2. też w znaczeniu ironicznym ‘o osobie naiwnej, niedoświadczonej’

polecab/d

harcmistrz

Kategoria: harcerz

‘Stopień instruktorski w harcerstwie’; od XX w.

poleca100%

harcować

Kategoria: Harce

1. ‘wyprawiać harce, dokazywać, swawolić, skakać, hasać’; 2. dawniej ‘prowadzić utarczkę (zwykle konno) w pojedynkę, odbywać harce przed bitwą, bić się, walczyć’; 3. ‘skakać, uganiać się na koniu, popisywać się zręcznością w sztuce rycerskiej’; 4. ‘szybko się poruszać, robić zamieszanie; robić, co się chce’; od XVI w.; utworzony od stczes. harcovati ‘odbywać harce przed bitwą, walczyć w pojedynkę’, dziś czes. harcovat ‘walczyć, atakować; włóczyć się, podróżować’ < stczes. harc

polecab/d

harcownik

Kategoria: Harce

‘żołnierz biorący udział w harcach’.

poleca50%

harcownik

Kategoria: Harce

‘żołnierz biorący udział w harcach’.

poleca100%

hardość

Kategoria: Hardy

1. ‘duma, buta’; 2. ‘krnąbrność, nieposłuszeństwo’; od XV w. obok formy gardość; w XVI w. występował pierwotny wyraz gardy ‘wybredny’.

poleca69%

Hardy

1. ‘dumny, pyszny, wyniosły’; 2. ‘zuchwały, nieposłuszny, krnąbrny, arogancki’;3. też ‘ogarnięty szlachetną dumą, wspaniały, wzniosły’ (XVI w.); 4. dialektalnie też ‘kłótliwy, złośliwy; opryskliwy, arogancki, szorstki’ oraz 5. ‘nieustępliwy, zawzięty’.

Sprawdź także
poleca67%

Harmider

‘wrzawa, zgiełk, hałas, zamieszanie’.

poleca100%

Hasać

1. ‘biegać, brykać, wyprawiać harce’; 2. ‘spędzać czas na beztroskich zabawach’; 3. ‘tańczyć z werwą, żywo, ochoczo’; 4. dialektalnie ‘podskakiwać w tańcu’.

polecab/d

hasło

Kategoria: godło

poleca100%

Hej

1. Wykrzyknienie zwracające uwagę, przywołujące, wyrażające radość, żal; 2. dialektalnie także jako zawołanie na konia czy krowę.

polecab/d

hejnalista

Kategoria: Hejnał

poleca25%

Hejnał

1. ‘melodia grana przez trębacza z wieży kościelnej, ratuszowej o określonej porze’; 2. ‘sygnał grany na trąbce’; 3. dawniej ‘pieśń grana przez trębacza o wschodzie słońca, z wieży kościelnej lub w obozie wojskowym, jako pobudka; sygnał alarmowy’.

Sprawdź także
polecab/d

hejnałowy

Kategoria: Hejnał

polecab/d

Herb

1. ‘godło państwa, miasta’; 2. ‘znak dziedziczny rodu szlacheckiego’; 3. stpol. też przenośnie ‘ród, dom’.

Sprawdź także
polecab/d

herbaciany

Kategoria: Herbata

‘związany w herbatą’, np. herbaciany smak, herbaciana róża ‘róża o kolorze herbaty’

polecab/d

herbaciarnia

Kategoria: Herbata

‘miejsce, gdzie można napić się herbaty’; od XIX w. wraz z upowszechnieniem się zwyczaju picia herbaty

h
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z