Disachardy
Disacharydy (dwucukry) Powstają w wyniku kondensacji dwóch cząsteczek cukrów prostych, które łączą się ze sobą wiązaniem glikozydowym (są zatem oligosacharydami). Mają właściwości zbliżone do właściwości cukrów prostych. Nie wszystkie są cukrami redukującymi. Ulegają hydrolizie. Powszechnie występującymi disacharydami są: sacharoza, maltoza, laktoza. Sacharoza (powstaje w wyniku kondensacji cząsteczki glukozy z cząsteczką fruktozy, występuje w burakach cukrowych i trzcinie...
Nicienie
Nicienie są organizmami wolno żyjącymi oraz pasożytami roślin i zwierząt. Ciało ich przeważnie jest wydłużone, nitkowate, o przekroju poprzecznym kolistym lub owalnym . Posiadają wór powłokowo-mięśniowy , pokryty grubą kutykulą, zbudowany z jednej warstwy mięśni. Wewnątrz ciała znajduje się pierwotna jama ciała wypełniona płynem, który pełni funkcję szkieletu hydraulicznego oraz rozprowadza substancje odżywcze z przewodu pokarmowego. Układ pokarmowy ma postać przewodu z otworem...
I podział mejotyczny
Prowadzi do redukcji liczby chromosomów z diploidalnej do haploidalnej oraz rekombinacji materiału genetycznego w wyniku crossing-over . Profaza I obejmuje kilka etapów: – leptoten – z chromatyny powstają chromosomy w postaci cienkich nici; – zygoten – w wyniku koniugacji chromosomów homologicznych tworzą się biwalenty ( chromosomy homologiczne to pary chromosomów, mających ten sam zestaw genów, przy czym dany gen może występować w postaci dwóch jednakowych lub różnych alleli,...
Gady
Gady są kręgowcami typowo lądowymi. Tylko niektóre wtórnie przystosowały się do życia w wodzie. Są zmiennocieplne. Należą do owodniowców. Ciało gadów pokrywa zrogowaciały naskórek. Jego wytworem u węży i jaszczurek są łuski . Tworzą one ciągłą warstwę, zrzucaną podczas linienia. U krokodyli i żółwi w skórze właściwej występują skostnienia skórne, które tworzą tarczki kostne. U żółwi zrośnięte i pokryte płytkami rogowymi tarczki budują pancerz. Skóra jest sucha, gdyż brak w niej...
Liście
Liście są bocznymi organami łodygi charakteryzującymi się ograniczonym wzrostem. Podstawową funkcją liści jest fotosynteza , transpiracja i wymiana gazowa . U paprotników te same liście mogą pełnić funkcje związane z fotosyntezą oraz wytwarzać zarodniki. U roślin nasiennych liście wyrastają w węzłach i są w określony sposób rozmieszczone na łodydze. Ulistnienie , czyli sposób rozmieszczenia liści, może być: skrętoległe, naprzemianległe, okółkowe. Rodzaje ulistnienia Typowy liść...
Wybrane hormony tkankowe człowieka
Miejsce powstania Hormon Działanie fizjologiczne Nerki renina podwyższenie ciśnienia krwi, stymulacja kory nadnerczy do funkcji wydzielniczej erytropoetyna wpływ na przebieg erytropoezy (pobudzenie szpiku do produkcji krwinek) Osocze krwi angiotestyna II podwyższenie ciśnienia krwi dzięki zwężeniu naczyń krwionośnych, pobudzanie kory nadnerczy do wydzielania aldosteronu Żołądek gastryna pobudzanie wydzielania...
Kwiat
Kwiat jest organem generatywnym , charakterystycznym dla roślin okrytonasiennych. Na ogół jest obupłciowy. Składa się z przekształconych liści zarodnionośnych oraz niezwiązanych bezpośrednio z rozmnażaniem liści płonych. Zbudowany jest z dna kwiatowego, na którym osadzone są pozostałe części kwiatu, jak okwiat, pręcikowie i słupkowie (lub pojedynczy słupek), czasem miodniki (w kwiatach owadopylnych). Schemat budowy kwiatu roślin okrytozalążkowych (wg Encyklopedii PWN) Dno...
Cykl mocznikowy (ornitynowy)
Umożliwia usunięcie z organizmu toksycznego jonu NH 4 + , który powstaje podczas deaminacji aminokwasów. Wytwarzanie mocznika zachodzi w komórkach wątroby, gdzie NH 4 + ze względu na swoją toksyczność dostarczany jest po jego wcześniejszym związaniu z glutaminianem lub pirogronianem (tworzą się wówczas odpowiednio aminokwasy glutamina, względnie alanina). W cyklu biorą udział aminokwasy: ornityna, cytrulina i arginina. Jon NH 4 + włączany jest do cyklu po jego związaniu z CO 2 i H 2...
Przetwarzanie pokarmu w przewodzie pokarmowym odbywa się w kolejnych jego odcinkach.
W jamie ustnej pokarm jest rozdrabniany przy udziale zębów (u ssaków są one zróżnicowane na s iekacze, kły, przedtrzonowe i trzonowe) oraz mieszany ze śliną produkowaną przez ślinianki (przyuszne, podjęzykowe i podżuchwowe). Zawarta w ślinie amylaza ślinowa (ptyalina), przy pH około 7 rozkłada skrobię na krótsze łańcuchy węglowodanowe oraz maltozę. Rozkład skrobi przez amylazę ślinową (ptyalinę) zachodzi do czasu unieczynnienia amylazy przez kwaśny sok żołądkowy. Ślina pełni też funkcje...
Antropogeneza
Antropogeneza obejmuje wszystkie procesy biologiczne, które w toku ewolucji doprowadziły do powstania człowieka. Powstanie człowieka rozumnego nie było wynikiem liniowego przekształcenia się kolejnych form, ale częścią złożonego procesu ewolucji, obejmującego wiele odgałęzień. W linii rozwojowej człowieka można wyróżnić szereg form kopalnych, o różnym stopniu wykształcenia cech charakterystycznych dla gatunku Homo sapiens . Cechami podstawowymi, które decydują o przynależności do...
Dobór naturalny
Dobór naturalny prowadzi do ukierunkowanych zmian w populacji zwiększających adaptację (poza okresem wymierania). Poprzez selekcję eliminuje osobniki o allelach warunkujących cechy niekorzystne. Dlatego też w kolejnych pokoleniach częstość występowania u osobników cech korzystnych staje się coraz większa. Charakter selekcyjnego działania doboru naturalnego może być różny. Sytuacja wyjściowa Wyróżnia się trzy typy doboru naturalnego. – Dobór stabilizujący przy...
Budowa i praca serca
Głównym motorem ruchu krwi jest serce . Jest to narząd jamisty, zbudowany głównie z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej sercowej. Ściana serca składa się z trzech warstw: wsierdzia , utworzonego głównie przez nabłonek leżący na łącznotkankowej błonie, śródsierdzia zbudowanego przez mięsień sercowy i łącznotkankowego nasierdzia. Na zewnątrz serce otacza worek osierdziowy . Mięśniowa ściana każdej części serca jest w różnym stopniu rozwinięta. Najgrubsze i najmocniejsze są...
Faza folikulotropowa
Faza folikulotropowa kończy się około 14. dnia cyklu owulacją , czyli pęknięciem pęcherzyka Graafa i wydostaniem się z niego oocytu II rzędu. Podczas tej fazy wydzielany estradiol hamuje zwrotnie wydzielanie hormonu folikulotropowego oraz pobudza przysadkę do wydzielania hormonu luteinizującego . Oba te hormony wpływają na rozwój oocytu II rzędu w pęcherzyku Graafa, a następnie uwolnienia powstającej komórki jajowej z pęcherzyka. Ponadto pod wpływem estradiolu następuje rozbudowa...
Narząd wzroku
Narząd wzroku stanowią oczy. Oko składa się z gałki ocznej oraz narządów dodatkowych, którymi są mięśnie poruszające gałką oczną, narząd łzowy, spojówka, powieki, brwi, rzęsy. Ścianę gałki ocznej tworzą trzy warstwy: – twardówka – w przedniej części oka przechodzi w przezroczystą rogówkę; – naczyniówka – zawiera tęczówkę w przedniej części oka wraz ze źrenicą oraz ciałko rzęskowe służące do umocowania soczewki; – siatkówka – w jej skład wchodzi warstwa komórek światłoczułych:...
Wirusy, wiroidy, priony
Wirusy, wiroidy, priony na granicy materii ożywionej i nieożywionej Wirusy, wiroidy, priony są tworami organicznymi, które infekują żywe komórki. Wirusy zbudowane są z cząsteczki kwasu nukleinowego oraz otoczki białkowej zwanej kapsydem, czasem okrytej dodatkowo osłonką białkowo-lipidową. Taka kompletna jednostka wirusa to wirion . Jest formą przetrwalną wirusów w postaci, w jakiej znajdują się one poza organizmem gospodarza, nie wykazując żadnych cech żywej materii. Wirusy mają różny...
Struktura troficzna ekosystemu
Struktura troficzna dotyczy powiązań pokarmowych w obrębie ekosystemu. Ze względu na podobną rolę w procesach energetycznych zachodzących w obrębie ekosystemu wyróżnia się dwie grupy organizmów: producentów i konsumentów, przy czym spośród konsumentów wyodrębnia się grupę destruentów. Producenci stanowią pierwszy poziom troficzny. Są to organizmy autotroficzne, które obejmują fotoautotrofy (glony,rośliny zielone i bakterie fotosyntetyzujące) oraz chemoautotrofy (bakterie...
Znaczenie dla człowieka
Korzystne Niekorzystne • spożywane są przez człowieka ze względu na walory smakowe i zapachowe (jadalne grzyby kapeluszowe); • wykorzystywane są do wypieku pieczywa, produkcji kefiru (drożdże), serów pleśniowych (pędzlaki), alkoholu (drożdże), kwasu szczawiowego i cytrynowego (kropidlak); wykorzystywane są w produkcji antybiotyków (np. penicyliny wytwarzanej przez niektóre pędzlaki) oraz niektórych witamin z grupy B; • porosty stanowią wskaźniki zanieczyszczenia...
Struktura przestrzenna
Struktura przestrzenna określa sposób rozmieszczenia osobników danej populacji w obrębie siedliska, co uwarunkowane jest przez biologię gatunku oraz zasoby środowiska. W obrębie tej przestrzeni występują różne typy rozmieszczenia osobników: równomierne, losowe i skupiskowe: – Rozmieszczenie równomierne w warunkach naturalnych występuje rzadko. Uwarunkowane jest jednorodnością środowiska, która sprawia, iż odległości między osobnikami są w miarę jednakowe. U roślin przykładem jest...
Płazy
Płazy są zmiennocieplnymi kręgowcami ziemno-wodnymi. Dorosłe płazy są drapieżnikami. W zdobywaniu pokarmu wykorzystują długi, umięśniony język. Ponieważ odżywiają się często owadami, stąd odgrywają dużą rolę w tępieniu szkodników. Ciało spłaszczone grzbietowo-brzusznie składa się u większości płazów z głowy, tułowia, 2 par kończyn oraz ogona, który posiadają płazy ogoniaste. Między palcami kończyn, zwłaszcza tylnych, występuje błona pławna . W skórze znajdują się liczne gruczoły...
Tkanka wydzielnicza
Tkankę wydzielniczą tworzą pojedyncze komórki lub struktury wielokomórkowe zwane tworami wydzielniczymi, które wydzielają specjalne produkty przemiany materii. Dzieli się je w zależności od lokalizacji na zewnętrzne i wewnętrzne. – Zewnętrzne to włoski gruczołowe i miodniki. Włoski gruczołowe produkują np. olejki eteryczne, substancje parzące, enzymy trawienne u roślin owadożernych. Miodniki wydzielają nektar. – Wewnętrzne to rury mleczne i kanały żywiczne. Rury mleczne...
Żeński układ rozrodczy
Żeński układ rozrodczy wytwarza komórki jajowe, służy do przyjęcia nasienia, umożliwia rozwój płodu i jego poród, produkuje hormony płciowe – estrogeny i progesteron oraz hormony wydzielane przez łożysko w czasie ciąży. Utworzony jest z narządów płciowych zewnętrznych i wewnętrznych. Do wewnętrznych należą: pochwa, macica, jajowody, jajniki. Do zewnętrznych, zwanych sromem, zalicza się: wargi sromowe większe i mniejsze, łechtaczkę, wzgórek łonowy. – Jajniki są parzystymi narządami,...
Protisty roślinopodobne, czyli glony
Są grupą protistów autotroficznych, pierwotnie wodnych, o prostej budowie (do protistów nie są zaliczane sinice włączane niekiedy do glonów). Nie są ze sobą spokrewnione, ale stanowią grupę morfologiczno-ekologiczną. Występują w wodzie oraz różnych wilgotnych siedliskach. Należą do nich zarówno organizmy jednokomórkowe o zróżnicowanej formie ciała, jaki kolonijne oraz wielokomórkowe o budowie plechowatej. Większość posiada ścianę komórkową zbudowaną z celulozy i pektyny, niekiedy wysyconą...
Połączenia między komórkami
Komórki prokariotyczne lub eukariotyczne mogą stanowić samodzielny organizm, spełniający wszystkie czynności życiowe. Mogą też jako komórki eukariotyczne budować organizmy wielokomórkowe, w których zorganizowane są w zespoły zwane tkankami. Tkanka to zespół komórek o wspólnym pochodzeniu, wyspecjalizowanych do pełnienia określonej funkcji. Wzajemna współpraca między komórkami wymaga łączności między nimi. Komórki roślinne otoczone sztywnymi celulozowymi ścianami komórkowymi,...
Budowa pierwotna korzenia
– skórka korzenia = ryzoderma (zbudowana jest z jednej warstwy cienkościennych komórek, ściśle przylegających do siebie; niektóre komórki przekształcają się we włośniki), – kora pierwotna (utworzona jest z komórek miękiszowych o cienkościennych ścianach, z licznymi przestworami międzykomórkowymi; jest to tzw. miękisz kory), – śródskórnia = endoderma (zbudowana jest z komórek o grubych ścianach komórkowych, które ściśle przylegają do siebie, otaczając walec osiowy; stanowi najbardziej...
Przepływ energii i obieg materii
Funkcjonowanie ekosystemu wymaga ciągłego dopływu energii z zewnątrz. Pierwotnym źródłem energii jest promieniowanie słoneczne . Znaczna jego część, która docierana Ziemię, ulega rozproszeniu w postaci ciepła, a tylko niewielką część (ok. 1%) zużywają fotoautotrofy w procesie fotosyntezy, magazynując w materii organicznej asymilatów, które powstają w tym procesie. Materia organiczna, wytworzona przez producentów ze składników nieorganicznych pochodzących ze środowiska abiotycznego,...
Regulatory wzrostu i rozwoju
Fitohormony są małocząsteczkowymi związkami niebiałkowymi,o różnej budowie chemicznej, które wpływają na różnorodne procesy fizjologiczne roślin. Mogą działać w miejscu powstania lub są transportowane do innych organizmów roślinnych. Działają pobudzająco lub hamująco. Są związkami wielofunkcyjnymi, które pośredniczą w przekazywaniu sygnałów w organizmie roślinnym. Znanymi regulatorami wzrostu są auksyny, gibereliny, cytokininy, kwas abscysynowy, etylen. Auksyny wytwarzane są w...
Typy wiązań chemicznych
Wiązanie jonowe polega na wzajemnym elektrostatycznym oddziaływaniu przeciwnie naładowanych jonów powstałych w wyniku przejścia jednego lub kilku elektronów z danego atomu na drugi, bardziej elektroujemny. Wiązania jonowe występują w związkach jonowych (np. w cząsteczkach wielu soli, jak choćby NaCl czy fosforany). Wiązanie kowalencyjne niespolaryzowane polega na uwspólnieniu pary lub par niesparowanych elektronów przez atomy o identycznych lub zbliżonych wartościach elektroujemności....
Choroby uwarunkowane przez pojedyncze, zmutowane geny
Nazwa choroby Charakter genu Skutki mutacji Albinizm recesywny gen autosomalny brak melaniny w skórze, włosach, tęczówce oka Alkaptonuria recesywny gen autosomalny brak enzymu rozkładającego tyrozynę w szlaku przemian aminokwasów aromatycznych; zwyrodnienie stawów Fenyloketonuria recesywny gen autosomalny brak enzymu w szlaku przemian aminokwasów aromatycznych rozkładającego fenyloalaninę do tyrozyny; zaburzenia umysłowe...
Zmienność niedziedziczna, czyli modyfikacyjna
Zmienność modyfikacyjną , zwaną również fluktuacyjną, stanowią wszelkiego rodzaju zmiany zachodzące w organizmie podczas całego jego życia, które są wynikiem działania na organizm różnorodnych czynników środowiska i nie są przekazywane potomstwu. Organizm reaguje na tak powstałe zmiany dzięki zdolności przystosowawczej. Istnieją granice uwarunkowane przez genotyp, w jakich fenotyp może być modyfikowany przez czynniki zewnętrzne. Jest to tzw. norma reakcji (plastyczność genotypu)....
Rozmnażanie i główne etapy rozwoju zarodkowego zwierząt
U zwierząt przemiana pokoleń spotykana jest tylko u nielicznych bezkręgowców. Typowe zwierzęta są organizmami diploidalnymi, rozmnażającymi się płciowo, za pośrednictwem gamet. Rozmnażanie bezpłciowe występuje rzadko, zazwyczaj u zwierząt o niższym stopniu rozwoju ewolucyjnego. Gamety powstają w gruczołach rozrodczych, czyli gonadach – męskich (jądrach) i żeńskich (jajnikach). Większość zwierząt jest rozdzielnopłciowa – u jednego osobnika występują wyłącznie gonady męskie lub żeńskie. U...
Rola makroelementów i mikroelementów w żywych organizmach.
M A K R O E L E M E N T Y Pierwiastki Rola w organizmie węgiel – podstawowy składnik wszystkich związków organicznych, tlen – składnik związków nieorganicznych i organicznych, w których włączany jest do łańcucha węglowego, albo obecny jest w wielu grupach funkcyjnych, – uczestnik procesów oksydoredukcyjnych podczas utleniania komórkowego wodór – składnik wszystkich związków organicznych oraz wody, – uczestnik reakcji redox (podobnie jak...
Dziedziczenie pozajądrowe
U niektórych organizmów wykazano istnienie cech, które nie zależą od materiału genetycznego zawartego w jądrze komórkowym. Geny warunkujące takie cechy znajdują się poza jądrem komórkowym, w mitochondriach i chloroplastach. Jednym z przykładów jest dziedziczenie odporności na antybiotyk chloramfenikol u drożdży . Gen determinujący tę cechę zlokalizowany jest w materiale genetycznym zawartym w mitochondriach drożdży. W wyniku połączenia się osobników haploidalnych, z których przynajmniej...
Inne funkcje nukleotydów
Poza nukleotydami wchodzącymi w skład kwasów nukleinowych w komórkach występują zmodyfikowane mono i dinukleotydy, które pełnią inne funkcje. – Przenoszą energię chemiczną zawartą w wiązaniach fosfobezwodnikowych, określanych jako wiązania wysokoenergetyczne. Przykładem jest adenozynotrifosforan (V) (ATP), który składa się z adeniny, rybozy i trzech reszt kwasu fosforowego (V). Podczas hydrolizy ATP wiązania wysokoenergetyczne pękają i wyzwala się duża ilość energii; ATP → ADP + Pi + 30,5 kJ...
Szkarłupnie
Są to zwierzęta morskie o wtórnej symetrii pięciopromienistej . Są organizmami wtóroustymi . Posiadają wapienny szkielet pochodzenia mezodermalnego, zbudowany z wielu płytek tworzących pancerz. Płytki mogą być czasem zaopatrzone w kolce. Charakterystyczny dla szkarłupni jest układ wodny , czyli ambulakralny , zbudowany z kanałów rozgałęziających się po całym ciele, w których krąży woda morska. Wypustkami kanałów są nóżki ambulakralne służące do poruszania się, zdobywania...
Krągłouste
Krągłouste jako bezżuchwowce nie posiadają szczęk. Zamieszkują strefę denną zbiorników słodkowodnych i morskich. Wyróżnia się wśród nich śluzice i minogi . Mają ciało wydłużone, skórę nagą (bez łusek), wydzielającą obficie śluz. Posiadają tylko płetwę ogonową; minogi dodatkowo grzbietową. Szkielet składa się z chrzęstnej czaszki oraz struny grzbietowej otoczonej zawiązkami chrzęstnych łuków kręgowych. W czaszce brak jest szczęk . Centralny układ nerwowy tworzy prymitywny...
Układ limfatyczny (chłonny)
Układ limfatyczny obejmuje narządy oraz naczynia limfatyczne. Narządy limfatyczne zbudowane są z tkanki chłonnej. Należą do nich: grasica, grudki limfatyczne i węzły chłonne oraz śledziona. Naczynia mają budowę podobną do żył oraz naczyń włosowatych. W odróżnieniu jednak od naczyń włosowatych naczynia limfatyczne zaczynają się ślepo w tkance łącznej. Krążąca w naczyniach limfatycznych limfa ( chłonka ) ma skład przypominający osocze, ale z małą ilością białek, a większą lipidów oraz...
Grupy krwi
Występowanie grup krwi spowodowane jest właściwościami antygenowymi , jakie posiadają erytrocyty . Właściwości te zależą od obecności w ich błonach komórkowych specjalnych białek o charakterze antygenów. Do najważniejszych należą układy grupowe krwi AB0 (antygen A i antygen B),które warunkują grupy krwi główne oraz układ Rh warunkujący obecność czynnika Rh (najważniejszy to antygen D). Obecność lub brak antygenów A i B powoduje, że wyróżnia się cztery główne grupy krwi: A, B, AB, 0 ....
Tkanka nerwowa
Pochodzi z ektodermy. Zbudowana jest z komórek nerwowych ( neuronów ), które odbierają, przewodzą i przekazują bodźce w postaci przesuwających się wzdłuż komórki zmian potencjału elektrycznego. Neuronom towarzyszą komórki glejowe . Pełnią one funkcje ochronne i uczestniczą w odżywianiu neuronów. Niektóre mają zdolność do fagocytozy. Między neuronami mogą występować pewne różnice w wyglądzie dotyczące liczby i rozmieszczenia wypustek. Każdy jednak neuron zbudowany jest z ciała komórki...
Genomowe piętnowanie rodzicielskie
Przyczyną zmienności genetycznej może być też tzw. imprinting genomowy, czyli genomowe piętnowanie rodzicielskie , polegające na modyfikacji chemicznej materiału genetycznego poprzez metylację DNA lub zmiany w strukturze chromatyny. Proces ten zachodzi podczas tworzenia się gamet. Takie specyficzne znakowanie genów lub fragmentów chromosomów sprawia, iż stają się one nieaktywne (czasowo lub stale). Następuje zatem zmiana ekspresji genów w zależności od ich pochodzenia rodzicielskiego (od...
Choroby układu oddechowego
Nieżyty nosa (katar), gardła, krtani, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, grypa, astma, gruźlica płuc, pylice (np. węglowa, azbestowa), rak krtani, rak płuc. Zagrożeniem dla życia są zatrucia tlenkami węgla, zwłaszcza czadem. Poważnym zagrożeniem dla zdrowia jest dym tytoniowy oraz zanieczyszczenia powietrza. Ponadto chorobami wywołującymi zaburzenia w funkcjonowaniu układu oddechowego są m.in.: mukowiscydoza, angina, błonica, szkarlatyna, koklusz.
Kręgowce
Kręgowce są najwyżej uorganizowanym podtypem strunowców. Występują w różnorodnych środowiskach. Posiadają swoiste cechy: – chrzęstny lub kostny szkielet osiowy, zróżnicowany jest na czaszkę i kręgosłup; – parzyste kończyny (płetwy parzyste lub kończyny kroczne) połączone są z kręgosłupem za pomocą obręczy barkowej i miednicznej; – ośrodkowy układ nerwowy składa się z mózgu i rdzenia kręgowego, przy czym w mózgu wyróżnia się pięć części: kresomózgowie, międzymózgowie, śródmózgowie,...
Determinacja płci
Cechy płciowe organizmu uzależnione są od informacji zawartej w genach. U większości organizmów rozdzielnopłciowych chromosomy są zróżnicowane na chromosomy płci ( heterochromosomy ), które warunkują płeć osobnika oraz chromosomy autosomalne , warunkujące pozostałe cechy. Determinacja płci obejmuje procesy prowadzące do różnicowania się rozwoju organizmów w kierunku żeńskimi męskim. Rodzaj płci, jaką dany osobnik wykształci, jest zależny od sygnału wywoławczego, który może pochodzić ze...
Owady
Owady są typowymi stawonogami lądowymi. Stanowią około 75% wszystkich gatunków zwierząt na ziemi. Niektóre przystosowały się wtórnie do życia w wodzie. Ciało ich podzielone jest zawsze na głowę , tułów i odwłok . Na głowie znajduje się para czułków , trzy pary odnóży gębowych, para oczu złożonych , 1-3 oczek prostych. Aparat gębowy jest różnie ukształtowany, w zależności od rodzaju spożywanego pokarmu. W jego powstaniu uczestniczą odnóża gębowe. Typ aparatu gębowego...
Ruchy roślin
Cechą wszystkich organizmów jest wrażliwość na bodźce. Jedną z reakcji organizmu jest ruch. Rośliny mogą przemieszczać tylko swoje organy. Jedynie komórki plemnikowe mszaków i paprotników przemieszczają się całe. Ze względu na mechanizm ruchu wyróżnia się ruchy turgorowe i wzrostowe. Ruchy turgorowe wywołane są zmianą turgoru w komórkach, czego efektem jest zmiana rozmiarów komórek (zwiększenie turgoru → powiększenie rozmiarów, zmniejszenie turgoru → zmniejszenie rozmiaru). Ruchy tego...
Naczynia krwionośne
Naczynia krwionośne są zróżnicowane pod względem budowy i właściwości. Jest to wynikiem odmiennej funkcji, jaką pełnią. Tętnice i żyły mają ściany zbudowane z trzech warstw: łącznotkankowej błony zewnętrznej, warstwy mięśniowej oraz znajdującego się wewnątrz śródbłonka położonego na błonie podstawnej. Tętnice to naczynia, którymi krew płynie z serca do tkanek. Tętnice mają grube ściany, gdyż krew płynie w nich pod wyższym ciśnieniem. Największe tętnice zbudowane są z grubej warstwy...
Ze względu na skutki wyróżnia się mutacje
– mutacje niekorzystne – zmniejszają zdolność przystosowawczą do środowiska, są letalne lub półletalne; – mutacje korzystne – zwiększają zdolności adaptacyjne organizmu do środowiska; – mutacje neutralne – nie mają wpływu na zdolności przystosowawcze organizmu do środowiska, gdyż na ogół nie ujawniają się w fenotypie (mogą mieć charakter milczących mutacji punktowych, zachodzić w częściach intronowych genów, prowadzić do powstawania tzw. pseudogenów lub dotyczyć materiału...
Dziedziczenie hemofilii u człowieka
Dziedziczenie hemofilii u człowieka: H – allel dominujący – warunkuje normalne krzepnięcie krwi (w przypadku hemofilii typu A koduje VIII czynnik krzepnięcia krwi), h – allel recesywny – warunkuje wystąpienie hemofilii (brak czynnika VIII), (–) – brak allelu, X , Y – chromosomy płci. Istnieją trzy możliwości: Możliwość urodzenia chorego syna (25%) i córki nosicielki (25%) Wszystkie dzieci zdrowe, ale możliwość urodzenia córki nosicielki (25%). Prawdopodobieństwo urodzenia...
Pobieranie i transport wody oraz soli mineralnych przez rośliny
Sole mineralne pobierane z gleby przez roślinę najpierw dyfundują wraz z wodą przez ścianę komórkową włośników. Następnie są w sposób selektywny transportowane przez znajdujące się w błonie komórkowej kanały jonowe lub pompy jonowe do komórek. Mechanizm pobierania i transportu wody oraz jej usuwania przez roślinę opiera się na procesach dyfuzji, osmozy, pęcznienia oraz transportu aktywnego. O pobieraniu wody przez komórkę decyduje wartość potencjału wodnego , jaki komórka posiada....
Tkanka przewodząca
Tkanka przewodząca umożliwia transport substancji w roślinie. Składa się z dwóch rodzajów tkanek: drewna i łyka. – Drewno transportuje wodę wraz z solami mineralnymi z korzeni do liści oraz pełni funkcję wzmacniającą i spichrzową. Wyróżnia się drewno pierwotne i drewno wtórne (u roślin z przyrostem wtórnym). Drewno wtórne jest szczególnie dobrze rozwinięte u roślin o zdrewniałych łodygach i korzeniach, przy czym w zdrewniałych pniach i korzeniach roślin dwuliściennych rosnących w...
Spermatogeneza
Spermatogeneza jest procesem tworzenia się i dojrzewania plemników. W okresie pokwitania, w kanalikach nasiennych z macierzystych komórek płciowych męskich, po podziałach mitotycznych, tworzą się komórki zwane spermatogoniami . Pod wpływem hormonu folikulotropowego zaczynają dzielić się na drodze mitoz, tworząc spermatocyty I rzędu. Następnie spermatocyty I rzędu przechodzą mejozę. Podczas pierwszego podziału mejotycznego tworzą się spermatocyty II rzędu , natomiast w wyniku drugiego...