Finalizować
czas. kończyć coś, doprowadzać do końca, zamykać. Duża firma budowlana, którą kieruje Pan Artur finalizuje w tym tygodniu ważny kontrakt, dotyczący zakupu atrakcyjnego terenu pod miastem. Rozmowy z właścicielem gruntu trwały ponad dwa miesiące, ale zakończyły się pełnym sukcesem i zostaną sfinalizowane w ciągu kilku dni. Panu Arturowi bardzo zależało na kupnie tego terenu, gdyż jego firma zbuduje tam nowoczesne osiedle mieszkaniowe.
Kryterium
rzecz. n, w lp nieodm. czynnik służący za podstawę oceny czegoś. wyścig kolarski, którego trasa przebiega po zamkniętym obwodzie. (w zn. 1.) Przy ocenianiu prac wpływających na konkurs scenariuszowy jury przyjęło szereg kryteriów (D. lm). Najważniejszymi były: oryginalność tematyki, świeżość pomysłu i wyraziste sylwetki głównych bohaterów. Ustalone kryteria (M. lm) mają zapewnić wybór prac najciekawszych i najoryginalniejszych. (w zn. 2.) W czasie kryterium (D....
Ekonomia
rzecz. ż, br. lm (ekon.) nauka i działalność zajmująca się szeroko pojętymi sprawami handlu, gospodarki i zależności finansowych w tych dziedzinach. (pot.) zdolność do właściwego i oszczędnego stosowania, używania czegoś. (w zn. 1.) Wybitni specjaliści z zakresu ekonomii (D. lp, ident. w C. i Ms. lp) są poszukiwani na rynku pracy. Ceni się zwłaszcza fachowców, którzy wcześniej pracowali np. w Ministerstwie Finansów lub Gospodarki. (w zn. 2.) Drugiego dnia po...
Leksyka
ogół wyrazów składających się na dany język.
Semantyka
nauka zajmująca się badaniem znaczenia słów.
Wotum
(a. votum ) lp. nieodm. oficjalne wyrażenie opinii na temat jakiegoś organu państwowego (najczęściej głos parlamentu wyrażony w stosunku do rządu: wotum nieufności, wotum zaufania, zob. komentarz). w religii katolickiej przedmiot składany na ołtarzu w formie podziękowania za udzielone łaski lub w intencji prośby o wsparcie przez Boga. (w zn. 1.) Partia opozycyjna zgłosiła wniosek w sprawie wotum nieufności do rządu. Bezpośrednim powodem było stanowisko rządu wobec...
Stand
rzecz. m niewielka stojąca konstrukcja podtrzymująca element reklamowy w postaci plakatu, baneru itp. Firma przygotowuje się do wyjazdu na międzynarodowe targi spożywcze, gdzie będzie prezentować swoje wyroby. Pracownicy działu promocji przygotowują właśnie standy (B. lm) reklamowe, na których prezentowane będą zdjęcia wyrobów firmy. Najwięcej czasu zabrało przygotowanie dużego standu (D. lp), na którym prezentowane będzie zdjęcie najważniejszego wyrobu firmy.
Informacja
rzecz. ż wiadomość. (mat., inf.) pojęcie (także rozumiane jako odrębny dział) z zakresu matematyki i informatyki, dotyczące zagadnień opracowywania, przetwarzania, gromadzenia i zapisywania danych. (pot.) miejsce, w którym udzielane są informacje. (w zn. 1.) Jak podaje dzisiejsza prasa, opierając się na wiarygodnym źródle informacji (D. lp, ident. w C. i Ms. lp), prokuratura przygotowuje kolejne wnioski w sprawie zatrzymań wysokich funkcjonariuszy państwowych...
Intelekt
rzecz. ż, br. lm umiejętność myślenia, rozumowania, konstruowania logicznych wniosków, rozum O intelekcie (Ms. lp) i jego specyficznych możliwościach napisano wiele prac z zakresu psychologii i nauk pokrewnych. Możliwości intelektu (D. lp) są ogromne. Ludzie nigdy nie zaprzestaną poszukiwań intelektualnych i dzięki temu cywilizacja będzie się rozwijać.
Kampania
rzecz. ż czas prowadzenia jakiejś akcji. (mil.) działania wojenne związane z jakimś terenem i określonym czasem (np. kampania wrześniowa 1939 r.). (w zn. 1.) W czasie kampanii (D. lp, ident. w C. i Ms. lp) prezydenckiej kandydaci przed kamerami przeprowadzili kilka bardzo gorących debat. Prasa wiele pisała o nowej kampanii (Ms. lp, ident. w D. i C. lp) reklamowej popularnej telefonii komórkowej. Kampania (M. lp), zakrojona na ogromną skalę, wyróżniała się wśród...
Skrajny
przym. radykalny, występujący w krańcowej postaci, ostateczny, nietolerancyjny. będący na uboczu, na skraju czegoś. (w zn. 1.) Mieszkańcy wsi, w których kiedyś funkcjonowały Państwowe Gospodarstwa Rolne (PGR) niejednokrotnie żyją teraz w skrajnej (D. lp) nędzy. Profesor znany był z tendencji do wygłaszania skrajnych (D. lm) poglądów, czym niejednokrotnie prowokował środowisko naukowe. (w zn. 2.) Andrzej mieszka na przedmieściu. Ulica Cicha to skrajna (M. lp)...
System
rzecz. m ustalony porządek wykonywania czegoś, zasady funkcjonowania. układ elementów, które współpracują ze sobą, tworząc całość połączoną wspólnymi uwarunkowaniami. zbiór twierdzeń tworzących jakąś teorię. (w zn. 1.) W małej wytwórni zabawek właściciel porzucił system (B. lp) zmianowy na rzecz systemu (D. lp) akordowego, w którym pracownik otrzymuje wynagrodzenie w zależności od liczby wykonanych przez siebie zabawek. We wszystkich krajach socjalistycznych władza...
Uzus
zwyczaj językowy, czyli społecznie utrwalony sposób mówienia, często decydujący (np. wypadku słów nowych) o sposobie odmiany, wymowie danego słowa i jego przyjęciu lub odrzuceniu do zasobów języka.
Publicystyka
rzecz. ż, br. lm dział piśmiennictwa dotyczący pisania i publikowania w prasie, dziennikarstwo, najczęściej publicystykę kojarzy się z pisaniem o sprawach współczesnych, aktualnych. Na studiach dziennikarskich studenci poznają rozmaite gałęzie publicystyki (D. lp),takie jak: informacja prasowa, reportaż, felieton. Mają też specjalne zajęcia, podczas których znani publicyści mówią o szczegółach warsztatu dziennikarskiego.
Infiltracja
rzecz. ż, br. lm przenikanie (ideologii, wpływów, wojska, agentów). Wczorajsze posiedzenie rządu poświęcone było m.in. zagadnieniu infiltracji (D. lp, ident. w C. i Ms. lp) ministerstw przez służby specjalne, która wg wielu polityków była bardzo intensywnie prowadzona.
CV
rzecz. n, ndm [ang., wym. si wi] dosłownie przebieg życia [łac. Curriculum Vitae wym. kurikulum wite], pisemna wypowiedź zawierająca najważniejsze fakty z życia zawodowego, informacje o wykształceniu i wszelkich umiejętnościach, jakie mogą być przydatne z punktu widzenia pracodawcy, do którego kieruje się CV. Krzysztof za kilka miesięcy kończy studia na politechnice. Już od dawna przegląda gazety i strony internetowe w poszukiwaniu ofert pracy. Wysłał swoje CV i list motywacyjny...
Prognoza
rzecz. ż przewidywanie czegoś na podstawie dostarczonych danych, sporządzanych przez specjalistów z danej dziedziny. Profesor Eugeniusz Kowalski jest specjalistą w zakresie prognoz (D. lm) gospodarczych. Wykłada na uniwersytecie i uczy studentów prognozowania. 10 lat temu profesorowi udało się opracować trafną prognozę (B. lp) rozwoju gospodarki, która potwierdziła się w minionej dekadzie. Dla firm bardzo ważne są krótkoterminowe prognozy (M. lm, ident. w B. lm) ekonomiczne,...
Rabat
rzecz. m obniżenie ceny na dany towar. Pani Nowakowa dowiedziała się o bardzo korzystnym rabacie (Ms. lp) dla stałych klientów supermarketu. Postanowiła kupić nowy telewizor. Pani Nowakowa zawsze stara się wchodzić do sklepów, w których może otrzymać rabaty (B. lm). KOMENTARZ Handlowcy udzielają rabatów z różnych powodów. Czasem rabat dotyczy stałych klientów, czasem jest związany jest z akcją jakiejś firmy stosującej obniżkę dla wszystkich lub też zostaje udzielony...
Związek
rzecz. m połączenie elementów w całość, zazwyczaj na zasadzie zależności i wzajemnego oddziaływania. zespół ludzi, organizacji, państw założony dla osiągnięcia wspólnych celów. (chem.) połączenie atomów w jednorodną substancję na zasadzie reakcji chemicznej. kontakt, łączność z kimś lub czymś. (w zn. 1.) Adam studiuje meteorologię i właśnie pisze pracę magisterską na temat zmian klimatu na Ziemi. Praca ma wyjaśnić związek (B. lp) między emisją zanieczyszczeń...
Czystka
rzecz. ż pozbycie się osób niewygodnych z jakiegoś środowiska, instytucji albo kraju (czasem związana z wygnaniem, uwięzieniem lub uśmierceniem). Wioletta czytała interesującą książkę poświęconą czystkom (D. lm) hitlerowskim.Faszyści najpierw pozbyli się przeciwników politycznych, a potem rozpoczęli prześladowania Żydów. Przeprowadzanie czystek (D. lm) jest charakterystyczne dla ustrojów totalitarnych,gdzie władza często jest nadużywana i nie respektuje instytucji...
Premier
rzecz. m w większości państw o ustroju demokratycznym najważniejszy minister, szef gabinetu, stojący na czele rządu. Parlament wysłuchał przemówienia nowego premiera (D. lp), dotyczącego najważniejszych spraw kraju. O nowym premierze (Ms. lp) mówi się, że jest to człowiek zdecydowany i potrafiący przekonać parlament do swoich racji. Dotychczasowych premierów (D. lm, ident. w B. lm) często krytykowano za brak spójnego programu i niejasne stanowisko w sprawach gospodarczych.
Akcyza
rzecz. ż podatek nakładany na niektóre wyroby, najczęściej używki lub towary luksusowe; wpływy z akcyzy zasilają bezpośrednio budżet państwa; w Polsce akcyzą objęte są m.in. wyroby tytoniowe, alkohol, paliwa płynne, samochody; pełna nazwa: podatek akcyzowy . Minister gospodarki w dzisiejszym wywiadzie telewizyjnym wiele mówił o akcyzie (Ms. lp, ident. w C. lp) nakładanej na wyroby tytoniowe – nie ulegnie ona zmniejszeniu,ponieważ celem państwa, jak podkreślił minister, jest...
Fala
rzecz. ż zaburzenie widoczne na powierzchni wody. elektromagnetyczne zjawisko fizyczne, umożliwiające przekazywanie na odległość dźwięku i → wizji . (przen.) powodzenie, popularność. w żargonie (SPJ) wojskowym upokarzanie i dręczenie żołnierzy młodszych poborowych przez starsze roczniki , podobne zjawisko możew dotyczyć też innych środowisk (np. uczniów) (w zn. 1.) Spienione bałwany fal (D. lm) morskich z hukiem rozbijały się o brzeg. (w zn. 2.) Będąc na...
Identyfikacja
rzecz. ż utożsamienie się z czymś (np. z jakąś ideą, wzorcem, sposobem postępowania). rozpoznanie kogoś lub czegoś na podstawie dostępnych informacji (w zn.1.) W firmie, w której pracuje pan Nowak, odbyło się szkolenie uświadamiające, jak ważna jest identyfikacja (M. lp) pracownika z firmą. (w zn. 2.) Z udziałem poszkodowanego przeprowadzono identyfikację (B. lp) złodzieja. Podczas identyfikacji (D. lp, ident. w C. i Ms. lp) wszyscy podejrzani okazali się podobni...
Innowacja
rzecz. rz unowocześnienie, wprowadzenie zmian, modernizacja. Podczas zebrania prezes firmy zauważył, że wielu pracowników jest niechętnych innowacjom (C. lm). Jedną z niedawno wprowadzonych innowacji (D. lp, ident.w C. i Ms. lp), jakie wymienił, jest obowiązek niszczenia nieaktualnych dokumentów w specjalnych niszczarkach. Wiele wprowadzonych w ubiegłym roku innowacji (D. lm), m.in. komputerowy system zarządzania czasem pracy, nie znalazło poparcia wśród pracowników....
Izolacja
rzecz. ż oddzielenie czegoś/kogoś od wpływów z zewnątrz (również temperatury, hałasu itp.), trzymanie w ukryciu, odseparowanie. urządzenie techniczne lub materiał oddzielający, chroniący. (w zn. 1.) Niektóre państwa przez lata funkcjonowały w kompletnej izolacji (D. lp, ident. w C. i Ms. lp) gospodarczej i politycznej. Dzięki znakomitej izolacji (C. lp, ident. w D. i Ms. lp) akustycznej sala filharmonii była cicha i wytłumiona tak dobrze, że melomani mogli bez...
Dementować
czas. zmieniać podane wcześniej (najczęściej do wiadomości publicznej) informacje, prostować; dotyczy najczęściej osób publicznych, które dementują ukazujące się na ich temat lub na temat ich działalności informacje prasowe, pogłoski, plotki itp. Wczoraj minister gospodarki zdementował pogłoski o rzekomej podwyżce podatku akcyzowego na paliwa płynne. Podczas konferencji prasowej przekazał dziennikarzom oficjalne stanowisko rządu, dementując przy tym pojawiające się od dłuższego...
Pracoholik
rzecz. m osoba uzależniona od pracy. Pan Kazimierz jest pracoholikiem (N. lp). Nie wiedział o tym, dopóki nie wybrał się na długi urlop. Jego żona powiedziała, że takiemu pracoholikowi (C. lp) przyda się wypoczynek. Pan Kazimierz powiedział, że nie jest uzależniony od pracy, ale już po trzech dniach urlopu zaczął się nudzić i opowiadać żonie, jak dobrze byłoby teraz siedzieć w pracy za biurkiem. Tymczasem szef pana Kazimierza uważa, ze pracoholicy (M. lm) to ludzie, którzy...
Predestynacja
rzecz. ż, br. lm przeznaczenie, los. (rel., filoz.) wiara, że los pośmiertny człowieka jest z góry ustalony przez Boga. (w zn. 1.) Pan Józef zawsze twierdził, że jego predestynacją (N. lp) jest praca w szkolnictwie, chociaż jako nauczyciel z 30-letnim stażem narzekał na zszargane nerwy i niezadowalające zarobki. (w zn. 2.) Dzisiejszy wykład z filozofii religii profesor w całości poświęcił zagadnieniu predestynacji (D. lp, ident. w C. i Ms. lp).
Shopping
[ang., wym. szoping], br. lm robienie zakupów, traktowane często jako forma spędzania wolnego czasu. Wiele pisze się na temat współczesnego polskiego shoppingu (D. lp, ident. w Ms. lp) Ludzie często zamiast udać się na spacer albo do kina, całymi rodzinami odwiedzają duże centra handlowe, aby tam spędzać sobotnie i niedzielne popołudnia.
Ufo
rzecz. n, nieodm. Niezidentyfikowany Obiekt Latający, zjawisko pojawiające się na niebie i określane jako obiekt niepodobny do żadnego ze znanych; często – zwłaszcza przez prasę brukową (tabloid) – określany jako pojazd z innej planety lub tajny obiekt wojskowy. Na temat UFO napisano bardzo wiele książek, niektóre z nich to opowieści → science fiction inne to zbiory relacji osób, które rzekomo widziały UFO lub kontaktowały się z UFO . Psychiatrzy twierdzą, że obserwacje UFO...
Żywiciel
rzecz. m osoba zarabiająca na utrzymanie rodziny. organizm dostarczający pożywienia pasożytowi. (w zn. 1.) Dziadek wiele opowiadał swoim wnukom, jak ciężko musiał pracować, kiedy jego ojciec zginął na wojnie, a matka zachorowała i on, jako piętnastoletni chłopak, został jedynym żywicielem (N. lp) rodziny. (w zn. 2.) Pchła to zwierzę, które bez trudu znajduje sobie żywiciela (D. lp, ident. w B. lp). KOMENTARZ Istnieje żeńska forma tego słowa – żywicielka...
Dewiacja
rzecz. ż odchylenie od przyjętych norm zachowania, rodzaj patologii społecznej, objawiającej się zachowaniami niezgodnymi z przyjętymi normami, również dewiacja seksualna (zboczenie); zachowania dewiacyjne często są zachowaniami o charakterze przestępczym. (morsk.) odchylenie między południkiem magnetycznym a kierunkiem wskazywanym przez igłę magnetyczną kompasu, spowodowane zakłóceniem ziemskiego pola magnetycznego. (w zn. 1.) W Londynie odbył się światowy kongres...
Kadra
rzecz. ż grupa ludzi o wysokich kwalifikacjach, sprawujących funkcje zarządzające; zespół pracowników przedsiębiorstwa. (sport.) grupa sportowców wybranych do udziału w międzynarodowych zawodach, jako reprezentacja kraju. (pot.) tylko lm , nazwa jednostki w zakładzie pracy, która zajmuje się tzw. sprawami personalnymi, dział personalny. (w zn. 1.) Wszyscy uczestnicy warsztatów fotograficznych wyrażali się z najwyższym uznaniem o kadrze (Ms. lp, ident. w C. lp)...
Modyfikacja
rzecz. ż częściowa zmiana czegoś, bez ingerowania w całość funkcjonowania danej rzeczy, przeróbka. Artur lubi zajmować się sprzętami domowymi, właśnie wprowadził drobną modyfikację (B. lp) w łazience, w której światło zapala się automatycznie po otworzeniu drzwi.
Klerykalizm
rzecz. m, br. lm kierowanie się w sprawach politycznych, społecznych, kulturalnych opinią ustaloną przez Kościół; bezkrytyczne stosowanie się do ustalonego przez środowisko kościelne sposobu rozumowania i postępowania. W czasie debaty sejmowej jeden z posłów zarzucił innemu, że jego partia jest przepełniona duchem klerykalizmu (D. lp). W odpowiedzi usłyszał, że stosowanie się do zaleceń Kościoła nie jest klerykalizmem (N. lp), ale zwykłym wypełnieniem postanowień wynikających...
Żywioł
rzecz. m niszcząca siła natury. (przen.) pasja, zainteresowanie. grupa ludzi powiązanych pochodzeniem narodowym, społecznym itp. (w zn. 1.) Po kilkudniowych ulewach wylały rzeki na Podlasiu. Żywioł (M. lp, ident. w B. lp) zabrał kilka domów i zatopił kilkaset hektarów pól. Jak przypomina prasa, żywioły (M. lm, ident. w B. lp) nie oszczędzają tej okolicy. W ubiegłym roku nad tym samym obszarem przeszła potężna wichura. (w zn. 2.) Pan Andrzejewski jest fotografem,...
Sekta
rzecz. ż ugrupowanie gromadzące wyznawców jakiejś religii, najczęściej jest to religia nowopowstała lub odłam któregoś z kościołów tradycyjnych; na czele sekty bardzo często stoi charyzmatyczny przywódca-guru, który niejednokrotnie uzurpuje sobie prawo wpływu na decyzje i życie współwyznawców. Rzecznik policji powiedział, że od pewnego czasu policja pilnie przyglądała się sekcie (C. lp, ident. w Ms. lp), której przywódca wywiózł młodych ludzi do odosobnionego domu w lesie i...
Last minute
[ang., wym. last minyt] rzecz. nieodm. z angielskiego – ostatnia chwila (dosł. minuta) określenie oznaczające ofertę (zazwyczaj biura podróży) ze znacznie obniżoną ceną z uwagi na sprzedaż usługi w terminie bardzo bliskim planowanej daty realizacji. Stanęliśmy przed witryną znanego biura podróży i przeglądaliśmy oferty last minute . Wycieczki do Egiptu były bardzo tanie, niestety, te najkorzystniejsze dotyczyły wyjazdu już za 5 dni. Razem z żoną doszliśmy do wniosku, że oferty...
Prawica
rzecz. ż (polit.) część sceny politycznej, nastawionej konserwatywnie, opowiadającej się (w przeciwieństwie do podstawowych założeń lewicy) za wolnym rynkiem, liberalizmem gospodarczym i ograniczeniem roli państwa w ingerowaniu w życie obywateli; wśród prawicowych ideologii sceny politycznej istnieje spora indywidualna rozbieżność programowa. (przestarz., lit.) prawa strona, prawa ręka. (w zn. 1.) Jak donosi prasa, posłowie prawicy (D. lp, ident. w C. i Ms. lp) jednoczą...
Prawnik
rzecz. m osoba posiadająca wiedzę prawniczą i zawodowo zajmująca się prawem. Mecenas Kowalski jest znanym prawnikiem (N. lp), który jako obrońca często bierze udział w skomplikowanych procesach karnych. Dzisiaj w sali sądowej spotka się ze swoim kolegą ze studiów Mateuszem Nowakiem, który jest prokuratorem i oskarża klienta mecenasa Kowalskiego. Przyłapany na gorącym uczynku włamywacz recydywista nie może liczyć na wyrozumiałość sędziego. Wszyscy prawnicy (M. lm),biorący...
Ultrasonografia
( USG ) rzecz. ż, br. lm (med.) metoda diagnostyczna (diagnoza, komentarz), wykorzystująca zjawisko odbicia ultradźwięków, mająca za zadanie pokazanie wnętrza organizmu i miejsc zmienionych chorobowo. Dzięki ultrasonografii (C. lp, ident. D. lp i Ms. lp) lekarze uzyskali nową cenną metodę diagnostyczną, pozwalającą na oglądaniu narządów człowieka bez chirurgicznego ingerowania w jego ciało. KOMENTARZ Ultrasonografia jest metodą bezbolesną i bezpieczniejszą od zdjęć...