Zgoda
‘zrobić coś w celu pogodzenia się z kimś, okazać chęć pogodzenia’; zwrot; W tej sytuacji pierwsza musisz wyciągnąć rękę do zgody. – „Victor J”.
zgoda buduje, niezgoda rujnuje
‘wszystko się udaje, wszystko można zrobić wtedy, gdy ludzie działają wspólnie i zgodnie’; fraza, przysł. wykorzystane w wypowiedzeniu; W końcu nie od dziś wiadomo, że zgoda buduje, a niezgoda rujnuje. – TVN.
zgotować komuś/sobie los
‘zadecydować o czyimś życiu, najczęściej negatywnie’; zwrot; Marta cierpliwie znosi los, który zgotował jej własny mąż.
zgrywać twardziela
‘udawać mężczyznę bezwzględnego, nieustępliwego, wytrzymałego’; zwrot, pot.; Będzie zgrywał twardziela, ale tak naprawdę jest wrażliwy.
Zguba
‘prowadzić, doprowadzić do nieszczęścia,do klęski; wieść na zatracenie’; zwrot; (…) dominująca rola angielskiego pozwoli na zwiększenie umiejętności, ale doprowadzi do zguby nasz matczyny język. – „Angora”.
Ziarnko
‘oszczędzając nawet drobne kwoty,można wiele zyskać; małe ilości czegoś czy niewielkie kwoty pieniędzy zebrane razem stanowią w sumie znaczną ilość czegoś, znaczną kwotę pieniężną’; fraza, przysł. roln.; (...) stary ojciec/nie oszczędzał w życiu/nie składał/ziarnko do ziarnka/nie kupił sobie domu/ani złotego zegarka/jakoś nie zebrała się miarka. – T. Różewicz.
ziarnko do ziarnka aż zbierze się miarka
ziarnko do ziarnka aż zbierze się miarka
‘oszczędzając nawet drobne kwoty,można wiele zyskać; małe ilości czegoś czy niewielkie kwoty pieniędzy zebrane razem stanowią w sumie znaczną ilość czegoś, znaczną kwotę pieniężną’; fraza, przysł. roln.; (...) stary ojciec/nie oszczędzał w życiu/nie składał/ziarnko do ziarnka/nie kupił sobie domu/ani złotego zegarka/jakoś nie zebrała się miarka. – T. Różewicz.
ziarno prawdy
ziarno prawdy
‘odrobina prawdy’; wyr. rzecz., roln.; (…) jak ktoś coś mówi, to ziarno prawdy w tym musi być.
zielona granica
‘niestrzeżona część granicy, najczęściej zalesiona’; wyr. rzecz., przyr.; Kolejna grupa Rumunów przedostała się przez zieloną granicę.
zielone światło
zielone światło
‘otwarcie przed kimś, przed czymś możliwości rozwoju, udogodnienia do realizacji czegoś, przyznanie specjalnych przywilejów’; wyr. rzecz.; Zielone światło dla nowych inicjatyw gospodarczych. – TVN; Ta decyzja oznaczałaby zielone światło dla Moniki Bellucci. – „Nowy Dzień”.
Zielony
Ziemia
- niebo a ziemia
- komuś pali się grunt/ziemia pod nogami
- nie z tej ziemi
- wyciągać/wyciągnąć coś spod ziemi
- ziemia pali się komuś pod nogami/stopami
- zapaść się pod ziemię/pod podłogę
- raj na ziemi
- poruszyć niebo i ziemię
- stąpać/chodzić twardo/mocno po ziemi
- sól ziemi
- sprowadzić kogoś na ziemię
- ziemia obiecana
- wdeptać kogoś w ziemię
ziemia obiecana
ziemia obiecana
‘miejsce najbardziej pożądane, wydające się rajem; kraj szczęśliwości i bogactwa’; wyr. rzecz., bibl. (Hbr 11, 9: „Dzięki wierze przywędrował do Ziemi Obiecanej, jako ziemi obcej (…).”); tyt. powieści W. Reymonta; (…) na koniec Żerdek jak do ziemi obiecanej prowadził wszystkich do wyjścia.
ziemia pali się komuś pod nogami/stopami
‘pobyt w danym miejscu staje się dla kogoś niebezpieczny, ktoś czuje się zagrożony, osaczony’; zwrot.
Ziemski
ziemski padół
ziemski padół/padół płaczu/padół łez
‘ziemia, świat (w przeciwieństwie do nieba); życie doczesne, życie na ziemi pełne cierpień i zmartwień’; wyr. rzecz., stp. padół ‘teren, miejsce położone nisko; nizina, dolina, wąwóz’; bibl. (Ps 84, 7: „Przechodząc doliną Baka [łez, płaczu], przemieniają ją w źródło”.); „Likwidacja niedostatku”(…) i „pełne zaspokojenie potrzeb” są (…) marzeniami ściętej głowy na dominującym obszarze ziemskiego padołu (…). – W. Łysiak
Ziębić
‘o czymś, co jest komuś zupełnie obojętne, nic go nie obchodzi; od czegoś ktoś się całkowicie dystansuje’; wyr. określ.; Mnie to naprawdę ani ziębi, ani grzeje. – Internet.
zimna krew
zimna krew
‘spokój, opanowanie’; wyr. rzecz., przyr.; W tej pracy potrzebna jest wrażliwość, umiejętność nawiązywania kontaktów, zimna krew w różnych sytuacjach. – „Cogito”; czy nie stracił/zimnej krwi/kiedy pożar/siedział okrakiem na parapecie – Z. Herbert.
zimna wojna
‘napięte stosunki między państwami lub grupami państw, połączone z wyścigiem zbrojeń, wrogą działalnością dyplomatyczną oraz propagandą gospodarczą’; wyr. rzecz., hist. współcz.; Wschodnia Europa, uznawana za jednolity blok w okresie zimnej wojny, twierdzi, że przyszła teraz kolej na ten region, który nigdy nie miał jeszcze swojego przedstawiciela na tym stanowisku. – „Angora”.
Zimno
zimno jak w psiarni
zimno jak w psiarni
‘o temperaturze w pomieszczeniach: przeraźliwie zimno, bardzo zimno’; wyr. określ., myślis. psiarnia ‘pomieszczenie dla psów myśliwskich’; Schludnie, wygodnie, ale oka nie zmrużysz – zimno jak w psiarni. – „Dialog Akademicki”.
zimny pot
‘gwałtowny strach, doznać silnych emocji’; wyr. rzecz.; Rękę jednego z nich na ramieniu i zimny pot na plecach pamiętam do dzisiaj. – „Nowy Dzień”.
zimny wychów
‘postępowanie wobec kogoś bez okazywania czułości i troskliwości’; wyr. rzecz., roln. Dotyczy surowych warunków, w których hodowane są niektóre zwierzęta domowe, np. cielęta, prosięta; Selekcjoner najwyraźniej stosuje zimny wychów. – „Angora”.
Zimować
Ziółko
‘gagatek, urwis’; wyr. rzecz.; Co możesz odkryć? To, że z mamy było niezłe ziółko, a na świadectwie wcale nie miała samych piątek! – „13”.
Zipać
‘być słabym; o kimś: nie mieć sił; o czymś: ledwo istnieć, upadać’; zwrot; Warszawska firma (…) kupiła 20 proc. udziałów w spółce Niezależne Wydawnictwo Polskie, wydawcy ledwie zipiącego tygodnika.
Zjadacz
zjadacz chleba
‘człowiek przeciętny, zwykły, bez większych aspiracji’; wyr. rzecz.,liter.; Jednak zostanie po mnie ta siła fatalna,/Co mi żywemu na nic… tylko czoło zdobi;/Lecz po śmierci was będzie gniotła niewidzialna,/Aż was, zjadacze chleba– w aniołów przerobi. – J. Słowacki, Testament mój.
zjeść coś ciepłego
‘zjeść ugotowaną potrawę, obiad’; zwrot kulin.; Muszę wreszcie zjeść coś ciepłego, nie mogę już patrzyć na te frytki i sałatki. – TVP 1.
zjeść kogoś w kaszy
‘dominować nad kimś, szkodzić komuś, oszukiwać go’; zwrot, kulin.; Uważam, że mogą koalicjanta zjeść w kaszy. – TV Puls.
zjeść konia z kopytami
zjeść konia z kopytami
‘być bardzo głodnym’; zwrot; Zjadłbyś konia z kopytami, przyjdź do Pizza Hut. – TVN.
zjeść z kimś beczkę soli
zjeść z kimś beczkę soli
zjeść z kimś beczkę soli
‘znać kogoś bardzo dobrze, być z kimś w bardzo bliskich, zażyłych stosunkach’; zwrot;
zjeść zęby na czymś
zjeść zęby na czymś
‘znać się na czymś dobrze, mieć duże doświadczenie, być fachowcem, rutyniarzem w jakiejś dziedzinie’; zwrot; Kto ma nam pomóc, jak nie on, który zęby na tym zjadł. – Internet.
zła fama
‘rozchodzące się plotki, złe wiadomości’; wyr. rzecz.; Armatorzy często nie zgłaszają rabunku, obawiając się związanych z dochodzeniem policyjnym opóźnień w transporcie lub tego, że zła fama zaszkodzi ich interesom. – „Ozon”.