być pionkiem
‘być narzędziem w czyichś rękach, wykonywać podrzędne czynności i czyjeś polecenia’; zwrot pochodzący z gry w warcaby i szachy z pionkami i figurami; Mimo to Kaczyński nie wszedł do rządu (…). Bał się, że będzie tylko pionkiem.
być pod presją
‘być pod naciskiem, być przymuszanym do czegoś’; zwrot; Bardzo się boję, że arbiter pod presją kibiców (…) ugnie się i zacznie nas kartkować.
być pod wrażeniem
‘pod wpływem czegoś doznać jakichś uczuć, pozostawać w jakimś stanie psychicznym, np. radości, zachwytu, podziwu, olśnienia, lęku, strachu itp.’; zwrot; Lee był podobno pod wrażeniem jej naturalności .
być podobnym do ludzi
‘wyglądać przyzwoicie’; zwrot; Weź się przyzwoicie ubierz, żebyś był podobny do ludzi. – „Cogito”.
być postrachem kogoś
‘budzić strach, grozę w kimś’; zwrot, dawn. postrach ‘straszenie, strach’; Postrachem blokersów jest przewodnicząca wspólnoty mieszkaniowej (…). – „Angora”.
być probierzem czegoś
‘być miernikiem, wskaźnikiem czegoś’; zwrot, rzem. dawn. probierz ‘człowiek biegły w sztuce probierskiej’; kamień probierny ‘czarny kwarc łupkowy używany już w starożytności do badania czystości złota i srebra, które pocierane o ten kamień zostawiały na nim charakterystyczną rysę’, przen. ‘kryterium, sprawdzian czegoś’; (…) głośnym na cały świat probierzem triumfu sztuki patologicznej, stał się proces między władzami Nowego Jorku a Brooklyńskim Muzeum Sztuki (…). – W. Łysiak
być przy forsie
‘mieć pieniądze’; zwrot; Mogę ci pożyczyć tę stówę, akurat jestem przy forsie. – zasłyszane.
być przy zdrowych zmysłach
‘być przytomnym, właściwie coś pojmować, oceniać’; zwrot; Młodzieńcze! – zawołał. – Czy ty jesteś przy zdrowych zmysłach? Co to wszystko znaczy? – K. Makuszyński, Szatan.
być skazanym na niepowodzenie
‘być skazanym na brak powodzenia, klęskę; w odniesieniu do jakiegoś nieudanego przedsięwzięcia, które z góry skazane jest na porażkę’; zwrot; Ta koalicja od początku była skazana na niepowodzenie. – TVP 1.
być starej daty
‘być mało nowoczesnym, staroświeckim, mieć tradycyjne poglądy, wyznawać niedzisiejsze zasady’; zwrot; Był człowiekiem starej daty, ale o wielkiej kulturze osobistej i ogromnym uroku. – TV Trwam.
być świętszym od papieża
być świętszym od papieża
‘być bez zarzutu, bez skazy’; zwrot (zwykle w konstrukcji z czas. chcieć); Komisja Wyborcza chce już być świętsza od papieża. – TVN.
być trendy
‘nadążać za modą, być na czasie, być modnym’; zwrot, zapoż. z ang. (por. być passé ); (…) to naprawdę nie jest łatwe, bo te, które były trendy rok temu, dziś już są zdecydowanie passé.
być twardzielem
‘być mężczyzną bezwzględnym, nieustępliwym, wytrzymałym’; zwrot, pot.; Mężczyźni nie chcą się przyznać, że przy piwie są twardzielami, ale w domu szarymi myszkami . – TVN.
być u kresu cierpliwości
‘mieć czegoś dosyć, tracić ochotę do dalszego tolerowania czegoś’; zwrot; Matka jest już u kresu cierpliwości, nie chce tolerować moich wybryków. – Internet.
być u kresu cierpliwości
być w błędzie
‘mylić się, nie znać całej prawdy’; zwrot; Ci, którzy sądzą, że Krystyna Janda (…) jest łasa na komplementy, są w błędzie. – „Fakt”.
być w czyichś rękach/w czyimś ręku
‘całkowicie od kogoś zależeć’; zwrot; Losy kraju były w rękach jednego człowieka. – S. Bąba.
być w dołku
‘być w sytuacji trudnej, kryzysowej’; być w stanie depresyjnym, żyć w smutku, przygnębieniu’; zwrot; LPR jest w dołku – po dziennikarzach przyznali to niektórzy z jej liderów.
być w domu
‘zrozumieć coś, uchwycić sens tego, co się mówi lub dzieje’; zwrot; Nareszcie jestem w domu, zrozumiałam o co w tym wszystkim chodzi. – Internet.
być w łaskach u Boga
‘być wyróżnionym, mieć szczególne względy, zasługiwać na szczególne względy’; zwrot, relig.; Snadź jesteś w łaskach u Boga, boś na własne oczy oglądał i na własne oczy posłyszał, co my tylko ze starodawnej znamy opowieści. – J. Kasprowicz.
być w łaskach u Boga
być w piekle
‘być w miejscu pełnym niebezpieczeństw, zagrożeń, miejscu strasznym; narażać życie’; zwrot, relig.; Byłem w tym piekle.
być w porządku
‘zachowywać się właściwie, zgodnie z obowiązującymi zasadami’; zwrot; On był naprawdę w porządku. – „Victor G”.
być w sile wieku
być w sile wieku
‘być człowiekiem dojrzałym, ale jeszcze aktywnym, być w rozkwicie, w pełni żywotnych sił’; zwrot.
być w siódmym niebie
być w siódmym niebie
‘czuć się szczęśliwym, zadowolonym; bardzo się cieszyć’; zwrot, relig.; niebo – górna strefa świata, nadziemska kraina szczęśliwości, przeciwstawna piekłu; siedziba Boga, bóstw i duchów wybranych zmarłych; żydowska i muzułmańska kosmografia wyróżnia siedem nieb, w ostatnim – siódmym niebie znajduje się siedziba Jehowy bądź Allacha i najwyższych aniołów (por. bibl.trzecie niebo: „Znam człowieka w Chrystusie, który (…) został porwany aż do trzeciego nieba.” – 2 Kor 12, 2); Kiedy się...
być wolnym/wolną
‘nie być z nikim związanym na stałe, nie być żonatym, zamężną’; zwrot; Wybrała jednak attaché wojskowego, który się lepiej prezentował i na dodatek był wolny . – „Gazeta Prawna”.
być z kamienia
‘być bezwzględnym, nieustępliwym, nieczułym, niemiłosiernym’; zwrot; (...) z kamienną robił to powagą/a może sam też był z kamienia. – T. Karpowicz.
być z kimś w zażyłych stosunkach
‘mieć z kimś bliski kontakt, przyjaźnić się z kimś’; zwrot; W cyklu sztuk o dysydencie Wańku zastosował go Vaclav Havel, do dziś pozostający z Pinterem w zażyłych stosunkach. – „Ozon”.
być z kimś za pan brat
być z kimś/czymś za pan brat
‘bardzo dobrze znać kogoś, coś; być z kimś w zażyłych, poufałych stosunkach’; zwrot, stp. Tylko w tym związku zachowana została dawna forma B. l. poj. r. m. = M. l. poj. r. m.: pan brat ; współcześnie B. l. poj.r. m. = D. l. poj. r. m.: pana brata.
być z kimś/z czymś na bakier
‘być w stosunku do kogoś, czegoś nie w porządku, żyć w niezgodzie z kimś, czymś’; zwrot od sposobu noszenia czapki: na bakier – ‘krzywo, skosem’; Według prezesa sam poseł jest na bakier z prawem. – „Ozon”.
być z krwi i kości
być z piekła rodem/jak z piekła rodem
‘(o kimś lub o czymś) być bardzo złym, pochodzącym z najgorszych źródeł; zasługiwać na potępienie’; zwrot ( jak z piekła rodem – wyr. określ.) relig.; Cóż to za kobieta – jak z raju, jak z piekła rodem. – TVP 2.
być z tej samej gliny
‘być takim samym jak wszyscy, niczym nie różnić się od reszty’; zwrot, bibl. (Rdz 2, 7: „wtedy to Pan Bóg ulepił człowieka z prochu ziemi i tchnął w jego nozdrza tchnienie życia (…).” We wcześniejszych przekł. J. Wujka człowiek został ulepiony z gliny); Wszyscy jesteśmy z tej samej gliny/Ergo – do kobiet wciąż się lepimy – L. Konopiński.
być zakręconym
‘oszaleć na punkcie kogoś, czegoś; nie kontrolować do końca istniejącej sytuacji, być oderwanym od rzeczywistości’; zwrot; Koleś będzie kompletnie zakręcony na twoim punkcie . – „Ozon”; Chociaż skończyły się wakacje, wszyscy są jeszcze bardzo rozleniwieni i zakręceni. – „Victor J”.
być zerem
‘nie mieć żadnej wartości, żadnego znaczenia, być nikim’; zwrot; Dla mnie on jest już zerem. – „Victor G”.
być złośliwą osą
‘być bardzo złośliwym, uszczypliwym, zjadliwym; przejawiać niechęć, wrogość’; zwrot, przyr.; (…) kiedy będziesz ją obgadywać albo otwarcie się kłócić i dogryzać, wyjdzie na to, że jesteś złośliwą osą, która nie da się lubić. – „13”.
być żądnym sławy
‘chcieć być popularnym, powszechnie znanym, pragnąć uznania, rozgłosu, sławy’; zwrot; Do tej pory był żądny sławy w kraju.
być/czuć się w swoim żywiole
mieć możliwość wykazania się, popisania swoimi zamiłowaniami, zdolnościami, skłonnościami itp.’; zwrot; Na próbach przedstawienia „Kocham O’Keefe” był w swoim żywiole.; Miłośnicy rękodzieła, ceramiki, staroci (od biżuterii po hełmy z czasów II wojny światowej) czy pięknie wykonanych na szydełku obrusów będą w swoim żywiole. – „Angora”.
być/okazać się pazernym
‘być, okazać się bardzo chciwym, zachłannym, łapczywym’; A jego matka okazała się pazerna na pieniądze.
być/pojawić się na tapecie
‘być omawianym, być ośrodkiem zainteresowania, tematem rozmów, dyskusji’; zwrot, dawn. prawn. Do końca XIX w. tapet ‘stół pokryty suknem w sądzie, przy którym toczyły się obrady’; Jęz.
być/pozostać głuchym na coś
‘nie reagować na coś, pozostać obojętnym, nie przejmować się czyimiś problemami’; zwrot; Ale wtedy prezes PZPN pozostał głuchy na żale szczecinian. – W tej sytuacji nie mogliśmy chować głowy w piasek, bo posądzono by nas o próbę tuszowania sprawy (…). – „Fakt”.
być/pozostawać/istnieć (tylko) na papierze
‘o decyzjach, przepisach,ustaleniach, które nie są wprowadzane w życie, których się nie realizuje; istnieć tylko w teorii, w planach, zamiarach’; zwrot, public.; Mikosz pewnie pozostanie, ale jego pozycja może być słaba, a tym samym wszelkie śmiałe przedsięwzięcia prywatyzacyjne w dużej części pozostaną tylko na papierze. – GW; Skoro obietnice prezydenta pozostały tylko na papierze, postanowiliśmy sami doprowadzić do budowy– przekonują członkowie Stowarzyszenia.
być/siedzieć pod pantoflem
‘ulegać całkowicie czyjejś woli, być pod silnym wpływem kogoś (najczęściej o mężu w stosunku do żony); zwrot (por. być pantoflarzem ).
być/stać na świeczniku
‘zajmować wysokie stanowisko w jakiejś hierarchii, być jedną z czołowych postaci w społeczeństwie’; zwrot, bibl. (Mt 5, 14-16: „Wy jesteście światłem świata. Nie może się ukryć miasto położone na górze. Nie zapala się też lampy i nie umieszcza pod korcem, ale na świeczniku, aby świeciła wszystkim, którzy są w domu. Tak niech wasze światło jaśnieje przed ludźmi (…)”.); Czy wszyscy stojący na świeczniku zupełnie zatracili świadomość. – „Angora”.
być/stać się ofiarą
‘ulegać komuś/czemuś; stać się pastwą kogoś, czegoś; być, stać się osobą pokrzywdzoną przez kogoś, coś’; zwrot; (…) stałem się z kolei ofiarą szantażu politycznego wołającego o pomstę do nieba. – S. Bąba.