Słownik Frazeologiczny

Cud

‘w coś trudno uwierzyć, coś jest niewiarygodne’; zwrot, relig.,określenie cud kojarzy się z czymś nadnaturalnym; Na początku lat 90., kiedy otrzymanie zachodniej wizy nadal graniczyło z cudem, Lech Wałęsa powiedział, że „gdyby otworzono granice Unii Europejskiej, to nie byłoby w Polsce komu światła zgasić”.

cud boski

cud boski

‘szczęśliwy traf, przypadek’; wyr. rzecz., relig.; Tylko jakimś cudem boskim udało nam się uniknąć wypadku. – Radio Zet.

cud gospodarczy

‘zdecydowana poprawa sytuacji gospodarczej jakiegoś państwa’; wyr. rzecz., ekon.; To, co się dzieje w Chinach można uznać za cud gospodarczy. – „Wprost”.

cudowne dziecko

‘dziecko wybitnie uzdolnione, utalentowane’; wyr. rzecz., public., zapoż. z niem. lub franc.; Maciej jakoś sobie poradzi, w końcu był nikim przez całe życie. Ale Roman – cudowne dziecko polskiej polityki? – „Wprost”.

cudowne rozmnożenie

cudowne rozmnożenie

‘niezwykłe rozplenienie, zadziwiający wzrost czegoś (najczęściej pieniędzy)’; wyr. rzecz.; nawiązanie bibl. do ewang. opowieści o cudownym rozmnożeniu chleba i ryb dokonanym przez Jezusa (np. MT 14, 13-21; 15, 32-39); Nie wierzymy w cudowne rozmnożenie środków na kampanię.

Cudowny

cudzymi rękoma/rękami

‘nie biorąc w czymś udziału, za czyimś pośrednictwem’;wyr. określ.; (…) wywiad niemiecki chciał się pozbyć cudzymi rękami bezużytecznej, ale jednak… agentki. – „Gazeta Prawna”.

Cugle

‘dostać się gdzieś łatwo, bezwysiłku; pokonać kogoś bez problemu’; zwrot, jazda konna; zapoż. z niem. cugle ‘część uprzęży konia, wodze’; Dostał się do świetnego liceum w cuglach, bo (…) w swojej miejscowości był najlepszym gimnazjalistą. – „Victor G”.

Cynk

‘otrzymać ważną informację, ostrzeżenie’; zwrot (występuje także z czas.: dać, dawać ‘przekazać poufną wiadomość’), zapoż. z niem., wyraz wzięty z gry w kości; Co ciekawsze, jak wychodziliśmy, już byli dziennikarze, dostali cynk.

Cyrk

‘zachowywać się prowokacyjnie, awanturować się’; zwrot, zabawy; I gdy słyszę powiedzenie: „Nie rób mi tu cyrku”, to myślę, że gdyby wszędzie było jak w cyrku, byłoby dobrze. – „Angora”.

Czambuł

‘potępić zupełnie, wszystkich bez wyjątku’; zwrot, milit.– czambuł dawn. ‘tatarski oddział zbrojny’; Krytykowany przez większość mediów („Super Express” pokazywał go jako bulteriera), potępiony w czambuł przez tzw. dobre towarzystwo, Kurski nic sobie z tego nie robi.

Czapa

‘dostać karę śmierci’; zwrot, gw. więz.; Za to wszystko, co zrobił musiał dostać czapę. – Internet.

Czar

‘coś nieprzyjemnie zaskakuje, ujawnia się jakiś nieprzyjemny aspekt danej sprawy’; fraza; Czar pryska. Makijaż musi być niewidoczny dla oka. – „Cogito”.

czar pryska

‘coś nieprzyjemnie zaskakuje, ujawnia się jakiś nieprzyjemny aspekt danej sprawy’; fraza; Czar pryska. Makijaż musi być niewidoczny dla oka. – „Cogito”.

Czara

‘coś spowodowało, że przekroczone zostały wszelkie granice’; fraza, relig. (Przekształcenie słów Jezusa wypowiedzianych w Ogrójcu: „Ojcze mój, jeśli to możliwe, niech Mnie ominie ten kielich”; Mt 26, 39); Czara goryczy się przelała, gdy kilka dni temu zaczęto się publicznie oskarżać o korupcję.

czarna dziura

czarna dziura

‘pustka, brak czegoś’; wyr. rzecz., astron.; Zdenerwowałam się i wszystko uciekło mi z pamięci. Czarna dziura.

czarna godzina

czarna godzina

czarna komedia

‘dzieło filmowe, teatralne, w którym przeplatają się wątki komediowe i tragiczne’; wyr. rzecz., sztuka; Nic w tym dziwnego, bo ekstrawaganckim braciom Coen w ich czwartym z kolei filmie udało się zgrabnie połączyć w spójną całość tak odmienne duchem i materią gatunki i klimaty jak czarna komedia i thriller z wielokrotnym mordercą (…).

czarna komedia

czarna lista

‘spis, wykaz instytucji lub osób, które z jakichś względów oceniane są negatywnie’; wyr. rzecz.; W resorcie finansów istnieje czarna lista tych, z którymi się nie rozmawia. – „Angora”; I tak na szkolnych czarnych listach znalazło się m.in.: noszenie bluz z kapturem, czapek z daszkiem, krótkich spódniczek i spodni, przez które widać stringi. – „Angora”.

czarna lista

czarna owca

czarna robota

czarna robota

‘praca fizyczna, przy której człowiek się brudzi; praca ciężka, męcząca, o podrzędnym charakterze’; wyr. rzecz.; Czarną robotę zostawiam fachowcom.

czarna rozpacz

czarna rozpacz

‘poczucie beznadziejności, całkowita utrata nadziei, zwątpienie, nieszczęście’; wyr. rzecz.; Czarna dziewczyna, czarna rozpacz (tyt.) – „Angora”.

czarna/parszywa owca

‘ktoś, kto swoim zachowaniem, postępowaniem kompromituje własne środowisko; wyrzutek’; wyr. rzecz., przyr.; Uważany za czarną owcę w rodzinie królewskiej książę Harry skończył 21 lat.

czarne myśli

czarne/złe myśli

‘ponure, smutne przypuszczenia, złowróżbne przewidywania’; wyr. rzecz.; Jak się nie dać czarnym myślom i żyć? – „Cogito”; (…) czarne myśli i troska o ich losy łączyły się z gorączkowym majaczeniem. – S. Bąba.

Czarno

czarno na białym

czarno na białym

czarno na białym

‘na piśmie, na papierze; niezbicie, w sposób niepodważalny, oczywisty’; ‘dobitnie, jednoznacznie, wyraźnie’; wyr. określ.; Czarno na białym pokazuje to siła lig w poszczególnych krajach. – „Wprost”; Okazało się czarno na białym, że to on miał rację. – Internet.

Czarny

czarny charakter

czarny humor

czarny humor

‘przedstawianie spraw tragicznych w sposób humorystyczny, groteskowy’; wyr. rzecz.; Z czarnym humorem o życiu i śmierci z perspektywy właściciela zakładu pogrzebowego.

Czarny Kontynent/Ląd

Czarny Kontynent/Ląd

‘Afryka’; wyr. rzecz. powstałe przez skojarzenie koloru skóry mieszkańców tego kontynentu; (…) później zmajstrował głośną książkę (…) pełną bezpardonowego wstrętu do Czarnego Kontynentu. – W. Łysiak 1; Rewolucja w afrykańskim futbolu sprawiła, że z Czarnego Lądu zamiast etatowych finalistów – Nigeriii Kamerunu – przyjadą Angola, Togo i Wybrzeże Kości Słoniowej (…). – „Nowy Dzień”.

czarny koń

czarny koń

‘osoba, która niespodziewanie stała się zwycięzcą; ktoś, kto niespodziewanie wpłynął na bieg zdarzeń’; wyr. rzecz.; Polska będzie czarnym koniem tych mistrzostw.

czarny kot

czarny kot

‘oznaka pecha, nieszczęścia’; wyr. rzecz., przyr., zabobony; wg wierzeń czarny kot, który przebiegnie drogę, przynosi nieszczęście; Na widok czarnego kota spluwa pani trzy razy? – „Angora”.

czarny rynek

‘nielegalny, potajemny handel’; wyr. rzecz.; Jęz.

czarny scenariusz

czarny scenariusz

‘pesymistyczna, ponura wizja czegoś’; wyr. rzecz., sztuka; Prawdopodobniejszy wydaje mi się czarny scenariusz. – W. Łysiak.