profil

Słownik języka polskiego

Angielski Angielski SMS 155
Biologia Biologia Przewodnik szkolny 468
Biologia Biologia SMS 151
Chemia Chemia Przewodnik szkolny 555
Chemia Chemia SMS 132
Fizyka Fizyka SMS 277
Geografia Geografia SMS 100
Gramatyka polska Gramatyka polska SMS 147
Historia Historia Przewodnik szkolny 190
Literatura Literatura SMS 142
Niemiecki Niemiecki SMS 113
Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik języka polskiego 7783
Słownik Frazeologiczny Słownik Frazeologiczny Słownik językowy 6690
Słownik języka polskiego Słownik języka polskiego Słownik językowy 804
Słownik motywów literackich Słownik motywów literackich Słownik języka polskiego 999
Słownik pisarzy Słownik pisarzy Słownik języka polskiego 184
Słownik postaci historycznych Słownik postaci historycznych Słownik historyczny 181
Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Przewodnik szkolny 200
d
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z
poleca100%

De Facto

[łac., wym. de fakto] zgodnie ze stanem faktycznym, rzeczywiście.   Dyrektor szkoły zwrócił się do wychowawców klas, stwierdzając, że młodzież miała brać udział w imprezie z okazji Dnia Sportu, a de facto wielu uczniów siedziało na ławkach wokół szkoły, niczym się nie zajmując ani nie kibicując kolegom.   KOMENTARZ De facto często jest łączone w parę ze sformułowaniem de iure, oznaczającym z mocy prawa, zgodnie ze stanem prawnym (zob. cytat).

poleca93%

Dealer

(a. Diler) [ang., wym. diler] rzecz. m pośrednik handlowy (firma lub osoba) funkcjonujący pomiędzy oferującym jakiś towar producentem albo hurtownikiem a klientem.   Pan January chciał kupić samochód, dlatego udał się do najbliższego dealera (D. lp, ident. w B. lp), sprzedającego samochody. Tam jednak dowiedział się, że temu dealerowi (C. lp) nie zależy na sprowadzeniu interesującego go modelu, bo,jak dotąd, sprzedano bardzo mało egzemplarzy. Wracał niezadowolony do domu,...

poleca50%

Debata

rzecz. ż rozmowa zazwyczaj poświęcona aktualnym zagadnieniom, połączona z dyskusją i mająca za zadanie przedstawienie różnych stanowisk.   Dzisiaj w telewizji publicznej będziemy mieli okazję przyglądać się debacie (C. lp,ident. w Ms. lp) dwóch największych ugrupowań politycznych. Podstawowa funkcja takich debat (D. lm) to bezpośrednie informowanie społeczeństwa o poglądach polityków. Debaty (M. lm) dają możliwość wymiany zdań w różnych sprawach politycznych i gospodarczych...

polecab/d

Debet

rzecz m, br. lm (bank.) ujemny stan konta bankowego; sytuacja wynikająca z różnicy między kwotą, jaką klient wpłacił do banku („ma”), a aktualnym stanem jego konta („jest winien”); zadłużenie w stosunku do banku, które musi zostać spłacone (zazwyczaj z odsetkami), tak jak każda pożyczka.   Bank, w którym pan Zdzisław umieścił swoje oszczędności, pozwala na posiadanie sporego debetu (D. lp). Pan Zdzisław, chociaż nie ma dużych dochodów, wykorzystał swój limit na koncie debetowym...

polecab/d

Debiut

rzecz. m coś, co jest wykonywane lub zostaje pokazane po raz pierwszy; najczęściej słowo używane w przypadku artystów, może to być, np. pierwszy występ aktora, pierwsza książka pisarza, pierwszy film reżysera itd.   W kawiarni, w której spotykają się krytycy literaccy, rozmawiano na temat udanego debiutu (D. lp) młodego powieściopisarza. O jego debiutanckiej książce wiele mówi się również w mediach, w programach poświęconych kulturze. Sam autor – znany z niechęci do wypowiedzi...

poleca34%

Decentalizacja

rzecz. ż proces oznaczający oddanie kompetencji i części władzy jednostkom terenowym, przeciwieństwo centralizacji.   W czasie reformy administracyjnej kraju zadbano o decentralizację (B. lp) głównych urzędów państwowych, aby ważne ustalenia mogły zapadać na szczeblu lokalnym i nie były uzależnione od decyzji podejmowanych w stolicy.

poleca90%

Defetyzm

rzecz. m, br. lm przewidywanie klęski, brak wiary w powodzenie czegoś, zwątpienie, czarnowidztwo.   Trener drużyny siatkarskiej przestrzegał zawodników przed defetyzmem (N. lp). Zachęcał ich, by wierzyli w zwycięstwo, mimo że przegrali dwa ostatnie mecze.   KOMENTARZ Słowo było często używane w propagandzie PRL, przestrzegano wtedy przed szerzeniem defetyzmu lub uleganiem defetyzmowi, a więc dopuszczaniem do siebie zwątpienia w sensowność poczynań rządu. Słowo jest często...

poleca60%

Deficyt

rzecz. m, br. lm (bank., handl.) brak dochodów; brak oczekiwanych wpływów. (pot.) niewystarczająca ilość dóbr, brak czegoś.   (w zn. 1.) Na skutek ujawnienia deficytu (D. lp) kasowego w supermarkecie,kierownik wezwał kasjerkę i zapowiedział, że jeżeli sprawa się szybko nie wyjaśni, będzie musiała pokryć deficyt (B. lp) z własnych dochodów. (w zn. 2.) Pod koniec lat 70., w związku z deficytem (N. lp) energetycznym w Polsce, w wielu miastach elektrownie wyłączały...

polecab/d
poleca96%

Defraudacja

rzecz. ż oszustwo polegające na przywłaszczeniu pieniędzy albo mienia powierzonego czyjejś opiece.   W związku z informacją o wielomilionowej defraudacji (Ms. lp, ident. w D. i C. lp) w jednym z banków wiele osób postanowiło jak najszybciej zabrać z niego swoje oszczędności, obawiając się bankructwa banku. Kierownictwo banku mogło spodziewać się defraudacji (D. lm) przy tak słabych zabezpieczeniach i znikomej kontroli wewnętrznej osób mających wpływ na wydawanie kredytów.

poleca100%

Degeneracja

rzecz. ż, br. lm odejście od społecznie uznawanej normy, wynaturzenie. (biol.) zwyrodnienie, zniekształcenie tkanek.   (w zn. 1.) Andrzej przeczytał w jednej z gazet wstrząsający artykuł o degeneracji (Ms. lp, ident. w D. i C. lp) społecznej w niektórych środowiskach wielkomiejskich. Dzieci z rodzin patologicznych również ulegają degeneracji (C. lp, ident. w D. i Ms. lp) – często już w bardzo młodym wieku popadają w konflikt z prawem. (w zn. 2.) Brak środków...

poleca67%

Dekomunizacja

rzecz. ż, br. lm wprowadzanie zmian w życiu politycznym i społecznym, mających na celu odsunięcie od władzy i wpływu na gospodarkę osób uczestniczących w dawnych strukturach władzy opartej na wzorcu komunistycznym narzuconym przez Związek Radziecki, a obowiązującym przez wiele lat w Polsce i innych krajach socjalistycznych; także proces likwidacji dawnych struktur ustrojowych.   Na początku lat 90. wiele mówiło się o spodziewanej dekomunizacji (Ms. lp, ident.w D. i C. lp) w...

polecab/d

Dekret

rzecz. m ustalenie wydane w formie aktu prawnego przez władze, regulujące istotne sprawy dotyczące państwa, jego funkcjonowania i obowiązków obywateli; w dawnej Polsce był to dokument wydawany przez króla, również wyrok sądu.   Podczas kampanii prezydenckiej jeden z kandydatów zgłosił projekt umocnienia władzy prezydenta. Na jego mocy prezydent miałby możliwość wydawania dekretów (D. lp) z mocą ustawy. Rozpatrzenie takiego dekretu (D. lp) należałoby do Sejmu. Według projektu,...

poleca89%

Demagogia

rzecz. ż, br. lm sposób przekonywania i zjednywania sobie rozmówców, słuchaczy, zwolenników itp., polegający na stosowaniu emocjonalnych argumentów (często wymyślonych) i składaniu obietnic, zwykle bez pokrycia; metoda szczególnie często wykorzystywana w polityce dla zdobycia szybkiego poparcia; w przypadku mówców-demagogów sprawdzająca się zwłaszcza podczas wystąpień publicznych.   Wielu polityków, chcąc zwiększyć swoje szanse w wyborach ucieka się do demagogii (D. lp, ident. w...

polecab/d

Dementować

czas. zmieniać podane wcześniej (najczęściej do wiadomości publicznej) informacje, prostować; dotyczy najczęściej osób publicznych, które dementują ukazujące się na ich temat lub na temat ich działalności informacje prasowe, pogłoski, plotki itp.   Wczoraj minister gospodarki zdementował pogłoski o rzekomej podwyżce podatku akcyzowego na paliwa płynne. Podczas konferencji prasowej przekazał dziennikarzom oficjalne stanowisko rządu, dementując przy tym pojawiające się od dłuższego...

polecab/d
polecab/d

Demograficzny

przym. związany z demografią, czyli z nauką, zajmującą się badaniem ludności, jej liczebności, struktury itp.   Jak podało Ministerstwo Edukacji, w związku z utrzymującym się od kilku lat niżem demograficznym (N. lp), za kilka lat pójdzie do szkoły o wiele mniej dzieci niż w latach ubiegłych, co może oznaczać, że niewielkie szkoły, na skutek zbyt małej liczby uczniów, mogą zostać zamknięte.   KOMENTARZ Najczęściej słyszy się o niżu lub wyżu demograficznym. Niż...

poleca100%

Demokracja

rzecz. ż forma ustroju społecznego, w którym obywatele państwa decydują o najważniejszych instytucjach i osobach sprawujących władzę.   Na lekcjach wiedzy o społeczeństwie nauczyciel mówił sporo o różnych formach demokracji (D. lp, ident. w C. i Ms. lp). Opowiedział uczniom, że w historycznym ujęciu można mówić o kilku różnych typach demokracji . Następnie objaśnił wszystkie najważniejsze rodzaje ustrojów demokratycznych , zaczynając od demokracji (D. lp,ident. w C. i Ms. lp)...

polecab/d

Demoniczny

przym. przerażający, upiorny, siejący strach.   Aktor grający w horrorze Diabelska oferta wzbudził zachwyt widzów oszczędna grą. Wykrzywiona, demoniczna (M. lp) twarz Johna Feara na pewno na długo pozostanie w pamięci widzów.

polecab/d

Demonstracja

rzecz. ż jawne wystąpienie grupy ludzi protestujących przeciwko czemuś lub domagających się poparcia dla jakiejś idei, manifestacja. gwałtowne, emocjonalne wystąpienie osoby lub grupy przeciwko innej osobie lub grupie. pokaz dla grupy osób wykonywany w celach naukowych (np. prezentacja nowego wynalazku). (pot.) zachowanie dla wywołania efektu, mające wzbudzić reakcję otoczenia.   (w zn. 1.) Wczoraj w Warszawie odbyła się demonstracja (M. lp) pielęgniarek. Podczas...

polecab/d

Denuncjować

czas. donosić na kogoś, zdradzać powierzone tajemnice.   Znane są przypadki, kiedy w latach 50. sąsiad zadenuncjował sąsiada za słuchanie zakazanej wtedy w Polsce rozgłośni Radia Wolna Europa. Trudno sobie wyobrazić, aby w dzisiejszym, demokratycznym społeczeństwie władza sprzyjała denuncjacjom i liczyła na współpracę z denuncjatorami .   KOMENTARZ W formie dokonanej czas. denuncjować brzmi zadenuncjować, czyli dokonać denuncjacji.

polecab/d

Departament

rzecz. m dział instytucji (zazwyczaj ministerstwa), zajmujący się konkretnymi sprawami, mający swoją nazwę i uprawnienia, komórka, referat.   Pan Jan Kowalski podjął pracę w departamencie (Ms. lp) szkolnictwa artystycznego podległym Ministerstwu Kultury. Będzie się zajmował m.in. rozpatrywaniem wniosków stypendialnych dla szczególnie uzdolnionej młodzieży.

poleca100%

Deportacja

rzecz. ż przymusowe przesiedlenie ludności, najczęściej na skutek działań wojennych lub nowego ustalania granic po zakończeniu wojny; deportacja wiąże się z wysiedleniem i zmianą miejsca zamieszkania dla dużej grupy ludzi, może to również być zesłanie w odludny, nieprzyjazny rejon i pozbawienie możliwości normalnego życia, co celowo skazuje daną ludność na wyniszczenie i zagładę. W najnowszej historii Polski miało miejsce kilka masowych deportacji (D. lm). Dziadek Tomka cudem uniknął...

poleca91%

Deprecjonować

czas. (ekon.) obniżać wartość czegoś. zmniejszać czyjeś zasługi, zwłaszcza na forum publicznym przez niesprawiedliwą ocenę i lekceważące określanie osoby, grupy osób, idei itp.   (w zn. 1.) Negatywnym skutkiem deprecjonowania waluty krajowej, czyli obniżenia jej wartości w stosunku do walut zagranicznych jest zmniejszenie się siły nabywczej, tzn., że za tę samą kwotę możemy kupić mniej towarów. (w zn. 2.) Znany polityk, ubiegający się o stanowisko prezydenta miasta,...

poleca50%

Depresja

rzecz. ż (med.) stan chorobowy (rodzaj nerwicy), w którym chory nie ma woli do działania, często popada w apatię, cechuje go również brak chęci do życia; nie leczona depresja uniemożliwia właściwe kontakty społeczne, kontynuowanie pracy itp., w skrajnych wypadkach może prowadzić do skłonności samobójczych. (geogr.) położenie terenu poniżej poziomu morza.   (w zn. 1.) W ostatnich latach wiele się mówi o depresji (Ms. lp, ident. w D. i C. lp) i sposobach jej leczenia....

d
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z