Patologia
rzecz. ż zespół zjawisk niekorzystnych, np. w życiu społecznym. stan chorobowy, także nauka o chorobach. (w zn. 1.) Nowy burmistrz miasta w czasie kampanii wyborczej zapowiedział walkę z patologiami (N. lp) społecznymi, takimi jak pijaństwo i kradzieże samochodów. (w zn. 2.) Studenci weterynarii omawiali najważniejsze zagadnienia potrzebne do zdania egzaminu z patologii (D. lp, ident. w C. i Ms. lp). KOMENTARZ Przym. patologiczny to pokrewne słowo,...
Recenzja
rzecz. ż fachowa ocena jakiegoś wydarzenia lub pracy pisemnej, najczęściej o charakterze artystycznym, np. recenzja spektaklu, filmu, książki itp. Ostatnia książka Wandy Kowalskiej zebrała wiele dobrych recenzji (D. lm).Recenzenci niemal jednogłośnie podkreślali dojrzałość obserwacji polskiej rzeczywistości i ciekawy wątek psychologiczny podjęty przez młodą autorkę. Szczególnie pochlebną recenzję (B. lp) napisał znany krytyk Stefan Nowak.
Chaos
rzecz. m, br. lm zamieszanie, bałagan. W mieście, w którym zapowiedziano zagrożenie powodzią zapanował kompletny chaos (M. lp), z którym nie mogły sobie poradzić ani policja, ani straż. Wszędzie tworzyły się wielokilometrowe korki. Nikt nie miał aktualnych informacji o zbliżającej się klęsce. Jak twierdzili starzy mieszkańcy, miasto jeszcze nigdy nie przeżyło takiego chaosu (D. lp).Tylko złodzieje w powstałym chaosie (Ms. lp) działali w najlepsze, grabiąc sklepy i prywatne...
Nomenklatura
rzecz. ż nazewnictwo używane w jakiejś konkretnej dziedzinie. (przen.) grupa ludzi, którzy w ustroju dawnej PRL, dzięki swoim stanowiskom mieli wpływ na rzeczywistość i otrzymywali przywileje, których nie miała reszta społeczeństwa. (w zn. 1.) Na lekcji biologii Bożena uczyła się o nomenklaturze (Ms. lp, ident.w C. lp) roślin wywodzącej się od Linneusza. (w zn. 2.) W latach 70. było powszechnie wiadomo, że pan W. z naszego osiedla należy do nomenklatury (D. lp)....
Retoryka
rzecz. ż, br. lm umiejętność konstruowania wypowiedzi ustnych zgodnie z wypracowanymi zasadami gramatycznymi, słownikowymi i logicznymi, w taki sposób, aby zainteresować słuchaczy i przekonać ich do swoich racji. Poseł partii rządzącej skrytykował z trybuny sejmowej posła opozycji, twierdząc, że popisywał się efektowną retoryką (N. lp), za którą nie stały jednak wiarygodne argumenty. KOMENTARZ Retoryka jako odrębna dyscyplina humanistyczna powstała już w starożytnej...
Subkultura
rzecz. ż (soc.) grupa ludzi pozostająca najczęściej w opozycji do istniejących norm społecznych, odznaczająca się niecodziennym ubiorem i zachowaniem, czasem wywodząca się z środowiska funkcjonującego poza nawiasem społecznym. Gabriela jest studentką ostatniego roku socjologii. Swoją pracę magisterską postanowiła poświęcić subkulturze (C. lp, ident. w Ms. lp) więziennej, ze szczególnym uwzględnieniem badań obyczajów i języka. KOMENTARZ W XX w. pojawiło się kilka...
Województwo
rzecz. n (adm.) jednostka podziału terytorialnego w Polsce, wydzielony obszar kraju podległy administracyjnie władzom z siedzibą w mieście wojewódzkim, zarządzany przez wojewodę. W powojennej historii Polski kilkakrotnie zmieniano podział wojewódzki. Ostatnia zmiana w miała miejsce w 1999 r., kiedy zrezygnowano z 49 województw (D. lm) tworząc 16 większych. W każdym województwie (Ms. lp) mają siedzibę władze wojewódzkie i urzędy obsługujące sprawy mieszkańców województwa (D....
Obligatoryjny
przym. obowiązkowy, konieczny do wykonania. W czasie studiów Marcin miał cały szereg zajęć obligatoryjnych (D. lm), podczas których sprawdzana była obecność i zazwyczaj na zakończenie całego cyklu zdawał egzamin. Były również zajęcia i wykłady nieobowiązkowe, czyli fakultatywne, na które chodził dla przyjemności i poszerzenia wiedzy.
Nacjonalizm
rzecz. m, br. lm postawa, a także forma ideologii, opierająca się na faworyzowaniu i wywyższaniu cech własnego narodu z równoczesną niechęcią do innych narodów; w skrajnych przypadkach może przerodzić się w ksenofobię, szowinizm. Nauczyciel historii wyjaśniał, że wiele przykładów nacjonalizmu (D. lp) wynikało z fałszywego przekonania, że tylko własny naród ma jakąś istotną misję do spełnienia w świecie. O nacjonalizmie (Ms. lp) można powiedzieć, że często prowadził do...
Frazeologiczne związki
są to stałe połączenia wyrazów, które nie mogą być rozumiane dosłownie, lecz mają sens przenośny, np. obrastać w piórka = osiągnąć dobrobyt; nawarzyć piwa = sprawić kłopot.
Tabu
rzecz. n, nieodm. czynność, przedmiot, człowiek lub zwierzę zakazane przez daną kulturę, jej obyczajowość lub/i religię. (przen.) sprawa, której nikt nie chce lub nie może poruszać z uwagi na brak przyzwolenia społecznego, obyczajowość, kulturę lub zakaz obowiązujący w konkretnych okolicznościach. (w zn. 1.) Ludy prymitywne miały wiele różnych tabu , których naruszenie mogło w wierzeniach krajowców ściągnąć nieszczęście na tego, kto tabu złamał. W takich...
Cywilizacja
rzecz. ż ogół dorobku ludzkości we wszystkich dziedzinach, określający stopień rozwoju społeczeństwa; czasem z określeniem szczegółowym, dotyczącym konkretnego okresu historycznego (np. cywilizacja rzymska, grecka) Postęp cywilizacyjny, jaki dokonał się w XIX i XX w. przyspieszył rozwój przemysłu, transportu i wielu innych dziedzin życia. Jednak cywilizacja (M. lp) i jej zdobycze mogą obrócić się także przeciw ludzkości, tak jest np. w przypadku energii atomowej, która może...
Solidarność
rzecz. ż, br. lm sposób postępowania, zakładający poparcie dla osób, ugrupowań itp. lub reprezentowanych przez nie poglądów, współdziałanie, jedność. (praw.) wspólna odpowiedzialność prawna. (w zn. 1.) W związku ze zwolnieniem dyrektora szpitala, który od dłuższego czasu zabiegał o podwyżki dla swoich podwładnych, personel medyczny postanowił ogłosić strajk w geście solidarności (D. lp, ident. w C. i Ms. lp). (w zn. 2.) Mecenas Nowak wytłumaczył panu Kowalskiemu, że...
Akademia
rzecz. ż (edu.) wyższa uczelnia, na której studenci zdobywają specjalność w jakiejś dziedzinie (np. Akademia Sztuk Pięknych, Akademia Pedagogiczna). instytucja opiekująca się wybitnymi uczonymi, mająca na celu kierowanie rozwojem nauki i sztuki (np. Polska Akademia Nauk). uroczyste spotkanie (najczęściej w szkole), poświęcone uczczeniu jakiejś wybitnej osoby lub istotnego wydarzenia; w czasie akademii najczęściej prezentowane są okolicznościowe przemówienia, odczyty oraz...
Profesjonalizm
bardzo dobre przygotowanie do wykonywania czegoś, fachowość, zawodowstwo. Podczas posiedzenia zarządu prezes bronił dyrektora ds. marketingu, udowadniając, że nie brak mu profesjonalizmu (D. lp), ale jego podwładni przez nieprofesjonalne podejście do niektórych zadań niszczą większość jego koncepcji. KOMENTARZ Częste słowo profesjonalny znaczy zawodowy, najczęściej z konotacją (SPJ) wyróżniającą, czyli mamy na myśli kogoś o wysokich kwalifikacjach. Ta sama uwaga dotyczy...
Neologizm
wyraz nowy, stworzony zazwyczaj z potrzeby wzbogacenia języka dla osiągnięcia efektu artystycznego albo w celu nazwania rzeczy nowych, nie mających nazwy lub mających nazwę obcego pochodzenia; neologizmy są często tworzone przez poetów; niektóre neologizmy, będące – momencie powstania – słowami nowymi, weszły potem na stałe do polszczyzny, np. przedświt Z. Krasickiego.
Kontekst
całość wypowiedzi, w jakiej występują jakieś konkretne, dające się wydzielić fragmenty (zdania, poszczególne wyrazy, związki wyrazowe itp.); kontekst pozwala na dokładne zrozumienie wypowiedzi; znaczenie tych samych wyrazów czy zdań użytych poza kontekstem (wyrwane z kontekstu) nie będzie oczywiste; np. słowo głębia w całości wypowiedzi głębia jeziora zapierała dech w piersiach spełnia zupełnie inną funkcję niż to samo słowo użyte w znaczeniu przenośnym (czyli w innym kontekście):...
Republika
rzecz. ż forma ustroju państwowego, polegająca na demokratycznym wyborze najwyższych władz. Nauczyciel historii polecił uczniom znalezienie informacji o Republice (Ms. lp,ident. w C. lp) Federalnej Niemiec i zapisanie w formie notatki, która mogłaby zostać wykorzystana na lekcji poświęconej temu tematowi. W niedzielę wyemitowano w telewizji film o republikach (Ms. lm) bananowych, do których należą m.in. Honduras i Nikaragua. KOMENTARZ Wiele państw tzw. demokracji...
Ironia
sposób przekazywania jakiejś myśli niby serio i akceptująco, ale z ukrytym dodatkowym znaczeniem, które jest zaprzeczeniem tego, co pojawia się w wypowiedzi i ma charakter kpiny, szyderstwa, np. Wuj powiedział,że serdeczny napis na ogrodzeniu „Nie wchodź bo rozszarpie cię pies”, po prostu zachęca, aby odwiedzać Edwarda!.
Administracja
rzecz. ż zarządzanie, kierowanie czymś. (adm.) ogół czynności o charakterze organizacyjnym wykonywanych przez organy władzy państwowej, samorządowej. osoba lub zespół osób zajmujących się kierowaniem i organizowaniem pracy w instytucji, organizacji itp. (w zn. 1.) Dziadek pana Antoniego był głównym administratorem majątku hrabiego Połąckiego. Pan Antoni pamiętał jeszcze, jak wspaniale prosperowały dobra hrabiego, kiedy jego ojciec zajmował się ich administracją (N....
Deficyt
rzecz. m, br. lm (bank., handl.) brak dochodów; brak oczekiwanych wpływów. (pot.) niewystarczająca ilość dóbr, brak czegoś. (w zn. 1.) Na skutek ujawnienia deficytu (D. lp) kasowego w supermarkecie,kierownik wezwał kasjerkę i zapowiedział, że jeżeli sprawa się szybko nie wyjaśni, będzie musiała pokryć deficyt (B. lp) z własnych dochodów. (w zn. 2.) Pod koniec lat 70., w związku z deficytem (N. lp) energetycznym w Polsce, w wielu miastach elektrownie wyłączały...
Kolokwializm
słowo lub wyrażenie używane w mowie potocznej, np. skoczyłem po gazetę; przestań w końcu ględzić !
Interpretacja
rzecz. ż wyjaśnienie czegoś, podanie rozwiązania, skomentowanie. sposób wykonania utworu muzycznego, teatralnego itp. (w zn. 1.) Na dzisiejszej lekcji polskiego uczniowie zajęli się interpretacją (N. lp) utworu Testament mój Juliusza Słowackiego. Policja zastrzegła, że szeroko opisywany w prasie przypadek wyłudzenia pieniędzy jest bardzo skomplikowany, dotyczy wielu osób i wymaga szczegółowej interpretacji (D. lp, ident. w C. i Ms. lp). (w zn. 2.) Krytycy zgodnie...
Ubezpieczenie
rzecz. m umowa w sprawie odszkodowania zawierana z instytucją ubezpieczeniową. (daw.) zabezpieczenie. (w zn. 1.) Pan Kacper wyjechał za granicę i już pierwszego dnia złamał rękę. Na szczęście przed wyjazdem ubezpieczył się od nieszczęśliwych wypadków. Ubezpieczenie (M. lp, ident. w B. lp) obejmowało koszt leczenia. Pan Kacper często wyjeżdżał za granicę i korzystał z rozmaitych ubezpieczeń (D. lm), zarówno zdrowotnych, jak i dotyczących samochodu. (w zn. 2.)...
Archaiczny
przym. odnoszący się do dawnych czasów, minionych epok. (pot., przen.) przestarzały, nieaktualny, nienowoczesny. (w zn. 1.) Marek i Krzysiek odwiedzili Muzeum Militariów, gdzie można zobaczyć wiele ciekawych eksponatów, w tym egzemplarze archaicznej broni. Chłopcy dłużej zatrzymali się przy starych karabinach skałkowych, z których bardzo trudno było celnie strzelać. Takie archaiczne elementy uzbrojenia już dawno wyszły z użycia i spotkać je można tylko w muzeum lub u...
Indoktrynacja
rzecz. ż, br. lm ciągłe i trwałe wpajanie komuś jakiejś ideologii, narzucanie sposobu myślenia przez stosowanie agitacji. Społeczeństwo polskie, zaraz po wojnie, było poddawane intensywnej indoktrynacji (C. lp, ident. w D. lp i Ms. lp). Wg komunistycznej propagandy Polska, jaki inne kraje bloku socjalistycznego, miała być nieustannie zagrożona przez działania „wrogich sił” z Europy Zachodniej i USA, których należało się strzec. Indoktrynowany naród zachował jednak trzeźwy...
Kompetencja
rzecz. ż uprawnienie nadane osobie lub instytucji do wykonywania określonych czynności. fachowe przygotowanie. (w zn. 1.) Aresztując podejrzanego bez nakazu, policjanci przekroczyli swoje kompetencje (B. lm, ident. w M. lm). (w. zn. 2.) Aby otrzymać tę pracę, należy wykazać się odpowiednimi kompetencjami (N. lm). KOMENTARZ Słowo kompetencja słyszymy dość często, zwłaszcza jeżeli omawiana jest praca różnych instytucji państwowych lub miejskich. Mówi się...
Margines
rzecz. m cienka linia oddzielająca brzeg kartki papieru od reszty strony, służąca do sporządzania notatek, wstawiania uwag itp. (przen.) grupa ludzi przebywających poza społeczeństwem, którzy zazwyczaj prowadzą przestępczy tryb życia. (przen.) sprawy mniej ważne, poboczne, nie wymagające większej uwagi. (w zn. 1.) Mimo bardzo wąskiego marginesu (D. lp), w zeszycie Marka polonistka zdołała napisać kilkanaście uwag, ponieważ prawie w każdym zdaniu był błąd...
Prześladowanie
rzecz. m długotrwałe nękanie kogoś, szykanowanie. Porucznik służb specjalnych PRL, który prześladował działaczy opozycji, prześladowanie (M. lp, ident. w B. lp) uznał za zwykły, codzienny element pracy operacyjnej. Uważał, że prześladowania (M. lm, ident. w B. lp) służyły umocnieniu ojczyzny, w jaką wtedy wierzył.
Satelita
rzecz. m (odm. jak ż) obiekt kosmiczny (naturalny lub sztuczny) poprzez przyciąganie związany z innym obiektem i poruszający się po jego orbicie (np. Księżyc jest satelitą Ziemi). państwo zależne od innego. (w zn. 1.) Jola interesuje się astronomią. Właśnie czyta interesujący artykuł na temat Jowisza i jego satelitów (D. lm). Satelity (M. lm, ident. w B. lp) te ciągle nie są dokładnie zbadane i kryją w sobie wiele tajemnic. Dzięki umieszczeniu na orbicie nowego...
Metropolia
rzecz. ż duże miasto, ruchliwe, gęsto zaludnione. (kośc.) w systemie organizacji kościoła, kilka jednostek podległych diecezji, składających się na metropolię zarządzaną przez arcybiskupa (metropolitę); archidiecezja metropolitalna. (w zn. 1.) O mieszkańcach wielkich metropolii (D. lm, ident. w C. i Ms. lm) mówi się, że są na co dzień pozbawieni możliwości kontaktu z przyrodą, tymczasem niektóre miasta, takie jak Nowy Jork dbają o to, aby w ich sercu znajdowały się...
Konsumpcja
rzecz. ż, br. lm całość dóbr kupowanych i zużywanych i przez społeczeństwo w danym czasie na danym obszarze, spożycie. (gastr.) jedzenie i picie. (w zn. 1.) Jak uważają socjolodzy, nasze społeczeństwo, po latach braków w sklepach, ciągle hołduje konsumpcji (C. lp, ident. w D. i Ms. lp) opartej głównie na zaspokajaniu najprostszych potrzeb. Przeciętna rodzina często kupuje więcej, niż jest w stanie skonsumować. (w zn. 2.) Mimo umieszczonego przy kasie napisu...
Ekumenizm
rzecz. m, br. lm inicjatywa wewnątrz różnych kościołów chrześcijańskich, zmierzająca do osiągnięcia porozumienia i współpracy przy poszanowaniu odmienności wyznań; dalekosiężnym celem ekumenizmu jest osiągnięcie jedności chrześcijan. Poważnym krokiem do ekumenizmu (D. lp) w XX w. było zaproszenie przedstawicieli Kościoła prawosławnego jako obserwatorów pierwszej sesji Soboru Watykańskiego II. Ogólnie o ekumenizmie (Ms. lp) można mówić jako o dialogu chrześcijan, mającym na...
Etyka
rzecz. ż, br. lm (filoz.) kierunek w → filozofii , mający na celu badanie i tworzenie koncepcji filozoficznych, dotyczących moralności. (pot.) zbiór zasad obowiązujących w danej społeczności, według których pewne zachowania są dopuszczalne, a inne nie. (w zn. 1.) W ramach studiów filozoficznych na wielu uniwersytetach znajdują się osobne wydziały, zajmujące się wyłącznie zagadnieniami etyki (D. lp). (w zn. 2.) Na zebraniu Rady Lekarskiej dużo mówiło się o etyce...
Abstrakcyjny
przym. (pot.) słowo określające najczęściej jakieś pojęcie lub pomysł oderwany od realiów życia, który nie ma szans na urzeczywistnienie; w mowie potocznej często synonim (SPJ) słowa nonsensowny. (fil., psych.) umiejętność rozumienia kwestii nie związanych bezpośrednio z doświadczeniem. (art.) sposób tworzenia zgodny z zasadami abstrakcjonizmu, czyli nie mający związku z formami występującymi w naturze. (w zn. 1.) Łukasz – znany ze swoich abstrakcyjnych (D. lm)...
Lifestylowy
[wym. lajfstylowy albo lajfstajlowy, od ang. life style , wym. lajf stajl– styl, sposób życia] przym. zgodny z wybranym stylem życia. Specjaliści zwrócili uwagę na pojawienie się na rynku mediów nowego lifestylowego (D. lp) magazynu, który ma być skierowany dla mężczyzn aktywnych zawodowo, pracujących w dużych miastach, w wieku ok. 28-40 lat. Jak w wielu podobnych magazynach, znajdą się tam informacje poświęcone motoryzacji, sportowi, modzie oraz sprzętowi elektronicznemu. Nie...
Watażka
rzecz. m (odm. jak ż) w dawnej Polsce dowódca oddziału (watahy) kozaków, także przywódca grupy o charakterze rozbójniczym. (przen.) buntownik, siejący zamęt prymitywnymi metodami i korzystający z powstałego zamieszania. (w zn. 1.) Watażkowie (M. lm) kozaccy dali się we znaki mieszkańcom przygranicznych wiosek, raz za razem je plądrując. (w zn. 2.) O przywódcy jednej z partii mówi się często, że jest karierowiczem i watażką (N. lp), który populistycznymi hasłami...
Stereotyp
rzecz. m (psych., soc.) utrwalony sposób myślenia, postępowania, zazwyczaj uproszczony, stosowany bezkrytycznie i nie zakładający zmian ani nowej jakości, szablon, kalka. Pewien profesor znany był z niechęci do stereotypów (D. lm) myślowych i utartych wzorców postępowania. Zawsze powtarzał studentom, że prawdziwe odkrycia nauki pojawiają się dopiero wtedy, kiedy ktoś zrozumie, że warto obalić ten czy inny stereotyp (B. lp) i przyjrzeć się rzeczywistości w zupełnie nowy sposób.
Wywiad
rzecz. wypowiedź udzielona dla prasy, radia lub telewizji. tajna służba wojskowa gromadząca informacje o wrogu, szpiegostwo. (soc.) metoda zdobywania informacji na temat ludzi i środowiska, w jakim funkcjonują. (med.) uzyskiwanie informacji od osoby chorej na temat jej dolegliwości i dotychczasowego sposobu leczenia. (w zn. 1.) W kraju wybuchła sensacja w związku z wywiadem (N. lp), jakiego udzieliła znana aktorka na temat sposobu zdobywania ról w serialach...
Rehabilitacja
rzecz. ż oczyszczenie kogoś z postawionych wcześniej zarzutów, przywrócenie dobrego imienia, uniewinnienie. działanie lecznicze, polegające na przywróceniu sprawności chorym lub kontuzjowanym narządom poprzez zestaw specjalnych ćwiczeń, masaż, gimnastykę itp. (w zn. 1.) Polityk podejrzany o popełnienie przestępstwa gospodarczego tuż po procesie i swojej całkowitej rehabilitacji (Ms. lp, ident. w D. i C. lp) postanowił wrócić do pracy. Wiele podobnych rehabilitacji (D....
Awans
rzecz. m przeniesienie na inne, lepsze stanowisko w strukturze zawodowej, zdobycie lepszej pozycji społecznej. Pan Grzegorz rok temu zmienił pracę i dyrektor już kilka razy dał mu do zrozumienia, że jest z niego bardzo zadowolony. W związku z tym pan Grzegorz może się spodziewać awansu (D. lp) na stanowisko dyrektora ds. produkcji. W domu jednak nic nie mówił o czekającym go awansie (Ms. lp), ponieważ chciał zrobić żonie i synowi niespodziankę. Wujek Kazimierz opowiadał Krzyśkowi,...
Awangarda
rzecz. ż (art.) szereg działań twórców prezentujących nowe kierunki, wyprzedzające swoją epokę, często niedoceniane przez współczesnych. (pot.) sztuka nowoczesna, trudna w odbiorze, wymagająca odpowiedniego przygotowania. (art.) nowe prądy w sztuce XX w., zrywające z dotychczasowym pojmowaniem sztuki (np. dadaizm, futuryzm). (mil.) przednia, która – w odróżnieniu od ariergardy – wyprzedza np. kolumnę wojska w celach patrolowych i rozpoznania terenu przeciwnika. (w...
Happening
[ang., wym. hapening a. hepening] rzecz. m wydarzenie polegające na inscenizacji, organizowane często w nietypowym miejscu; happening może mieć cel artystyczny; zazwyczaj połączony jest z próbą przekazania jakiejś ważnej myśli; działania aktorów są improwizowane; istotą happeningu jest najczęściej zaskoczenie odbiorcy. Z okazji Dnia Ziemi uczniowie V liceum postanowili zorganizować happening (B. lp) pt. Ratujmy Ziemię . Przekonali dyrektora, aby udzielił zgody na...
Branża
rzecz. ż sektor działalności (najczęściej handlu lub produkcji) związany z jakąś grupą zawodową. Pan Władysław twierdzi, że zmieniając kilkakrotnie pracę poznał dogłębnie różne branże (M. lm), co bardzo wzbogaciło jego doświadczenie zawodowe. Pracował już w firmie zajmującej się ogrzewaniem, w firmie produkującej papier, a obecnie, będąc dyrektorem handlowym w rafinerii, związał się z branżą (N. lp) paliwową. Jak podkreślił, w tej branży (Ms. lp, ident. w D. i C. lp) czuje...
Stres
rzecz. m (psych.) stan psychiczny, w którym psychika poddawana jest presji, najczęściej w wyniku naporu trudnych decyzji; człowiek poddany stresowi odczuwa dyskomfort psychiczny. Funkcjonowanie w warunkach silnego stresu przez długi czas prowadzić może do zaburzeń psychicznych. Rozmaite stresy (M. lm, ident. w B. lm) pojawiły się w życiu społeczeństwa wraz z rozwojem cywilizacji. Życie w stresie (Ms. lp) jest wyjątkowo męczące. Przedstawiciele wielu zawodów muszą pracować w...
Ekspansja
rzecz. ż intensywne rozszerzanie działalności, rozprzestrzenianie się czegoś. W wielu książkach przedstawiono problem ekspansji (D. lp, ident. w C. i Ms. lp) terytorialnej kolonizatorów w Ameryce Północnej na tereny zajmowane wcześniej przez Indian, zwłaszcza w XIX w.
Liberalizm
rzecz. m kierunek polityczny i społeczny, głoszący, że tylko ograniczenie do minimum wpływu państwa na obywateli oraz ich swobodna działalność w sensie ekonomicznymi społecznym jest gwarancją rozwoju państwa. pogląd zakładający otwarty, tolerancyjny stosunek wobec poglądów innych ludzi. (w zn. 1.) W czasie wyborów parlamentarnych niewielką liczbę głosów otrzymały partie głoszące zasady liberalizmu (D. lp) w kwestiach społecznych i gospodarczych. (w zn. 2.) Pan Nowak...
Autorytet
rzecz. m uznanie, szacunek, wpływ (w tym znaczeniu br. lm). osoba (czasem też idea, zbiór poglądów), która jest dla kogoś ważna, której poglądy są cenione i szanowane i są dla kogoś wyznacznikiem, jak należy postępować. (w zn. 1.) Autorytet (M. lp) dyrektora szkoły, pana Kamińskiego, był niepodważalny. Wszyscy w naszej miejscowości pamiętali, że w ciągu pięciu lat przeprowadził poważny remont budynku, zmodernizował ogrzewanie szkoły oraz doprowadził do wybudowania...
Popkultura
rzecz. ż, br. lm całość zagadnień związanych z tzw. kulturą masową – ogólnodostępnym przekazem dotyczącym muzyki, filmów, programów telewizyjnych itp. Grażyna jest studentką polonistyki, na seminarium magisterskim zajmowała się językiem mediów. Postanowiła napisać pracę magisterską na temat popkultury (D.) i jej oddziaływania na najmłodsze pokolenie. Podczas pisania pracy będzie przeprowadzać wywiady z młodymi ludźmi i cytować ich opinie o popkulturze (Ms., ident. w C.)....
Paradoks
rzecz. m rzecz wewnętrznie sprzeczna, nielogiczna. Dyrektor wezwał pana Jana, aby porozmawiać o paradoksie (Ms. lp) jego sytuacji zawodowej. Paradoks (M. lp, ident. w B. lp) polegał na tym, że pan Jan jednocześnie był chwalony za zyski, jakie przynosił dla firmy, i ganiony za notoryczne spóźnienia.