profil

Kultura polska (X-XIII wiek)

drukuj
poleca 42% 31 głosów

Rozwój kultury polskiej w początkowym okresie istnienia państwa polskiego (X-XII wiek) był różny w różnych warstwach społecznych. Dwór książęcy i możni z całą pewnością czerpali z wzorców kultury łacińskiej, podczas gdy szerokie warstwy ludności biednej, żyjące zwłaszcza z dala od ośrodków władzy i grodów, pozostawały pogańskie, często wpisując w chrześcijaństwo, które przyjęły formalnie, swe stare wierzenia.

Kultura związana z chrześcijaństwem zaczęła docierać do szerszych rzesz ludności w XIII wieku, co wiązało się m.in. z rozwojem sieci parafialnej, zwiększeniem liczby szkół oraz rozpoczęciem działalności przez nowe zakony (dominikanie, franciszkanie).

Okres X-XII wieku to powolny rozwój polskiego piśmiennictwa. W XII wieku powstaje pierwsza polska kronika autorstwa Galla Anonima. Wiek XIII przyniósł dalszy rozwój polskiego piśmiennictwa (dokumenty z kancelarii książęcych, dokumenty lokacyjne, kroniki i roczniki).

Nie zachowały się zabytki architektury z okresu wczesnopiastowskiego budowane z drewna. Do pierwszych zabytków murowanych, których ślady zachowały się do dnia dzisiejszego, należą: palacjum wraz z kaplicą – rotundą na Ostrowie Lednickim, kościół stojący w miejscu dzisiejszej katedry poznańskiej oraz rotunda Marii Panny na Wawelu.

W XI i XII wieku na ziemiach polskich rozwijało się budownictwo w stylu romańskim. W XIII stuleciu na ziemiach polskich pojawiają się pierwsze budowle w stylu gotyckim.

Kolegiata w Tumie pod Łęczycą
Kolegiata w Tumie pod Łęczycą

Warto pamiętać

Pierwszy kościół katedralny na ziemiach polskich zaczęto wznosić w Poznaniu, gdzie w 968 roku erygowano pierwsze polskie biskupstwo. Kościół ten wzniesiono pod wezwaniem św. Piotra i św. Pawła – według tradycji na miejscu, w którym odbyła się uroczystość chrztu Mieszka I. W katedrze tej pochowano Mieszka I i Bolesława Chrobrego.

Pojęcia

kronika – utwór dziejopisarski, w którym kronikarz zapisuje wydarzenia w sposób chronologiczny, ale nie wyjaśnia ich przyczyn i skutków
rocznik – zapis wydarzeń w sposób chronologiczny w postaci krótkiej informacji, np. Dubrava venit ad Mysconem (Dobrawa przybyła do Mieszka), Mysco dux baptizatur (Książę Mieszko ochrzcił się). Do najstarszych polskich roczników należą Rocznik kapituły krakowskiej i Rocznik świętokrzyski

Literatura

M. Rożek: W cieniu katedr i zamków. Kraków 1988.
Polska na przestrzeni wieków. Red. J. Tazbir. Warszawa 1995.
W. Krassowski: Dzieje budownictwa i architektury na ziemiach polskich. Tom I.Warszawa 1989.
Z. Świechowski: Sztuka romańska w Polsce. Warszawa 1982.

Oś czasu

928-929 - wyprawa cesarza Niemiec Henryka I przeciwko Słowianom Połabskim
966 - skonstruowanie pierwszego zegara poruszanego ciężarkami
1000-1033 - niepokoje społeczne – przewidywany koniec świata
ok. 1150 - opanowano technikę budowy polderów w Holandii
1215 - św. Dominik zakłada zakon dominikanów

Przydatne hasło? Tak Nie