profil

Statut Bolesława Krzywoustego (geneza, postanowienia)

drukuj
poleca 78% 475 głosów

W 1138 roku Bolesław Krzywousty wydał statut zwany popularnie testamentem, w którym regulował on sprawy następstwa tronu po swej śmierci.

Zgodnie z postanowieniami statutu państwo polskie miało zostać podzielone na dzielnice, w których panować mieli poszczególni synowie Bolesława Krzywoustego oraz ich potomkowie. Władzę nad całym państwem miał sprawować najstarszy przedstawiciel dynastii piastowskiej (zasada pryncypatu i zasada senioratu), do którego uprawnień należało: prowadzenie polityki zagranicznej w imieniu całego państwa, sprawowanie władzy zwierzchniej nad wszystkimi dzielnicami, utrzymywanie załóg w głównych grodach kraju. Podstawą rządów księcia-seniora miała być dzielnica senioralna.

Według statutu państwo polskie zostało podzielone na 5 dzielnic:
– dzielnica senioralna: ziemia krakowska, Pomorze Gdańskie, zachodnie Kujawy, część Wielkopolski z Gnieznem i Kaliszem, ziemia łęczycko-sieradzka,
– Władysław II Wygnaniec (pierwszy senior) – Śląsk i ziemia lubuska,
– Bolesław Kędzierzawy – Mazowsze i część Kujaw,
– Mieszko Stary – Wielkopolska,
– Henryk Sandomierski – ziemia sandomierska.

Ostatni syn Bolesława III Krzywoustego, Kazimierz Sprawiedliwy nie uzyskał dzielnicy, co może wynikać z faktu, iż narodził się on już po śmierci swego ojca.

Podział państwa na dzielnice był w okresie średniowiecza zjawiskiem normalnym i często spotykanym (Ruś – początek rozbicia: 1054, Czechy – początek rozbicia: 1055, Francja). Podział państwa na dzielnice, w których rządzili synowie władcy, był możliwy dzięki temu, iż władcy traktowali państwo jako swoją własność (monarchia patrymonialna). Czynniki, które prowadziły do rozdrobnienia feudalnego, a następnie go utrwalały: istnienie odrębności dzielnicowych wywodzących się z czasów plemiennych, dążenia możnych do decentralizacji władzy, brak czynników jednoczących kraj (np. wspólny wróg).

Ziemie polskie za panowania Bolesława Krzywoustego
Ziemie polskie zapanowania Bolesława Krzywoustego

Warto pamiętać

Tekst ustawy sukcesyjnej Bolesława Krzywoustego z 1138 roku nie zachował się. To, ile było dzielnic i kto w nich rządził, jest teorią naukową stworzoną przez historyków na podstawie późniejszych źródeł. Teoria, iż w 1138 roku Polska została podzielona na 5 dzielnic (4 dzielnice dziedziczne i dzielnica senioralna),została opracowana przez T. Wojciechowskiego. W ostatnim czasie inną teorię zaproponował G. Labuda, zdaniem którego państwo polskie zostało podzielone na 4 dzielnice. Wątpliwości w nauce historycznej dotyczą w dalszym ciągu przynależności ziemi sandomierskiej oraz ziemi łęczycko-sieradzkiej.

Pojęcia

rozdrobnienie feudalne – jeden z etapów rozwoju państw feudalnych w okresie średniowiecza, w czasie którego następował podział jednolitych państw na szereg dzielnic

Literatura

A. Jureczko: Testament Krzywoustego. Kraków 1988.
Polska dzielnicowa i zjednoczona. Red. A. Gieysztor. Warszawa 1972.

Daty

1138 rok - początek podziału dzielnicowego Polski – wydanie statutu Bolesława Krzywoustego
1055 rok - rozbicie dzielnicowe we Francji

Oś czasu

1300 - pierwsze zawody wioślarskie(wyścig gondoli w Wenecji)
1454 - w Moguncji ukazuje się Biblia J. Gutenberga

Przydatne hasło? Tak Nie
Podobne teksty: