Słownik Frazeologiczny

Czarodziejski

Czarownica

‘specjalnie przygotowana nagonka na kogoś’; wyr.rzecz., hist.; (…) już za czasów III RP karcili wszelkie próby upodmiotowienia sprawiedliwości, zwąc je „polowaniem na czarownice” (…). – W. Łysiak

Czas

czas na jakieś małe co nieco

‘pora na małą przekąskę, na zjedzenie czegoś’; fraza, liter. – A.A. Milne, „Kubuś Puchatek”.

czas ucieka

‘szybko mijają lata’; fraza; Dawniej były zegarki, które tykały; było słychać, jak czas ucieka. – J. Twardowski.

czas wolny

‘czas, kiedy się nie pracuje ani uczy; okres poza jakimikolwiek zajęciami’; wyr. rzecz.; Kiedy okazało się, że taki rodzaj spędzania wolnego czasu po tygodniu nauki czy pracy (właśnie w spartańskich warunkach) odpowiada młodym ludziom (…) rave’y przeniesiono do legalnych klubów, mieszczących się zwykle w piwnicach czy podziemiach budynków w centrach miasta. – „Angora”.

czcze pogróżki

‘nic nieznaczące, bezcelowe próby straszenia, zastraszania’; wyr. rzecz.; stp. czczy ‘mający puste wnętrze (żołądek, orzech, okręt bez ładunku), później ‘niemający sensu, celu’; I nie jest to szczeniacki dowcip ani czcza pogróżka – ponure przepowiednie dokładnie się sprawdzają.

czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal

‘łatwiej żyć w niewiedzy: nie żałujemy tego, czego nie znamy, nie widzimy’; fraza, bibl. (1 Kor 2, 9: „Ani oko nie widziało,ani ucho nie słyszało, ani serce człowieka nie zdołało pojąć, jak wielkie rzeczy przygotował Bóg tym, którzy go miłują.”); Wyznajesz, jak widzę, zasadę, że czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal. – Reality TV.

czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal

czekać na Godota

‘czekać nie wiadomo na co, siedzieć bezczynnie’; zwrot, liter. – tajemniczy bohater sztuki S. Becketta, „Czekając na Godota”, na którego czekają Gogo i Didi, a który ma przyjść „jutro”, tzn. nie wiadomo kiedy.

czekać/wyglądać/ pragnąć czegoś jak kania dżdżu

‘czekać na coś z wielkim utęsknieniem, niecierpliwością, bardzo czegoś pragnąć’; zwrot, przyr. kania ‘ptak, który jako jedyny spośród ptaków drapieżnych lubi podobno polować podczas deszczu (stp. M. deżdż, D. dżdżu > deszcz, deszczu), dlatego w dni pogodne wydaje żałośnie brzmiący głos, co jest interpretowane jako przyzywanie deszczu’; Czekam na ten moment jak kania dżdżu, bo od dawna uważałem, że organ kierowany przez panią Waniek mógł tylko pogłębiać patologie istniejące w polskich...

czekaj tatka latka

‘czekać na coś nie wiadomo jak długo’; fraza, skrócona wersja przysł. „Czekaj tatka latka, aż kobyłę wilcy zjedzą”; tatka ‘zdrobnienie od tata’; Rzekła panna gładka:/– Czekaj tatka latka. – L. Konopiński.

Czepek

‘mający wyjątkowe szczęście w życiu, będący wybrańcem losu’; wyr. rzecz.; pierw. o noworodku, który się urodził z błoną płodową na główce, co uważane było za dobry znak na przyszłość; Jeśli popatrzymy na nasze kłopoty okiem mieszkańca Sudanu, Konga czy Ugandy, to okaże się, że jesteśmy w czepku urodzeni. – „Fakt”.

Czepiać się

czepiać się jak rzep psiego ogona

czepiać się jak rzep psiego ogona

czepiać się jak rzep psiego ogona

czepiać się/uczepić się/przyczepić się/trzymać się jak rzep psiego ogona

‘powracać do czegoś uporczywie i bezzasadnie; natrętnie coś krytykować, trwać przy czymś obsesyjnie’; zwrot, przyr.; Matematyczka uczepiła się mnie jak rzep psiego ogona, tak jakby nie było nikogo innego w klasie do pytania. – „Victor G”.

czerpać pełnymi garściami

‘korzystać w pełni z życia, poznawać wszystko bez ograniczeń’; zwrot; Julien po prostu czerpie z życia pełnymi garściami i potrafi rozbroić każdą trudną sytuację (…).

czerwona kartka

czerwona kartka

‘w piłce nożnej jest wręczana za przewinienia; w ten sposób zawodnik zostaje wykluczony z gry’; wyr. rzecz., sport.; przen. ‘poważne ostrzeżenie’; Każdy, komu zależy na pomyślności naszego kraju, powinien tej antypaństwowej i antydemokratycznej partii pokazać czerwoną kartkę. – „Fakt”.

Czerwony

czerwony jak burak

czerwony jak burak

‘bardzo czerwony na twarzy, zarumieniony, zawstydzony’; wyr. określ., przyr.; J ak mi dziś o tym mówią, to jestem czerwona jak burak. Ale chyba zadowolona z siebie. – „Victor J”.

czerwony jak piwonia

czerwony jak piwonia

‘bardzo czerwony ze wstydu, oburzenia, zimna’; wyr. określ.,przyr.; Tomek kipiał ze złości, że o jego postępku dowiedziała się cała klasa, a późniejs tał się biały jak śnieg, by po chwili stać się czerwony jak piwonia.

Czeski

czeski błąd

czeski błąd

‘błąd polegający na przestawieniu cyfr lub liter’; wyr. rzecz.

czeski film

czeski film

niejasna, niezrozumiała sytuacja, nikt niczego nie rozumie’; wyr. rzecz.; (…) na oznaczenie sytuacji niezrozumiałych w potocznym języku używa się zwrotu „czeski film”. – „Polityka”.

Cześć

‘oczernić kogoś, krytykować, aby pozbawić go dobrego imienia’; zwrot, prawn., stp. – ‘prawne pozbawienie czci wyrokiem sądowym’; Podobno bał się podzielić los Stalina, po śmierci zdradzonego i odsądzonego od czci i wiary przez najwierniejsze sługi. – „Ozon”.

Część

‘główna, najważniejsza, największa’; wyr. rzecz.; liter. – Bajki Ezopa; Lwia część ceny benzyny to podatki i akcyza. – Internet.

Czkawka

‘coś ma nieprzyjemne skutki, negatywne konsekwencje,przykre wspomnienia’; zwrot; To, co się teraz dzieje między koalicjantami, będzie się odbijało czkawką w przyszłym rządzie. – TVN.

Człowiek

człowiek bez charakteru

człowiek bez charakteru

‘konformista, pozbawiony zasad moralnych, podatny na oddziaływanie innych, bezwolny, dający sobą powodować’; wyr. rzecz., psych.; Jak można na takie stanowisko powołać człowieka bez charakteru. – Internet.

człowiek człowiekowi wilkiem

człowiek człowiekowi wilkiem

‘ludzie są sobie nieżyczliwi, zawistni’; fraza,łac. homo homini lupus est; Człowiek człowiekowi wilkiem/Człowiek człowiekowi strykiem. – E. Stachura.

człowiek czynu

człowiek czynu

‘ktoś aktywny, przedsiębiorczy’; wyr. rzecz.; Nie siedział i nie czekał z założonymi rękami, był człowiekiem czynu, dlatego szybko przystąpił do działania. – „Fakt”.

człowiek interesu

człowiek interesu

‘przedsiębiorca, ktoś prowadzący firmę’; wyr. rzecz., public.

człowiek małej wiary

człowiek małej wiary

‘ktoś, kto nie dowierza, wątpi, nie ma zaufania do kogoś’; wyr. rzecz., bibl. (Mt 14, 31: „Jezus natychmiast wyciągnął rękę i chwycił go, mówiąc: «Czemu zwątpiłeś, małej wiary». Słowa Jezusa skierowane do św. Piotra.);

człowiek prawy

‘ktoś uczciwy, zacny’; wyr. rzecz.: (…) czymże innym, jak nie linczem, był donos na Andrzeja Przewoźnika, (…) człowieka prawego i godnego, któremu przyprawiono gębę agenta (…). – „Angora”.

człowiek renesansowy/renesansu

człowiek renesansowy/renesansu

‘ktoś wszechstronnie uzdolniony, o szerokich zainteresowaniach, erudyta’; wyr. rzecz., kult.;

człowiek starej daty

‘człowiek o staroświeckich poglądach, niedzisiejszy’; wyr.rzecz.; Rzecki był człowiekiem starej daty, miał śmieszne poglądy. – praca egzam.

człowiek środka

‘człowiek o wyważonych poglądach, nie reprezentujący skrajnych poglądów’; wyr. rzecz., polit.