Opracowania
Dyspersja światła
Dyspersja to zjawisko polegające na rozszczepieniu wiązki światła składającej się z fal o różnych częstotliwościach na wyraźnie oddzielone od siebie fale. Zjawisko to obserwujemy w pryzmacie szklanym, kiedy skierujemy na niego cienką wiązkę światła słonecznego lub światła białego z żarówki. Ponieważ światło słoneczne (światło białe) jest mieszaniną wszystkich barw od fioletowej do czerwonej, to już w pryzmacie, a potem jeszcze raz po wyjściu z niego ulega ono rozszczepieniu na poszczególne...
Geneza III Rzeczypospolitej
Pod koniec lat 80. osłabienie pozycji międzynarodowej i problemy wewnętrzne ZSRR zapoczątkowały procesy przebudowy sytemu rządzenia we wszystkich państwach bloku komunistycznego. Zmiany te, nazwane Jesienią Narodów, doprowadziły do całkowitego demontażu komunizmu w Europie. Pierwsze próby przebudowy komunizmu zapoczątkowane zostały w latach 1980-81 w okresie działalności Niezależnego Związku Zawodowego „Solidarność” (NSZZ „Solidarność”). Proces ten, przerwany wprowadzeniem 13 grudnia...
Rozróżnianie związków organicznych
Przedstawione powyżej próby jakościowe w niektórych przypadkach mogą nie dawać jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy identyfikowany przez nas nieznany związek jest tym, którego szukamy. Warto zwrócić uwagę, że np. reakcji nitrowania ulega bardzo duża grupa związków różniących się znacznie od siebie budową, a warunkiem pojawienia się objawów reakcji nitrowania jest obecność w cząsteczce pierścienia aromatycznego. Podobna sytuacja występuje, kiedy próbujemy zidentyfikować związek...
Szkielet osiowy
Szkielet osiowy obejmuje czaszkę, kręgosłup i klatkę piersiową. Czaszka składa się z: – mózgoczaszki chroniącej mózg (utworzona z kości czołowej, parzystych kości ciemieniowych, klinowych, skroniowych ochraniających narząd słuchu i równowagi oraz kości potylicznej z otworem potylicznym wielkim, przez który przechodzi rdzeń kręgowy), – trzewioczaszki, chroniącej początkowe odcinki dróg pokarmowych i oddechowych oraz narząd wzroku, węchu i smaku, a ponadto uczestniczącej we wstępnej...
wyglądać jak cień
‘wyglądać bardzo źle, być chorym, wychudzonym, mizernym,zmęczonym’; zwrot; Patrzyłam na niego z przerażeniem, wyglądał jak cień, jak trup na urlopie. – Internet.
poczesne miejsce
‘ważne, zaszczytne, okazałe miejsce’; wyr. rzecz.; poczesny– dziś książk. i przestarz. ‘ważny, zaszczytny’, kiedyś poczesne ‘zwyczajowa danina składana panu na dowód czci; honorarium’; Ze względu na swe zasługi Jan powinien w kronice naszego klubu zająć poczesne miejsce. – Jęz.
Nazwy systematyczne wybranych kwasów
wzór kwasu nazwa kwasu anion reszty kwasowej nazwa soli pochodzącej od danego kwasu HNO 2 kwas azotowy(III) NO 2 – azotan(III) HNO 3 kwas azotowy(V) NO 3 – azotan(V) H 2 SO 4 kwas siarkowy(VI) SO 4 2– siarczan(VI) H 2 CO 3 kwas węglowy CO 3 2– węglan H 2 SO 3 kwas siarkowy(IV) SO 3 2– siarczan(IV) HCl kwas chlorowodorowy (solny) Cl –...
kocioł garnkowi przygania, a sam smoli
‘o kimś, kto poucza innych, wytyka innym błędy, a sam nie jest bez wad’; fraza, przysł. użyte w wypowiedzeniu; W tej sytuacji można powiedzieć – kocioł garnkowi przygania, a sam smoli. – „Gazeta Polska”.
Choroby krwi i układu krążenia
Hemofilia – uwarunkowane genetycznie zaburzenia w krzepnięciu krwi. Anemia (niedokrwistość) polega na zmniejszeniu liczby erytrocytów oraz hemoglobiny poniżej normy. Przyczyny są różne, np. utrata krwi, niedobór żelaza, kwasu foliowego lub witaminy B 12 w pożywieniu, złe wchłanianie żelaza w jelitach, uszkodzenie szpiku kostnego. Białaczka związana jest z niekontrolowanym namnażaniem się leukocytów, przy równoczesnej ich niezdolności do różnicowania się i dojrzewania, przez co nie...
dać/zostawić komuś wolną rękę
‘pozwolić komuś samodzielnie o czymś decydować, działać’; zwrot; (…) Wszystkie/które dają nam/wolną rękę/przy wyborze decyzji. – E. Lipska.
Przecząca
Przecząca: nie – ta pojawi się przy przeczeniach: Nie mam wiele czasu. Nie lubię czekolady. Partykułę nie piszemy razem z rzeczownikami, przymiotnikami oraz przysłówkami występującymi w stopniu równym: • z rzeczownikami : nieprawda, nieporządek, niesłowność, nietolerancja, nieobecność; ale: Tu liczy się nie pracowitość, ale talent. Napiję się kawy, a nie herbaty. • z przymiotnikami (w stopniu równym): niemądry, niedobry, nieuczciwy, niezdrowy; ale: nie...
zawracać kijem Wisłę
‘próbować działać, ale z mizernym skutkiem, wysilać się nadaremno’; zwrot.
Przymiotnikowe
Przymiotnikowe – oznaczają czynność lub stan. Mają właściwości przymiotników i czasowników, odmieniając się również przez przypadki, liczby i rodzaje. Jak widać, pochodzą one od różnych czasowników, ale wyrażają cechy: czytany robiący śpiewane malowana zadziwiający myślące zapomniany Ten rodzaj imiesłowów dzielimy na kolejne grupy: • czynne – określają one wykonawcę czynności, można je utworzyć od tematu 3 os. l. mnogiej czasu teraźniejszego czasowników...
adwokat diabła
‘ktoś, kto broni sprawy niesłusznej, nieuczciwej’; katol.rzecznik publiczny, który w czasie procesu beatyfikacyjnego lub kanonizacyjnego zgłasza zarzuty wobec kandydata na świętego (łac. advocatus diaboli)’; wyr. rzecz.,prawn., teolog.; Rozpoczął się już proces beatyfikacyjny naszego papieża, został powołany adwokat diabła. – TV Trwam.
Wyprawy krzyżowe
Wyprawy krzyżowe (krucjaty) to wyprawy wojenne wojsk chrześcijańskich, organizowane w latach 1096 -1291 pod hasłami religijnymi (obrona Grobu Chrystusa i miejsc świętych w Palestynie przed niewiernymi) na tereny Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Krucjata Daty Charakterystyka I 1096-1099 Krzyżowcy zdobywają tereny Palestyny i tworzą tam szereg państw (królestwo Jerozolimy, księstwo Antiochii, hrabstwo Edessy). II 1147-1149 Krucjata...
mieć złote ręce
‘umieć wszystko świetnie zrobić, naprawić wszystko, radzić sobie z każdą robotą’; zwrot (por. złota rączka);
widziały gały, co brały
‘nie ma co po czasie żałować wyboru partnera, przecież się widziało jaki jest’; fraza; Do kogo masz teraz pretensje – widziały gały, co brały.
Zdania współrzędnie złożone (Satzverbindungen)
Zdania współrzędnie złożone składają się z dwóch lub więcej zdań współrzędnych (w gramatyce niemieckiej zwanych głównymi), z których każde może istnieć samodzielnie. Zdania współrzędnie złożone dzielimy na: • bezspójnikowe, najczęściej oddzielone od siebie przecinkiem Kinder spielten Ball, Frauen saßen auf der Decke, Männer angelten. • ze spójnikami, po których występuje szyk prosty spójnik + podmiot + orzeczenie + dopełnienie / okolicznik und – i, a Er sieht fern...
Demagogia
rzecz. ż, br. lm sposób przekonywania i zjednywania sobie rozmówców, słuchaczy, zwolenników itp., polegający na stosowaniu emocjonalnych argumentów (często wymyślonych) i składaniu obietnic, zwykle bez pokrycia; metoda szczególnie często wykorzystywana w polityce dla zdobycia szybkiego poparcia; w przypadku mówców-demagogów sprawdzająca się zwłaszcza podczas wystąpień publicznych. Wielu polityków, chcąc zwiększyć swoje szanse w wyborach ucieka się do demagogii (D. lp, ident. w...
Przyimki z celownikiem (Präpositionen mit Dativ)
Wyróżniamy następujące przyimki, które wymagają dopełnienia w celowniku: aus – z (ze środka / z wewnątrz) Nimm die Butter aus dem Kühlschrank ! (z materiału) Die Bluse ist aus Seide . (z miasta / państwa) Wir kommen aus Polen . bei – u, obok, przy (u kogoś) Ich war bei meiner Freundin . (w bliższym otoczeniu) Potsdam liegt bei Berlin . (w miejscu pracy, podając nazwę firmy) Er arbeitet bei Opel . gegenüber – naprzeciwko (przyimek ten może występować przed lub po...
dawać komuś krzyż/krzyżyk na drogę
forma pożegnania; ‘życzyć komuś szczęśliwej drogi, powodzenia’; ‘odprawiać kogoś bez uczucia żalu, chcieć się go pozbyć’; zwrot, relig.; Krzyż mu na drogę! – Internet.
Co to jest prąd elektryczny
Prąd elektryczny to uporządkowany ruch ładunków elektrycznych (dodatnich lub ujemnych). Nośnikami tych ładunków mogą być elektrony lub jony. W obwodach elektrycznych, w których nośnikami ładunków są elektrony, przyjmuje się umowny kierunek przepływu prądu, który z przyczyn historycznych jest przeciwny do kierunku rzeczywistego. Warunkiem uporządkowanego ruchu ładunków elektrycznych jest istnienie pola elektrycznego. Takie pole występuje między biegunami źródła napięcia. Źródłami napięcia...
Zaimki wzajemne (Each other, one another)
W języku angielskim występują dwa zwroty odpowiadające polskim siebie na wzajem, wzajemnie: each other – używamy, gdy mówimy o wzajemnych relacjach dwóch osób / zwierząt: Mary and John love each other very much. ( Marysia i Janek bardzo się kochają. ) We’ve been meeting each other for a month. ( Spotykamy się od miesiąca. ) Zauważ, że słówko się w polskim tłumaczeniu jest częścią czasownika zwrotnego, a nie przetłumaczonym zwrotem each other ....
nie dać sobie w kaszę dmuchać
‘nie pozwalać wtrącać się w swoje sprawy; nie dać się oszukać, umieć bronić swoich interesów’; zwrot; Nie dam sobie w kaszę dmuchać! – SE; Postanowiliśmy, że Polska będzie nasza, nikt nie będzie nam w kaszę dmuchał. – TVP 1.
autorament
1. początkowo jako termin wojskowy ‘zaciąg wojska’, ‘sposób zaciągu, organizacji i uzbrojenia wojska’ (w tym znaczeniu używany w odniesieniu do realiów historycznych); 2. w pol. ogólnej w znaczeniu abstrakcyjnym‘typ, rodzaj, moda, gatunek, pokrój’; 3. współcześnie tendencja do zawężania znaczenia do sytuacji negatywnych; od XVI w.; zapożyczenie z łac. auctoramentum ‘obowiązek służby, powinność, kontrakt żołnierski’; do XVIII w. słowo występowało także w postaci auktorament
Zdanie podrzędnie złożone okolicznikowe przyczyny
Zdanie podrzędnie złożone okolicznikowe przyczyny – odpowiada na pytania: dlaczego?, z jakiej przyczyny?, z jakiego powodu? Zdałem egzamin dzięki temu – zdanie nadrzędne -> (z jakiego powodu? ) – że wylosowałem łatwy zestaw pytań – zdanie podrzędne 2:1 – zdanie podrzędnie złożone okolicznikowe przyczyny 1N 2P Zdałem egzamin dzięki temu, że wylosowałem łatwy zestaw pytań. Pojedziemy w tym roku na narty w Alpy –...
tycjanowski kolor
‘kolor złotorudy, miedziany’; wyr. rzecz., malar. Ulubiony kolor Tycjana (malarz włoski doby renesansu), kolor włosów kobiet na obrazach Tycjana.
podpisać się pod czymś obiema rękoma/rękami
chętnie, skwapliwe na coś się zgodzić, coś podpisać’; zwrot; Ja się podpisuję obiema rękami pod tą zasadą.
Na przykład Carmen
Typowym przykładem femme fatale jest Carmen – bohaterka utworu Prospera Mérimméego, piękna andaluzyjska Cyganka, która uwodzi żołnierza Don Josego Lizzarabengoa. Swym zachowaniem skłania go do udzielenia pomocy przy ucieczce z więzienia, po czym zostaje jego kochanką. Mimo to nie przestaje uwodzić innych mężczyzn, nie zaprzestaje również działalności przestępczej. W efekcie doprowadzi ukochanego do zejścia na złą drogę, wejścia w świat marginesu społecznego i znoszenia zdrad Carmencity. W...
Zdania (i równoważniki zdań) oznajmujące, rozkazujące, pytające i wykrzyknikowe
Tego podziału wypowiedzeń dokonuje się, biorąc pod uwagę ich treść, a także intencje, czyli zamiary mówiącego. • zdania oznajmujące – wyrażają sądy i opinie, może się to odbywać na dwa sposoby: – twierdzący ; Rok szkolny rozpoczyna się pierwszego września. Rozpoczęcie roku szkolnego pierwszego września. Wakacje kończą się w sierpniu. Koniec wakacji w sierpniu. – przeczący ; Nie było nikogo w domu. Nikt nie musi tego słuchać. Żaden klient tego nie kupi. Ani jeden człowiek nie...
Vide
(czyt. wide) rzecz. oznaczenie w tekście, odsyłające do innego miejsca, pojęcia, dokumentu itp.; dosł. zobacz, patrz. (muz.) wskazówka zamieszczona w nutach, pozwalająca na opuszczenie, podczas wykonywania utworu, fragmentu znajdującego się pomiędzy sylabami - vi i - de . (w zn. 1.) We wstępie do książki, o słynnych malarzach, którą czytał Michał, było następujące zdanie: Wielcy malarze nie zawsze byli zrozumiani i doceniani przez współczesnych ( vide Vincent van...
Jan XXIII
Pochodził z biednej, wielodzietnej rodziny. W 1904 został księdzem, ukończył studia z tytułem doktora teologii. W następnych latach sekretarz biskupa Bergamo i wykładowca w seminarium. Sanitariusz i kapelan wojskowy w czasie I wojny światowej. W latach 1921–25 pracował w Kongregacji Rozkrzewiania Wiary w Rzymie, wykładał w seminarium rzymskim. Od 1925 biskup i wizytatora postolski w Bułgarii, Turcji i Grecji, od 1944 nuncjusz apostolski we Francji. Arcybiskup (patriarcha) Wenecji i kardynał...
zmieniać się jak w kalejdoskopie
‘zmieniać się bardzo szybko i często’; zwrot, zabawa; kalejdoskop ‘dziecięca zabawka w kształcie tuby, w której odbijające się od luster szkiełka zmieniają się przy każdej zmianie położenia’; U mnie wszystko zmienia się teraz jak w kalejdoskopie. – „Cogito”.
Husytyzm na ziemiach polskich
Husytyzm był ruchem społeczno-religijnym, który ogarnął na początku XV wieku Czechy, a także niektóre kraje ościenne. Ideologiem husytyzmu był rektor Uniwersytetu Praskiego, Jan Hus. Spalenie Jana Husa (1412) oraz konflikty społeczno-narodowe w Czechach doprowadziły do wybuchu tzw. wojen husyckich (1419-1434). Husytyzm miał swych zwolenników także na ziemiach polskich, głównie wśród ubogiej i średniej szlachty. W 1412 roku Jan Hus pisał do Władysława Jagiełły, chcąc pozyskać go dla swej...
argusowe oko/argusowe oczy
‘oko, oczy czujne, podejrzliwe’; wyr. rzecz.,mitol. grec. Argus to wielooki potwór, olbrzym, któremu Hera, zazdrosna o Zeusa, kazała strzec zamienionej w jałówkę kochanki Zeusa – Io. Argus czuwał przez całą dobę, gdyż sypiał tylko na połowę oczu, na zmianę. Hermes na polecenie Zeusa podstępnie zabił go. Hera, aby unieśmiertelnić swego sługę, rozsypała oczy Argusa na ogonie pawia;
męki Tantala
‘męczarnie z powodu niemożności osiągnięcia celu mimo jego bliskości’; wyr. rzecz., mitol. grec. Tantal – król skazany przez bogów po śmierci na wieczny głód i pragnienie w pobliżu owoców i wody, których nie mógł dosięgnąć;
Przekształcenia liści
Konieczność przystosowania się roślin do różnorodnych środowisk i różnych sposobów życia przyczyniła się do powstania modyfikacji w budowie liścia, aby mógł spełniać inne, dodatkowe funkcje.
coś weszło komuś w krew
‘coś stało się na zawsze czyjąś cechą, stałym zachowaniem, przyzwyczajeniem, drugą naturą, nałogiem; ktoś się do czegoś bardzo przyzwyczaił’; zwrot; Zdradzanie żony weszło mu już w krew, nie widział w tym nic niewłaściwego, mówił, że musi się wyszumieć. – Internet; Gdy jako kilkulatka tańczyłam krakowiaka na arenie, tata stale mi powtarzał: „Zęby, pokaż zęby”. I proszę, weszło mi to w krew. – „Angora”.
Would rather – woleć, preferować
Zwrot would rather będzie się łączyć z różnymi konstrukcjami w zależności od tego, z jakim dopełnieniem występuje: would rather + dopełnienie takie samo jak podmiot --> nie stosujemy trybu łączącego ! Zdanie w czasie Konstrukcja Przykłady teraźniejszym i przyszłym would rather + bezokolicznik bez to I ’d rather stay at home. (Wolę zostać w domu.) I ’d rather go by bus than by train. (Wolę jechać autobusem niż pociągiem.)...
szkoda czasu i atłasu
‘coś się nie opłaca, szkoda zachodu’; fraza, hist. Tak miał powiedzieć król Stanisław August Poniatowski, kiedy mierny poeta wręczył mu wiersz na jego cześć napisany na atłasie;
Szybkość reakcji chemicznej
Szybkość reakcji chemicznej v można określić zmianą masy, stężenia lub objętości reagenta w jednostce czasu. Szybkość nie jest wielkością stałą, lecz w miarę postępu reakcji zmienia się. Szybkość reakcji w danej chwili t to pochodna stężenia substratu (lub produktu) po czasie (dc/dt). Wartość szybkości reakcji można wyznaczyć z kąta nachylenia do osi x stycznej do krzywej zmian stężenia substratu lub produktu. Ujemna wartość tangensa kąta nachylenia stycznej wyznacza szybkość reakcji...
Permanentny
przym. stały, ciągły, nieustanny. Permanentny (M. lp) hałas dochodzący z mieszkania sąsiadów, zaczął w końcu przeszkadzać nawet niedosłyszącej babci.
Polaryzacja światła
Polaryzacja światła jest zjawiskiem, w którym światło ujawnia swoje właściwości jako fala poprzeczna. Światło jest falą elektromagnetyczną polegającą na rozchodzeniu się na przemian zmiennych pól elektrycznych i magnetycznych, których linie są do siebie wzajemnie prostopadłe. Wektory natężenia pola elektrycznego E i indukcji magnetycznej B zmieniając się „drgają” przypadkowo w różnych kierunkach, ale zawsze prostopadle do kierunku rozchodzenia się fali. Gdy wektor E i tym samym wektor B mają...
mieć z kimś na pieńku
‘być z kimś w konflikcie, mieć do kogoś pretensje, żal, żywić do kogoś urazę’; zwrot nawiązujący do dawn. kar stosowanych w szkole – kładziono uczniów na pieńku (na specjalnym klocku z drewna) i wymierzano im karę cielesną; dlatego zwrot ten miał pierwotną postać mieć kogoś na pieńku ; Część tych ludzi miała zresztą osobiście ze mną na pieńku.; Nazwiska nie poda, bo – jak mówi– i tak ma na pieńku z matematyczką. – „Angora”.
wyjść/wychodzić na czymś jak Zabłocki na mydle
‘wyjść na czymś niekorzystnie, stracić na czymś; zrobić zły interes’; zwrot, hist.; stp. szlachcic Zabłocki, spławiając bardzo drogie wówczas mydło Wisłą, albo ukrył je w skrzyniach pod dnem statku, aby nie płacić cła, albo dla zmniejszenia kosztów transportował mydło w źle uszczelnionych statkach. Tak czy owak, poniósł stratę, gdyż mydło się wymydliło, zanim dotarło do celu.; Jęz.
Związek Radziecki w okresie międzywojennym
Po zakończeniu I wojny światowej na politycznej mapie Europy znajdowały się dwa państwa izolowane w stosunkach międzynarodowych. Były to: Niemcy, powszechnie uznane za sprawcę I wojny światowej, i Związek Radziecki, ze względu na stosowanie zupełnie innych niż w pozostałej części Europy metod gospodarczego i politycznego zarządzania krajem. Jedyne w tym czasie państwo komunistyczne budziło obawy, a nawet przerażenie w Europie, co zaobserwować można było np. w czasie wojny...
poznać pana po cholewach
‘po wyglądzie można poznać czyjąś pozycję społeczną i sytuację materialną’; fraza; zwycz. Jak wyjaśnia Z. Gloger przysł. powstało w czasach, gdy panowie nosili cholewy wielkie i z kolorowej skóry, a ubodzy ludzie poprzestawali na czarnej skórze.
przyglądać (się)/patrzeć spode łba
patrzeć nieufnie, złowrogo, ponuro’; zwrot; Spod łba przyglądał się swoim gościom. – Pop.
trzymać kogoś za słowo
‘żądać od kogoś spełnienia jego obietnicy’; zwrot; Pamiętaj: trzymam cię za słowo. – Internet.