Chemia
Dializa
Jest szczególnym rodzajem osmozy, służącym do oczyszczania roztworów koloidalnych. Dializa polega na przechodzeniu przez błony półprzepuszczalne cząsteczek rozpuszczalnika i innych cząsteczek, którymi zanieczyszczony jest roztwór koloidalny. Cząsteczki przechodzą przez pory o odpowiednio dobranej średnicy znajdujące się w błonie dializacyjnej. Zwykle rozmiary porów są na tyle małe, że przenika przez nie tylko rozpuszczalnik i jony o niewielkich rozmiarach, natomiast cząstki koloidu mają zbyt...
Pierwiastek
Zbiór atomów o tej samej liczbie atomowej Z.
Entropia (S)
jest często określana jako miara liczby sposobów podziału zasobu energii układu makroskopowego między jego elementami, czyli tzw. „miara nieuporządkowania układu”. Ze wzrostem liczby tych sposobów wzrasta nieuporządkowanie układu. Zmianę entropii wyraża się wzorem: Wzrost entropii jest warunkiem samorzutności procesów zachodzących w układzie izolowanym. Dla układu w stanie równowagi ΔS = 0, a przy procesach samorzutnych ΔS > 0, natomiast gdy ΔS < 0, proces samorzutny nie...
L-aminokwasy
Wszystkie aminokwasy białkowe w organizmie ludzkim są α-L-aminokwasami .Wyjątkiem jest glicyna, która nie tworzy izomerów optycznych (brak asymetrycznego atomu węgla w cząsteczce). Aminokwasy białkowe są więc optycznie czynne. Do ustalenia ich przynależności do szeregu L jako wzorzec wybrano L-serynę:
Metale
Metale to substancje charakteryzujące się określonymi właściwościami fizycznymi, które są ściśle związane z występującym w metalach wiązaniem metalicznym. Większość metali w temperaturze pokojowej jest ciałami stałymi (wyjątek: rtęć) mającymi metaliczny połysk. Metale są twarde, kowalne, ciągliwe – te właściwości są związane z siłami utrzymującymi sieć krystaliczną. Substancje te są dobrymi przewodnikami prądu elektrycznego, co związane jest z przemieszczającą się chmurą elektronów...
Odróżnianie skrobi od glikogenu
skrobia glikogen tworzenie barwnych kompleksów z płynem Lugola (I 2 w KI) próbka barwi się na granatowo próbka barwi się na brunatnoczerwono
Tlen
Tlen należy do najbardziej rozpowszechnionych pierwiastków na Ziemi. Występuje w stanie wolnym w powietrzu, a w stanie związanym w hydrosferze, licznych minerałach i organizmach żywych. Konfiguracja elektronowa atomu tlenu: 1s 2 2s 2 2p 4 . Stopnie utlenienia tlenu w związkach: –II, –I, –½ , II. Tlen jest bezwonnym, bezbarwnym gazem, bardzo słabo rozpuszczalnym w wodzie, podtrzymującym palenie. Należy do bardzo reaktywnych pierwiastków – reaguje bezpośrednio prawie ze...
Właściwości chemiczne
Bezwodniki kwasowe ulegają hydrolizie. Proces ten jest procesem nieodwracalnym. W zależności od środowiska reakcji otrzymujemy różne produkty, np. dla bezwodnika etanowego: Dodatkowo bezwodniki kwasowe ulegają również amonolizie i alkoholizie, np.: Bezwodnik kwasowy poddany amonolizie (substraty w stosunku molowym 1:2) tworzy amid danego kwasu oraz jego sól amonową. Bezwodnik kwasowy poddany alkoholizie (substraty w stosunku molowym 1:1) tworzy ester oraz kwas....
Reakcja synproporcjonowania
Przykładem reakcji utleniania-redukcji, w której atomy tego samego pierwiastka z dwóch różnych stopni utlenienia przechodzą na jeden wspólny, jest np.:
Właściwości chemiczne
Miedź reaguje z tlenem z powietrza, tworząc czerwony tlenek miedzi(I). Po podgrzaniu tworzy się czarny tlenek miedzi(II): Tlenek miedzi(I) otrzymuje się również przez redukcję tlenku miedzi(II). Tlenek miedzi(II) ma właściwości amfoteryczne. Można go otrzymać podczas termicznego rozkładu wodorotlenku miedzi(II) lub węglanu miedzi(II). Tlenek miedzi(II) reaguje z kwasem solnym, ale w zależności od tego czy użyto do reakcji stężony roztwór czy rozcieńczony,...
Metody otrzymywania kwasów
katalityczne utlenianie odpowiednich węglowodorów, np.: utlenianie aldehydów bądź ketonów, np.: utlenianie I-rzędowych alkoholi w obecności silnego utleniacza, np. K 2 Cr 2 O 7 : w reakcji tlenku węgla(II) i wody z węglowodorami nienasyconymi (dla niższych kwasów), np.:
Hydroksykwasy
Jeżeli –X jest grupą –OH, to pochodne należą do grupy hydroksykwasów. Hydroksykwasy zawierają w cząsteczce dwie grupy funkcyjne: grupę hydroksylową i grupę karboksylową, np. Hydroksykwasy są cieczami lub ciałami stałymi, w wodzie rozpuszczają się lepiej niż w rozpuszczalnikach organicznych. Posiadają wyższe temperatury wrzenia i topnienia od analogicznych kwasów karboksylowych. Ponieważ hydroksykwasy zawierają 2 grupy funkcyjne, uczestniczą w typowych dla tych grup reakcjach. Każda z...
Wiązania chemiczne
Przyczyną tworzenia wiązań chemicznych jest dążenie atomów do uzyskania trwałej konfiguracji elektronowej najbliższego gazu szlachetnego (osiem lub dwa elektrony na powłoce walencyjnej – reguła oktetu i dubletu). Tę trwałą konfigurację pierwiastki mogą uzyskać albo przez uwspólnienie elektronów walencyjnych poszczególnych atomów lub pary elektronowej jednego atomu, albo przez przeniesienie elektronów z jednego atomu na inny atom.
Właściwości wybranych pierwiastków i ich związków - Blok P
Do bloku p zaliczamy pierwiastki z grup: 13 – borowce (konfiguracja elektronów walencyjnych ns 2 np 1 ) 14 – węglowce (konfiguracja elektronów walencyjnych ns 2 np 2 ) 15 – azotowce (konfiguracja elektronów walencyjnych ns 2 np 3 ) 16 – tlenowce (konfiguracja elektronów walencyjnych ns 2 np 4 ) 17 – fluorowce (konfiguracja elektronów walencyjnych ns 2 np 5 ) 18 – helowce (konfiguracja elektronów walencyjnych ns 2 np 6 )
Kwaśne deszcze
Wywoływane są głównie przez tlenki siarki i tlenki azotu. Zanieczyszczenia powietrza reagują z parą wodną i tlenem, tworząc odpowiednie kwasy. Za kwaśne deszcze uważane są takie opady, których pH jest niższe od 5. Kwaśne deszcze znacznie pogarszają jakość gleb (zakwaszają je), działają także szkodliwie na rośliny – powodują utratę magnezu i chlorofilu, czego skutkiem jest spowolnienie procesów metabolicznych u roślin (głównie fotosyntezy). Wpływają negatywnie na stan budynków i zabytków,...
Zastosowanie i właściwości wybranych związków glinu
związek właściwości fizyczne zastosowanie Al 2 O 3 tlenek glinu biała, higroskopijna substancja stała, nierozpuszczalna w wodzie służy do otrzymywania sztucznych rubinów i szafirów, używany jest także jako środek suszący Al(OH) 3 wodorotlenek glinu biała substancja stała(proszek), nierozpuszczalna w wodzie stosowany w przemyśle kosmetycznym,np. do produkcji past do zębów, w przemyśle farmaceutycznym stosowany do produkcji leków...
Właściwości chemiczne
Chlorki kwasowe należą do najbardziej reaktywnych pochodnych kwasów karboksylowych. Aromatyczne chlorki kwasowe są mniej reaktywne niż alifatyczne. W wyniku hydrolizy chlorków kwasowych powstaje odpowiedni kwas karboksylowy i kwas solny, np.: Chlorki kwasowe biorą udział w reakcjach amonolizy i alkoholizy. Chlorek acetylu poddany amonolizie (stosunek molowy substratów 1:2) tworzy etanoamid i chlorek amonu. Chlorek acetylu poddany alkoholizie (stosunek molowy...
Właściwości fizyczne
Ketony nasycone o prostych łańcuchach węglowych są cieczami o niższych temperaturach wrzenia niż odpowiednie alkohole. Podobnie jak u aldehydów, związane jest to z brakiem asocjacji cząsteczek tych związków. W szeregu homologicznym ketonów ze wzrostem długości łańcucha węglowego rosną temperatury wrzenia i topnienia. Właściwości fizyczne wybranych ketonów zestawiono poniżej: keton T T [°C] T W [°C] właściwości fizyczne propanon (aceton) CH 3 COCH...
Masa atomowa pierwiastka
Jest średnią ważoną mas atomowych izotopów, wynikającą z procentowej zawartości poszczególnych izotopów w naturalnej mieszaninie: Wartość masy atomowej izotopu (m1, m2, …) zaokrąglona do liczby całkowitej jest równa jego liczbie masowej. Większość pierwiastków występujących w przyrodzie stanowi mieszaninę dwóch lub więcej izotopów, np. najwięcej trwałych izotopów ma cyna, a po jednym trwałym izotopie mają np. glin, fluor, sód, fosfor. Na przykład miedź występuje w przyrodzie w...
Nomenklatura
Nazwy systematyczne tlenków tworzy się zazwyczaj w oparciu o stopień utlenienia pierwiastka. Obok wyrazu tlenek pojawia się nazwa metalu bądź niemetalu w dopełniaczu. Stopień utlenienia zapisujemy w nawiasie na końcu nazwy (cyfra rzymska). Stopień utlenienia opuszczamy, jeżeli pierwiastek występuje tylko na jednym, określonym stopniu utlenienia.
Chrom i jego związki
Chrom to twardy, błękitno-biały metal, odporny na korozję. W przyrodzie występuje w postaci minerałów, np.: minerał skład chromit FeCr 2 O 4 krokoit PbCrO 4 Konfiguracja elektronowa atomu chromu: [Ar] 4s 1 3d 5 . W związkach chrom występuje najczęściej na stopniach utlenienia: II, III i VI. Konfigurację jonu chromu w zależności od stopnia utlenienia w związku przedstawiono poniżej. konfiguracja elektronowa...
Możliwe procesy elektrodowe
Zakładając, że elektrolizę prowadzi się używając elektrod obojętnych (np. platyna) i poddano jej wodne roztwory elektrolitów, wymienimy poszczególne możliwe procesy elektrodowe
Zastosowanie miedzi i jej związków
Miedź używana jest do produkcji przewodów elektrycznych, a także blachy. Stosowana jest również do wytwarzania stopów metali. Stop miedzi i cynku, który jest odporny na korozję to mosiądz . W przemyśle ma zastosowanie kilka rodzajów mosiądzu, z którego wytwarza się, m.in. przedmioty ozdobne, części samochodowe i elementy budowy statków. Brąz to stop miedzi i cyny, czasem zawierający dodatki innych pierwiastków. Jest odporny na korozję i służy do wytwarzania monet, dzwonów, pomników...
Nomenklatura
Zgodnie z ogólnie przyjętą umową wzory strukturalne peptydów przedstawia się, umieszczając wzór aminokwasu z wolną grupą aminową po lewej stronie (grupa N-terminalna), a aminokwasu z wolną grupą karboksylową na końcu szeregu, po prawej stronie (grupa C-terminalna). W nazewnictwie peptydów temu aminokwasowi, który angażuje swoją grupę karboksylową w tworzenie wiązania peptydowego, dodaje się do rdzenia nazwy końcówkę -ylo lub -ilo, nazwa aminokwasu z wolną grupą karboksylową pozostaje...
Reakcje charakterystyczne dla wybranych pochodnych hydroksykwasów
Kolejne reakcje charakterystyczne są dla wybranych pochodnych, dla których grupa –OH znajduje się w ściśle określonym miejscu w łańcuchu węglowodorowym. α-hydroksykwasy – 2 cząsteczki reagują z sobą tworząc w odpowiednich warunkach laktyd, np. β-hydroksykwasy łatwo ulegają odwodnieniu – eliminacja cząsteczki wody prowadzi do powstania α,β-nienasyconego kwasu, np. γ, δ-hydroksykwasy ulegają wewnątrzcząsteczkowej estryfikacji – tracą samorzutnie wodę tworząc trwałe pięcio i...
Masa cząsteczkowa
to masa pojedynczej cząsteczki wyrażona w atomowych jednostkach masy u. Stanowi sumę mas atomowych wszystkich atomów wchodzących w skład cząsteczki.
Właściwości chemiczne
Sód i potas reagując z tlenem tworzą nadtlenek sodu i odpowiednio ponadtlenek potasu: Nadtlenek sodu reaguje z metalicznym sodem, tworząc tlenek sodu. Reaguje również z tlenkiem węgla(IV): Ponadtlenek potasu reaguje z potasem, tworząc kolejno nadtlenek i tlenek potasu: Lit jest miękkim, srebrzystoszarym metalem, który reagując z tlenem tworzy – jako jedyny litowiec – tlenek litu: Tlenki litowców mają charakter zasadowy. Reagują z kwasami, a w reakcji z wodą...
Glin
Glin jest srebrzystobiałym metalem. Jest kowalny i ciągliwy, daje się łatwo rozwalcowywać. Glin należy do najbardziej rozpowszechnionych metali w przyrodzie w postaci różnorodnych związków chemicznych. Konfiguracja elektronowa atomu glinu: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 1 . Stopień utlenienia glinu w związkach: III. Glin w temperaturze pokojowej nie reaguje z tlenem, dopiero ogrzany do wysokiej temperatury spala się tworząc tlenek glinu: 4 Al + 3 O 2 → 2 Al 2 O 3 Glin w podwyższonej...
Wykrywanie glicerolu
próba akroleinowa ogrzewanie próbki z bezwodnym KHSO 4 (środek odwadniający) próbka w miarę ogrzewania ciemnieje, pojawiają się dymy o charakterystycznym zapachu
Monosacharydy
Monosacharydy to zazwyczaj ciała stałe o słodkim smaku. Rozpuszczają się w wodzie. Roztwory wodne mają odczyn obojętny. Monosacharydy posiadają właściwości redukujące. Zarówno aldozy jak i ketozy dają pozytywny wynik w próbie Trommera, Tollensa czy Fehlinga. Próba Fehlinga polega na utlenianiu cukru odczynnikiem Fehlinga, czyli kompleksem jonów Cu 2+ z sodowo-potasową solą kwasu winowego. W warunkach określonych tymi próbami (środowisko zasadowe) ketozy ulegają enolizacji tworząc...
Otrzymywanie wybranych składników powietrza
Niektóre gazowe składniki powietrza można otrzymać w wyniku frakcjonowanej destylacji powietrza. W procesie tym, przy użyciu wysokiego ciśnienia i niskiej temperatury, skrapla się powietrze. Następnie skroplone powietrze ogrzewa się w specjalnych urządzeniach, co powoduje, że mieszanina osiąga kolejno temperatury wrzenia odpowiednich składników. Kolejność otrzymywania składników powietrza jest zdeterminowana ich temperaturami wrzenia, tak więc najpierw otrzymuje się azot, potem argon, a na...
Nomenklatura
Zgodnie z zasadami nazewnictwa systematycznego nazwy hydroksykwasów tworzymy, dodając przedrostek hydroksy - do nazwy systematycznej kwasu karboksylowego. Zgodnie z zasadami nomenklatury nazwy polihydroksykwasów tworzy się podając za określeniem „kwas” lokalizację atomów węgla związanych z grupami hydroksylowymi, krotność grup hydroksylowych, wyraz „hydroksy” oraz węglowodorową nazwę kwasu. W przypadku polihydroksykwasów bardzo często zamiast nazw systematycznych stosuje się nazwy zwyczajowe.
Miedź i jej związki
Miedź to miękki metal o barwie różowej, wykazujący dobrą kowalność i ciągliwość. Należy do bardzo dobrych przewodników ciepła i elektryczności. Występuje w przyrodzie w postaci minerałów, np.: minerał skład chalkozyn Cu 2 S kupryt Cu 2 O malachit Cu 2 CO 3 · Cu(OH) 2 Konfiguracja elektronowa atomu miedzi: [Ar] 4s 1 3d 10 . W związkach miedź występuje na stopniach utlenienia I i II. konfiguracja kationów...
Właściwości chemiczne
Alkadieny – podobnie jak alkeny – są aktywne chemicznie i biorą udział w reakcjach addycji. Właściwości chemiczne tych związków ściśle wiążą się z układem wiązań występującym w cząsteczce alkadienu, np.: przy układzie izolowanym każde z wiązań zachowuje swoje właściwości, takie jak wiązanie podwójne w alkenach (wiązania podwójne nie oddziałują na siebie): przy układzie sprzężonym w przypadku reakcji zachodzącej przy stosunku molowym substratów 1:1 możliwa jest addycja w...
Izomeria
Alkadien zawierający 5 atomów węgla w cząsteczce może zawierać różnorodny układ wiązań podwójnych.
Wysalanie białek
Jest to to proces polegający na zmniejszeniu wzajemnych oddziaływań cząsteczek białek i wody w wyniku wprowadzenia jonów określonej soli, np. (NH 4 ) 2 SO 4 , NaCl, Na 2 SO 4 . Jony te silniej niż cząsteczki białka oddziałują z cząsteczkami wody niszcząc tę stabilizującą białko otoczkę hydratacyjną. Zatem wszystkie czynniki powodujące odciągnięcie cząsteczek wody od cząsteczek białka zmniejszają jego rozpuszczalność, czyli wytrącają białko z roztworu. Skutek – zol przechodzi w żel...
Budowa i właściwości fizyczne
Alkiny to węglowodory łańcuchowe zawierające w cząsteczkach jedno wiązanie potrójne między atomami węgla: –C≡C– stan hybrydyzacji orbitali walencyjnych atomów węgla połączonych wiązaniem potrójnym krotność wiązania pomiędzy atomami węgla długość wiązania potrójnego węgiel–węgiel energia wiązania potrójnego węgiel–węgiel sp jedno wiązanie potrójne, pozostałe to wiązania pojedyncze 120 pm 830 kJ/mol Najprostszy w budowie alkin to etyn...
Wykrywanie cukrów redukujących
odczyn Fehlinga (reakcja charakterystyczna dla cukrów redukujących) reakcja z Cu 2+ w obecności NaOH i winianu sodu potasu pojawia się ceglasto-czerwony osad próba Tollensa lub próba Trommera reakcja z [Ag(NH 3 ) 2 ]OH lub reakcja z Cu 2+ w środowisku zasadowym pojawia się srebrzysty nalot (próba Tollensa) lub ceglasto-czerwony osad (próba Trommera)
Alkohole reagują:
a) z metalami aktywnymi (sód, potas, magnez, na gorąco z wapniem), tworząc alkoholany,np.: łatwość rozerwania wiązania RO–H maleje w kierunku: alkohol I–rzędowy > alkohol II–rzędowy > alkohol III–rzędowy powstające alkoholany ulegają hydrolizie anionowej (jak sól mocnej zasady i słabego kwasu), np. wodny roztwór etanolanu sodu ma odczyn zasadowy, co potwierdza poniższy zapis tego procesu: b) z halogenowodorami (HX: HCl, HBr, HI), tworząc halogenki...
Blok s:
- należą do niego pierwiastki grup 1 i 2 oraz hel - stan elektronów walencyjnych w atomach tych pierwiastków opisywany jest orbitalami typu ns
Ciepło reakcji chemicznej
W zależności od podanej jednostki – odnosi się lub nie odnosi się do liczby moli substratu lub produktu podanej w równaniu stechiometrycznym,np.:
Właściwości chemiczne
Poniżej przedstawiono schematycznie przebieg wybranych reakcji z udziałem kwasu oktadec-9-enowego. Kwas ten w obecności katalizatora przyłącza wodór, tworząc kwas nasycony. Duże znaczenie przemysłowe mają sole sodowe lub potasowe wyższych kwasów tłuszczowych, zwane mydłami. Mydła ulegają hydrolizie anionowej jak sole pochodzące od słabych kwasów i mocnych zasad, np. wodny roztwór stearynianu potasu ma odczyn zasadowy, co potwierdza jonowy zapis tego procesu. O...
Estry
Estry to pochodne kwasów karboksylowych, w których grupę–OH w grupie funkcyjnej zastąpiono grupą –OR 1 Estry powstają w reakcji estryfikacji, którą przedstawiono ogólnym zapisem: lub w reakcji alkoholizy, której ulegają np. estry, bezwodniki i chlorki kwasowe. Estry o krótkich łańcuchach węglowych są lotne i charakteryzują się owocowymi lub kwiatowymi zapachami. Dość dobrze rozpuszczają się w wodzie. H — COOC 2 H 5 metanian etylu zapach rumu CH 3 —...
Wykrywanie cukrów
odczyn Molischa (reakcja charakterystyczna dla wszystkich cukrów) reakcja z alkoholowym roztworem α-naftolu w obecności stężonego H 2 SO 4 pojawia się czerwono-fiołkowy pierścień na granicy faz
Fosfor i jego związki
Fosfor występuje w przyrodzie w postaci minerałów takich jak fosforyt Ca 3 (PO 4 ) 2 lub apatyt fluorowy 3 Ca 3 (PO 4 ) 2 · CaF 2 . Jest także składnikiem żywych organizmów (m.in. wchodzi w skład kwasów nukleinowych oraz niektórych białek). Konfiguracja elektronowa atomu fosforu: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 3 . Stopnie utlenienia fosforu w związkach: –III, III, V. Fosfor tworzy cztery odmiany alotropowe o różnych właściwościach i zastosowaniu: odmiana...