być czyimś pupilkiem/pupilem
‘być czyimś ulubieńcem, być faworyzowanym przez kogoś’; zwrot; (…) był pupilkiem, agentem i apologetą „Salonu”. – W. Łysiak
być czyjąś prawą ręką
być czyjąś prawą ręką
‘być najbliższym doradcą, współpracownikiem; osobą, bez której ktoś nie może się obejść’; zwrot; Przewodniczący samorządu szkoły to – wiadomo – osoba najważniejsza, którą czasem wspiera albo zastępuje tzw. prawa ręka, czyli zastępca przewodniczącego. – „Victor G”; Teraz Wdowczyk będzie moją prawą ręką (…).
być czystym
‘być niewinnym, nie mieć nic na sumieniu’; zwrot; Henryk Kasperczyk jest czysty. – SE; I zapewni, że on sam był czysty (…). – „Fakt”.
być darmozjadem
‘nie pracować, być na czyimś utrzymaniu, być pasożytem’; zwrot; Mam już dosyć wiecznie rosnącej armii darmozjadów.
być dla kogoś oparciem
‘służyć komuś radą i pomocą w każdej sytuacji, wspierać kogoś (szczególnie w trudnych chwilach)’; zwrot; Niech czują, że są ci potrzebni,niezbędni, że to oni ciebie podtrzymują na duchu i są oparciem dla ciebie w ciężkich chwilach. – I. Gumowska.
być dla kogoś zagadką
‘być dla kogoś nieodgadnionym, niezrozumiałym, niepojętym’; zwrot; Brat jej, dziesięcioletni chłopiec, był dla rodziny zagadką: syn dowcipnego ojca, matki mającej poczucie humoru, bratanek dowcipnego stryja i brat fenomenalnej siostry – nie tylko, iż nie zdradzał żadnego dowcipu, ale nawet okazywał niechęć do talentów rodziny. – J. Szaniawski.
być do niczego
‘być nic niewartym; nie zasługiwać na czyjeś zainteresowanie, uznanie’; zwrot; Trzy miesiące temu miała doła i uznała, że wszyscy ludzie, których zna, są zupełnie do niczego – „13”.
być dobrej myśli
‘mieć optymistyczne nastawienie do przyszłości, wierzyć w powodzenie czegoś’; zwrot; Dziennikarka mimo wszystko jest dobrej myśli. – „Fakt”.
być gołym jak święty turecki
być jak cień
‘być niezauważalnym’; zwrot; Ich matka, wiesz, to była taka zwykła kobieta. Zupełnie zwykła. Taka była jak cień. Nawet sąsiedzi jej nigdy nie widzieli. – J.Domagalik.
być jedną nogą na tamtym świecie
‘być bliskim śmierci, otrzeć się o śmierć’; zwrot; Internet; (…) [dziadek] jeszcze ostatnim wysiłkiem/podał mi pałeczkę/sztafetową oddechu/i już był właściwie/jedną nogą na tamtym/a ja jedną na tym/świecie. – J. Baran; Lekarze mówili że byłaś/jedną nogą na tamtym świecie/oglądam ją przerażony/przecież masz taką małą stopę. – T. Różewicz.
być jedną nogą na tamtym świecie
być Judaszem
‘być obłudnym, podstępnym, fałszywym, być zdrajcą’; zwrot, bibl. ( Judasz – jeden z dwunastu apostołów, który zdradził Jezusa i wydał go za trzydzieści srebrników wysłannikom Sanhedrynu; Mt 26, 14-16; Mk 14, 10-11; Łk 22, 1-6); (…) ale są i fuszerzy obrzydliwi, niedźwiedzie źle się przysługujący; albo też judasze z miną z głupia frant, dobroduszną i obleśną, źle podpowiadający . – K. Makuszyński, Bezgrzeszne.
być kłodą u nogi
‘być przeszkodą, utrudnieniem’; stp. zwrot związany z systemem kar i tortur – kłody , dawn. dyby, w które zakuwano nogi przestępców; Jęz.
być komuś kamieniem (młyńskim) u szyi
być komuś kamieniem (młyńskim) u szyi
‘być komuś przeszkodą, ciężarem, utrapieniem’; zwrot, bibl. (Mt 18, 6: „Lecz kto by się stał powodem grzechu dla jednego z tych małych, którzy wierzą we Mnie, temu byłoby lepiej kamień młyński zawiesić u szyi i utopić go w głębi morza.”); Był dla szefa swojej partii kamieniem u szyi.
być komuś solą w oku
‘być przedmiotem czyjejś niechęci, zawiści, przeszkadzać komuś, drażnić kogoś’; zwrot; Że pan Zołzikiewicz miał edukację, to o tym wiedzieli wszyscy, ale wątpić mogli chyba ludzie złośliwi i w ogóle źle myślący, którym każda osobistość wyrastająca głową nad zwykły poziom zaraz solą w oku siedzi i spać spokojnie nie daje. – „Szkice węglem”.
być komuś solą w oku
być kopniętym
‘być niezrównoważonym, zwariowanym’; zwrot; Jestem bardzo kopnięta. Mam mnóstwo głupich pomysłów. – „Victor G”.
być kowalem swojego losu
być kowalem własnego losu
‘samemu decydować o swoim życiu’; zwrot; modyfikacja przysł. „każdy jest kowalem własnego losu”; Nie uważasz, że jesteś kowalem własnego losu. To, co robisz zależy od ciebie. – Internet.
być kozłem ofiarnym
być krezusem
‘być bardzo zamożnym, być bogaczem’; zwrot (por. bogaty jak Krezus ).
być łasym na komplementy
‘lubić komplementy, oczekiwać ich’; zwrot; Ci, którzy sądzą, że Krystyna Janda (…) jest łasa na komplementy, są w błędzie. – „Fakt”.
być łasym na komplementy
być mazgajem
‘mieć ślamazarne usposobienie, być powolnym, skłonnym do płaczu przy lada okazji, użalania się nad sobą’; zwrot; (…) tylko ten książę duński/trochę za wielki mazgaj. – Z. Herbert.
być mięczakiem
‘pogard. być człowiekiem słabym, bezwolnym; nie mieć charakteru’; zwrot, przyr.; To nie zawód dla mięczaków.
być mile/niemile gdzieś widzianym
‘mieć gdzieś dobrą/złą opinię, pozycję; radować/złościć swoją obecnością’; zwrot; (…) a może tak jest dlatego, że byłby pan tam niemile widziany . – „Angora”.
być mrukiem
‘mało mówić, być smutnym, mało towarzyskim, zamkniętym w sobie’; zwrot; Chłopiec był to wyjątkowy mruk, opryskliwy, tajemniczy, nie uznawał innych dzieci, lubił przebywać tylko w swoim pokoju ze zwierzętami. – J. Szaniawski.
być na bani/na bańce
‘być nietrzeźwym, pijanym’; zwrot, gw. miejs. Wyraz bania ma w stp. i dzisiaj wiele znaczeń, m.in. pękate naczynie; coś kulistego, okrągłego; alembik do pędzenia wódki; tykwa, dynia; J. Liberek. coś/ktoś jest do bani – ‘(coś jest) nieudane, ktoś (coś) jest do niczego’; wyr. określ., gw. warszaw. (por. być na bani/na bańce ); Do bani są te wasze wymyślne aparaty. – „Fakt”.
być na dobrej drodze
być na dobrej drodze
‘postępować właściwie, uczciwie’; ‘zmierzać we właściwym kierunku’; myśleć, rozumować prawidłowo’; zwrot; Chyba jesteś na dobrej drodze do wyprostowania swego życia.
być na fali
‘być popularnym, sławnym przez jakiś czas, żyć zgodnie z najnowszymi trendami mody, osiągać sukcesy’; zwrot; Dariusz S. pokazywał się w najmodniejszych klubach, otaczały go najpiękniejsze dziewczyny, odnosił sukcesy, był na fali.
być na gazie
‘być nietrzeźwym, pijanym’; zwrot, techn.; Na gazie do Brukseli (tyt.) – TVN.
być na topie
‘osiągnąć sukces, szczyt w jakiejś dziedzinie, zajmować czołową pozycję w czymś, być najlepszym, przewodzić; cieszyć się powodzeniem’; zwrot, kalka z ang.; Jest na topie i musi to wykorzystać. – „Fakt”.
być na wylocie
‘być na chwilę przed wyjściem, przed wyjazdem, być na wychodnym, na wyjezdnym’; zwrot; Na wylot wszystkie sprawy zna,/lecz sam jest ciągle na wylocie. – za J. Liberkiem.
być nie w sosie
‘być w złym humorze, nie mieć nastroju do czegoś’; zwrot; Ale Kasia nadal była nie w sosie. Pokręciła tylko głową. – „Victor G”.
być niepoczytalnym
‘nie zdawać sobie sprawy ze swoich czynów, być niezdolnym do kierowania swoim postępowaniem; być szalonym’; zwrot, medyc.; Nie jestem niepoczytalny.
być niewidocznym jak powietrze
‘być niewidocznym, niezauważalnym’; zwrot; W ciągu następnych dni Beata odpłacała mi się pięknym za nadobne. Teraz ja byłem dla niej niewidoczny jak powietrze.
być o czymś święcie przekonanym
‘z wszelką pewnością coś wiedzieć,niezawodnie, całkowicie być o czymś przekonanym’; zwrot; (…) dziennikarze wszystkich nieprawicowych mediów pieją fetujące hymny, święcie przekonani, że sławią perły (…). – W. Łysiak
być oazą spokoju
być oazą spokoju
‘być osobą zawsze spokojną i opanowaną w każdej sytuacji’; zwrot, przyr.; Jesteś bardzo spokojny – ale to wcale nie znaczy, że nudny! Kiedy inni biegają zdenerwowani, Ty jesteś oazą spokoju. – „Victor J”; Bodek – anglista, oaza spokoju, ma anielską cierpliwość do dzieci. – „Nowy Dzień”.
być oczkiem w głowie
być od macochy
‘być pomijanym, gorzej traktowanym niż inni’; zwrot, gw. warszaw.; Inne regiony kraju też nie są od macochy i poziom spożycia alkoholu wcale nie jest tam mniejszy. – TVN 24.
być odciętym od świata
‘przebywać w odludnym miejscu, być w izolacji’; zwrot; (…) piłkarze są tam zupełnie odcięci od świata – trenują, jedzą, odpoczywają, przed ważnymi meczami nawet śpią. – „Ozon”; Kiedy zimą w czasie śniegowych zamieci dzwoniłem, by się z nią umówić, wyjaśniała, że to niemożliwe, bo jest odcięta od świata. – „Kobieta”.
być orłem
‘być bystrym, bardzo uzdolnionym, najlepszym (szczególnie w jakiejś dziedzinie)’; zwrot, przyr.; Przypomina mi się opowieść cioci, która nie była orłem z fizyki. – AG1; Radek sam nie był orłem z matematyki i doskonale rozumiał, co Kinga musi czuć. – „Victor G”.
być pantoflarzem
‘ulegać całkowicie czyjejś woli, być pod silnym wpływem kogoś (najczęściej o mężu w stosunku do żony)’; zwrot (por. być/siedzieć pod pantoflem); Niebawem jednak prywatne poglądy (…) mogą szkodzić jej mężowi, który zdaniem specjalistów wypadnie w opinii publicznej jak pantoflarz (…).