Zostawić
zostawić kogoś na lodzie
‘zostawić kogoś z jego kłopotami, problemami, nie przejmować się jego trudną sytuacją’; zwrot; Pracownicy zostali na lodzie (tyt.) – „Fakt”; Madzia zadurzy się nawet w starszym panu, ale i on zostawi ją na lodzie, gdy tylko się dowie, że miała mieć dziecko z jego synem.
zostawić/wydać/wydawać kogoś na pastwę losu
zostawić/wydać/wydawać kogoś na pastwę losu
‘pozostawić kogoś, nie zajmować się kimś, przestać się kimś interesować, zostawić kogoś samemu sobie’; zwrot; rzecz. pastwa oznaczał ‘pasienie, pasza, żer’, a więc przen. ‘na żer, na pożarcie losowi’; W świecie zwierząt zostawienie własnych dzieci na pastwę losu czasem się zdarza (…). – „Angora”; Nikt nie ma prawa wydawać moich dzieci na pastwę losu (…). – „Fakt”.
zranione uczucia
‘urażone, zawiedzione uczucia; doznana przykrość, niemiłe przeżycie’; wyr. rzecz.; Debiutująca Alicia Silverstone jako odtrącona nastolatka szukająca lekarstwa na zranione uczucia w perfidnej zemście.
zrobić coś lekką ręką
‘zrobić coś bez namysłu, bez zastanowienia, bez wahania’; zwrot; W ten sposób nie tylko lekką ręką odciął się od łączenia kilkusetletniej tradycji filozofii wolności z wiarą w Boga, lecz także zreformował katechizm. – „Ozon”.
zrobić coś od ręki
‘wykonać coś od razu, natychmiast, na poczekaniu’; zwrot; I w dodatku zrobi to od ręki, bo tacy specjaliści przyjmują bez kolejek, zwłaszcza prywatnie. – „Fakt”.
zrobić kogoś na szaro
‘całkowicie kogoś pognębić, skrytykować, nie zostawiając możliwości obrony’; uwikłać kogoś w niekorzystną sytuację’; zwrot; Udało mu się razy kilka,/Zrobić na szaro nawet wilka. – za J. Liberkiem.
zrobić kogoś w jajo
‘oszukać, okpić kogoś’; zwrot, pot.; Jestem wściekły, zrobił mnie w jajo, a teraz rżnie głupa i udaje, że nic się nie stało. – Internet.
zrobić kogoś w konia
‘oszukać, nabrać’; zwrot; Zostaliśmy zrobieni przez rząd w konia. – „Angora”; Nie śpię, jak mi nie wyszło, albo ktoś mnie zrobił w konia. – „Prodoks”.
zrobić komuś scenę
‘zrobić komuś awanturę, nakrzyczeć na kogoś’; zwrot, teatr.; Internet.
zrobić w tył zwrot
zrobić w tył zwrot
‘zmienić kierunek ruchu, zawrócić się, odwrócić się’; zwrot; Raz palnęłam coś w rozmowie,/tyś się zerwał i w tył zwrot . – A. Osiecka.
zrobić/robić zadymę
‘zrobić/robić zamieszanie, wprowadzać zamęt, awanturować się’; zwrot; Ci, którzy chcieli się tu tylko zabawić, albo zrobić zadymę – odpuścili (…). – Internet.
zrobiło się/robi się komuś lżej na duszy
‘ktoś odczuł ulgę, stał się radosny, pełen optymizmu, poczuł się szczęśliwy’; zwrot; Gdy świeci słoneczko, jakoś od razu robi się człowiekowi lżej na duszy. – „13”
zrywać boki ze śmiechu
zrywać boki ze śmiechu
‘bardzo się śmiać, być mocno rozbawionym’; zwrot; Już po przeczytaniu kilku stron tej książki wiedziałem, że przy jej lekturze będzie można zrywać boki ze śmiechu.
zrzucić jarzmo
‘odzyskać wolność, stać się wolnym, niezależnym’; zwrot, roln. jarzmo ‘drewniana uprząż dla bydła roboczego, przeważnie wołu’; przen. ‘ciężar, brzemię, niewola’; Po wielu tygodniach Ukraińcy mogą powiedzieć, że zrzucili jarzmo wieloletniej niewoli.
zrzucić z siebie brzemię
‘uwolnić się od czegoś trudnego, przykrego, uciążliwego, wyjść z trudnej sytuacji; odzyskać wolność’; zwrot (por. nieść, dźwigać brzemię ); Wiele narodów Afryki zrzuciło z siebie brzemię niewolnictwa. – Internet.
zrzucić/zrzucać/zdejmować z siebie maskę
‘przestać udawać; ujawnić swoje prawdziwe uczucia, zamiary’; zwrot, teatr.; Internet.
zwalać winę na kogoś
‘obarczać kogoś winą, odpowiedzialnością za coś, przypisywać coś komuś’; zwrot, pot.; Politycy wolą zwalać winę na żądnych sensacji dziennikarzy . – „Fakt”.
Zwariować
zachować spokój, zdrowy rozsądek, trzeźwą ocenę czegoś; nie dać się ponieść emocjom, nie dać się zwieść’; zwrot; Nie dajmy się zwariować.
zwariowane/szalone pomysły
‘szalone, dziwne pomysły’; wyr. rzecz.; Nudzić mi się nie będzie, bo Ania Shirley umili nam życie swoją fantazją i zwariowanymi pomysłami.; Może właśnie dlatego realizujemy najbardziej szalone pomysły, łamiemy zakazy. – „Cogito”.
Zwierciadło
‘w sposób karykaturalny, przejaskrawiony’; wyr. określ. (najczęściej w połączeniu z czas.: przedstawić, przedstawiać, ukazać, ukazywać coś itp.); Wygląda to tak, jakby było w krzywym zwierciadle, a to przecież nasza rzeczywistość! – Internet; W tym filmie całe środowisko ludzi interesu ukazane jest w krzywym zwierciadle. – TVP 2.
zwinąć chorągiewkę
‘wycofać się z czegoś’.zwrot, zwycz. rycer. W średniowieczu
zwinąć/zwijać żagle
‘zrezygnować/rezygnować z czegoś; szykować się do odejścia, porzucenia czegoś’; zwrot, żegl.; Nadszedł czas, aby zwinąć żagle. – „Angora”.
zwinięcie chorągiewki
oznaczało zakończenie bitwy, zaprzestanie dalszej walki, wezwanie do odwrotu; Jęz.
zwinna jak sarna
‘poruszająca się szybko i zwinnie’; wyr. określ., przyr.; Lekka jak piórko, zwinna jak sarna. – „Angora”.
Zwłoka
‘dla własnej korzyści opóźniać załatwienie jakiejś sprawy, podjęcie decyzji itp.’; zwrot; Internet.
Zwrot
‘zmienić kierunek ruchu, zawrócić się, odwrócić się’; zwrot; Raz palnęłam coś w rozmowie,/tyś się zerwał i w tył zwrot . – A. Osiecka.
Zwycięstwo
zwykła ściema
‘oszustwo, kłamstwo, nieprawda’; wyr. rzecz. gw. młodz.; od czas. ściemniać w znaczeniu ‘kłamać, nie mówić prawdy’; ‘fantazjować’. Wiele rzeczy zwykła ściema. – „Pozory”, zespół „Fenomen”.
ZZielenieć
zzielenieć ze złości
zzielenieć ze złości
‘bardzo się rozzłościć, stać się zielonym z powodu uczucia złości’; zwrot; Przyjaciele będą się cieszyć, a wrogowie – zzielenieją ze złości.;Zzieleniejesz ze złości, gdy dowiesz się, że jedziecie z klasą w góry, a nie nad morze. – „Victor J”.
źle komuś życzyć
źle komuś życzyć
‘życzyć komuś, aby spotkały go same niepowodzenia, nieszczęścia’; zwrot; Nie myśl tylko, że ja ci źle życzę. – „Victor G”.
Źrenica
Żal
żal ściska komuś serce
Żałować
Żart
‘dobry dowcip jest bardzo cenny’; fraza, przysł.; tynf ‘dawna srebrno-miedziana moneta polska wartości 18 gr, będąca w obiegu XVII-2.poł. XVIII w.’ Od nazwiska A. Tymfa – mincarza polskiego żyjącego za panowania Jana Kazimierza; Nie od dziś wiadomo, że dobry żart tynfa wart.
żarty się kogoś trzymają
‘ktoś ma ochotę żartować’; zwrot; Czas wydorośleć, a ciebie wciąż żarty się trzymają. – „Victor G”.
żądny krwi
‘pragnący zemsty, chcący kogoś zniszczyć, zabić’; wyr. określ.; Nie jestem żądny krwi, ale jeśli ktoś ma krew na rękach, nie można mu tak po prostu przebaczyć. – W. Łysiak.
Żądza
‘pragnienie, chęć zemsty’; wyr. rzecz.; Budziła się w nim żądza zemsty i krwi. – H. Sienkiewicz, Listy.