zbierać plony
‘zgarniać żniwo; zbierać wyniki usiłowań, zyski, osiągnięcia’; zwrot,roln.;
zbierać żniwo
‘zbierać plony, skutki czegoś’; zwrot, roln.; (…) AIDS, gruźlica i malaria zbierają straszne żniwo w Afryce (…). – „Fakt”.
zbijać bąki
‘nic nie robić, obijać się, próżnować, leniuchować’; zwrot, stp., myślis. Bąk to nazwa czapli, z gatunku, który nie ma dla myśliwego żadnej wartości; strzelanie do takiego ptaka było czynnością bezsensowną, nic nie dającą; Młoda gwiazda, podczas gdy jej zwyczajni rówieśnicy zbijali bąki (…) o relaksie mogła tylko pomarzyć. – „Fakt”.
zbijać/robić kokosy
zarabiać na czymś duże pieniądze, mieć duże zyski’; zwrot; Wbrew powszechnej opinii kokosów nie zbije branża farmaceutyczna. – „Ozon”.
zbijać/robić majątek
‘dorobić się pieniędzy, majątku, stać się bogatym’; zwrot; Okropny był Rimbaud/Diabła miał za skórą ten pieczeniarz ze zdradą w oku/Uciekał z domu/Majątek za morzem zbijał i ciągle czegoś żądał od rodziny. – A. Międzyrzecki
zbłąkana duszyczka
‘ktoś, kto zabłądził, kto znalazł się gdzieś przypadkowo’;wyr. rzecz. Według wierzeń dusze ludzi grzesznych nie znajdują po śmierci spokoju, błąkają się po świecie (por. „Dziady” cz. II A. Mickiewicza); Dziewczyna znalazła się w tym programie przypadkowo, niczym zbłąkana duszyczka. – Internet.
zbłąkana owieczka
‘ktoś, kto popełnił błąd, zrobił coś nagannego, złego; grzesznik,odstępca’; wyr. rzecz., bibl. (Mt 18, 12: „Jak wam się zdaje? Jeśli ktoś posiada sto owiec i zabłąka się jedna z nich, to czy nie zostawi dziewięćdziesięciu dziewięciu w górach i nie pójdzie szukać tej, która się błąka?”; por. Łk 15, 5-6).
zbożny/szczytny cel
‘szlachetne działanie na rzecz ludzi potrzebujących’; wyr.rzecz.; Wszyscy nasi znajomi, którzy brali po nas ślub, także zamiast kwiatów zbierali pieniądze na szczytne cele. – „Nowy Dzień”.
Zbrodnia
zbrodnia/morderstwo/zabójstwo w afekcie
zbrodnia/morderstwo/zabójstwo w afekcie
‘zabójstwo popełnione w stanie silnego wzburzenia, wcześniej nie zaplanowane; wyr. rzecz.; termin psychologiczny i prawny; stp. zapoż. z łac. afekt ‘uczucie’;
zdać egzamin
‘otrzymać ocenę pozytywną z egzaminu’; ‘sprawdzić się, okazać się dobrym’; zwrot, szkol.; Na razie nasz plan zdał egzamin. – S. Bąba.
Zdanie
‘oczywiście, niezaprzeczalnie’; wyr. określ.; Bez dwóch zdań, niebyły lepiej wykonane. – „Ozon”.
Zdarcie
‘wyjątkowo wytrzymałe, odporne, trudne do zniszczenia’; wyr.określ.; Czyżby te buty były nie do zdarcia? – „Victor J”.
zdawać/zdać sobie z czegoś sprawę
‘orientować się, zorientować się w czymś, uprzytomnić sobie coś’; zwrot; Zresztą doskonale zdawał sobie z tego sprawę. – W. Łysiak.
zdobyć czyjeś serce
‘wzbudzić w kimś uczucie sympatii, zdobyć czyjąś miłość’; zwrot; Szkoda, że ludzie, którzy stojąc solidarnie obok siebie na Majdanie, zdobyli serca rodaków i opinii publicznej świata, tak szybko rzucili się sobie do gardła.
zdobyć kogoś/coś wstępnym bojem
‘pozyskać kogoś, coś natychmiast’; zwrot,milit.; Jęz.
zdobyć ostrogi
‘zdobyć doświadczenie w jakiejś dziedzinie, specjalności; stać się fachowcem, specjalistą’; zwrot związany jest z dawn. ceremoniałem pasowania na rycerza, podczas którego nowo pasowany rycerz otrzymywał ostrogi; ostroga ‘bodziec u buta jeźdźca’; Ten pisarz zdobył ostrogi w czasach stalinowskich. – TV Trwam.
zdobywać laury
‘odnosić sukcesy, zdobyć sławę’; zwrot (por. spocząć na laurach ); No co, Krysiu, okazuje się, że jak chcesz, to potrafisz zdobywać laury nie tylko w sporcie.
zdrętwieć/oniemieć z przerażenia
‘bardzo się czegoś przerazić, przestraszyć’;zwrot; Ludzie zdrętwieli z przerażenia. – „Fakt”.
Zdrowie
‘coś komuś wyjdzie na dobre; dobrze na kogoś wpłynęło; da dobre rezultaty’; zwrot; Oskarżyciele twierdzą, że pozostawienie na drugi rok w tej samej klasie może tylko wyjść na zdrowie, a obrońcy za wszelką cenę starają się delikwenta przepchnąć do następnej klasy. – „Victor J”.
zdrowy jak byk
‘bardzo zdrowy, silny’; wyr. określ., przyr. Byk jest zwierzęciem silnym, potężnym, dlatego stał się, obok wołu, symbolem zdrowia, potęgi i siły.
zdrowy jak koń
zdrowy rozsądek
zdrowy rozsądek
‘trzeźwe, rozumowe ujmowanie spraw, wydawanie trafnych sądów; rozwaga, roztropność’; wyr. rzecz.; W zgodzie ze zdrowym rozsądkiem i ustaleniami, a raczej propozycjami nauki, umówmy się raczej, co będziemy nazywać kulturą . – AG; Kolejny raz wygrywa zdrowy rozsądek . – „Angora”; (…) Ty powinnaś zachować minimum zdrowego rozsądku i dystans wobec ludzi, którzy nie oczekując nic lub niewiele, w zamian proponują Ci proste rozwiązanie problemów czy odlotową zabawę. – „Cogito”.
zdrowy/zdrów jak ryba
zdrowy/zdrów jak rydz
zdrowy/zdrów jak rydz
‘całkiem zdrowy, bardzo zdrowy’; wyr. określ., przyr. Rydz – smaczny i ceniony grzyb o zdrowym, rumianym wyglądzie w środku też jest zdrowy, gdyż jego blaszkowaty kapelusz i pusta w środku nóżka nie dają tyle pożywienia robakom, co inne grzyby jadalne; Jęz.; Przyłożyć na noc plaster zajęczego sadła do obolałego policzka i rano będziesz waść zdrów jak rydz.
zdrów jak koń
o kimś bardzo zdrowym i silnym’; wyr. określ., przyr.; Taki ktoś na pewno jest zdrów jak koń, czyli bardzo zdrowy. – „Victor J”.
zdrów/zdrowy jak ryba
‘całkiem zdrowy, bardzo zdrowy’; wyr. określ., przyr. Jak wszystkie zwierzęta, także ryby chorują, ale prawdziwie chorej ryby człowiek nie ma okazji oglądać. To porównanie jest bardzo stare, znane jest jego użycie z 1608 r.; Prezydent Łodzi po usunięciu nowotworu jelita grubego jest zdrów jak ryba (…).
zdzierać sobie gardło
‘wielokrotnie i bezskutecznie coś tłumaczyć, wyjaśniać, prosić, apelować o coś’; zwrot; Internet.
ze stoickim spokojem
‘spokojnie, rozważnie, bez zdenerwowania’; wyr. określ., filoz. (por. stoicki spokój ); Matematyczka ze stoickim spokojem zapowiedziała kolejne dwa sprawdziany. – „Victor J”.
zebrać się/zbierać się na odwagę
‘przełamać jakieś opory, pokonać nieśmiałość, odważyć się na coś’; zwrot; Zbiera się na odwagę i zaprasza ją na bal. – „Nowy Dzień”.
Zegarek
‘coś odbywa się zgodnie z planem, sprawnie, bez zakłóceń’; zwrot; Wczoraj wszystko nam poszło jak w zegarku. – Internet.
Zejść
zejść/schodzić na psy
‘zubożeć, zmarnieć, stracić dawną renomę, klasę; podupaść, wykoleić się moralnie’; zwrot.
zejść/schodzić na psy
zejść/wejść na złą drogę
zemdleć z wrażenia
‘być czymś wstrząśniętym, zszokowanym, odczuwać silne emocje’; zwrot; Gdy w czasie programu „Dzień dobry TVN” Magda Mołek (29 l.) powiedziała, że statystyczny Polak wydaje na ubrania 600 złotych rocznie, Janiak o mało nie zemdlał z wrażenia . – „Angora”.
Zenit
‘osiągać najwyższy stopień’; zwrot, astron.; Już wiadomo, dlaczego wrogość między Martą a Michałem sięga zenitu.
Zero
‘nie mieć żadnej wartości, żadnego znaczenia, być nikim’; zwrot; Dla mnie on jest już zerem. – „Victor G”.
zerwać się na równe nogi
‘gwałtownie podnieść się, bardzo szybko wstać i dojść do siebie’; zwrot; Zerwałem się na równe nogi,/Przed wysokimi stanąłem schodami. – L. Staff; (...) nawet gdyby się paliło nie zrywają się na równe nogi (...) – J. Twardowski.
zerwać się z rodzicielskiej smyczy
‘poczuć się wolnym, dorosłym, umknąć opiece rodziców’; zwrot; [Paweł] podkreśla jednak, że pokusy związane z zerwaniem z rodzicielskiej smyczy są, owszem, nawet poważniejsze i dotyczące niebezpieczniejszych rzeczy niż alkohol, ale on potrafi sobie z nimi radzić. – „Victor G”.
Ześwirować
‘zwariować, stracić panowanie nad sobą’; zwrot, młodz. pot.; Mam wrażenie, że zaraz zeświruję od tych surówek. Ale wstyd mi się przyznać, że będę jedyną w domu kobietą, która nie wytrzymała tygodnia dla zdrowia. – „Victor J”.
ześwirować od czegoś
‘zwariować, stracić panowanie nad sobą’; zwrot, młodz. pot.; Mam wrażenie, że zaraz zeświruję od tych surówek. Ale wstyd mi się przyznać, że będę jedyną w domu kobietą, która nie wytrzymała tygodnia dla zdrowia. – „Victor J”.
zetrzeć kogoś na proch
‘całkowicie zniszczyć, pokonać, unicestwić kogoś’; zwrot; liczyliśmy mnogie imiona ludów startych przez Rzymian na proch – Z. Herbert.