Słownik Frazeologiczny

żądza zemsty/krwi

‘pragnienie, chęć zemsty’; wyr. rzecz.; Budziła się w nim żądza zemsty i krwi. – H. Sienkiewicz, Listy.

Żbik

‘skoczyć gwałtownie, błyskawicznie’; zwrot, przyr.; Danusia zachwiała się i rozłożyła rączki, lecz nim zdołała upaść lub zeskoczyć, rzucił się Zbyszko jak żbik i porwał ją na ręce. – H. Sienkiewicz, Krzyżacy.

Żebro

żebro Adama

żebro Adama

‘kobieta’; wyr. rzecz., bibl. (Rdz 2, 22: „Po czym Bóg z żebra, które wyjął z mężczyzny, zbudował niewiastę.”); Żebro Adama (tyt. programu) – TV Puls.

żelazna dyscyplina

żelazna dyscyplina

‘twarda dyscyplina, ostry rygor’; wyr. rzecz., wojs.; Po kolejnych nieudanych próbach dogadania się ciała pedagogicznego z wychowankami postanawia dotrzeć do nich inaczej niż przez żelazną dyscyplinę – wprowadza ich w czarodziejski świat muzyki. – „Victor G”.

żelazna konsekwencja

żelazna konsekwencja

‘zdecydowanie, upór, dyscyplina’; wyr. rzecz.; Dlatego warto robić małe plany, ale realizować je z żelazną konsekwencją. – „Newsweek”.

żelazna kurtyna

żelazna kurtyna

wyr. rzecz.; w teatrze ‘zasłona przeciwpożarowa’. Wyrażenie użyte przez W. Churchilla w przemówieniu z 1948 r. – granica dzieląca Europę na część wolną i podporządkowaną ZSRR; Prawie wszystkie sensacyjne informacje zza żelaznej kurtyny (…) są albo pogłoskami, albo czystej wody spekulacjami. – „Ozon”.

żelazna ręka

żelazna ręka

‘silna, surowa władza’; wyr. rzecz.; W dodatku Paweł miał opinię zamordysty, który żelazną ręką prowadzi swój zespół. – „Fakt”; To bardzo trudna decyzja i dla emerytów, i dla nas, prospołecznych polityków, ale premier żelazną ręką trzyma budżet.

żelazna wola

żelazne zasady

Żelazny

żelazny uścisk

żelazny uścisk

‘mocny, silny uścisk’; wyr. rzecz.; Po przerwie omal nie udusiła naszej koszykarki w żelaznym uścisku (…).

Żelazo

‘korzystać z pomyślnego zbiegu okoliczności’; przysł. ,rzem.;

Żenada

‘bez skrępowania, zażenowania’; wyr. określ., zapoż. z franc. żenada ‘skrępowanie, onieśmielenie, zakłopotanie’.

Żmija

Żniwo

Żołądek

‘zdrowy żołądek, taki, który strawi wszystko’; wyr. rzecz.;

Żonglerka

‘umiejętne, często perfidne operowanie językiem, grą słów’; wyr.rzecz., zabawa; Wracamy tu do żonglerki słownej, z której jakobinizm i bolszewizm uczyniły szkołę mistrzowską. – W. Łysiak

żonglerka słowna

‘umiejętne, często perfidne operowanie językiem, grą słów’; wyr.rzecz., zabawa; Wracamy tu do żonglerki słownej, z której jakobinizm i bolszewizm uczyniły szkołę mistrzowską. – W. Łysiak

Żółwi

Żuraw

‘zajrzeć ukradkiem, podejrzeć’; zwrot, gw. uczniow.

Życie

życie jak w Madrycie

‘dostatnie, pozbawione trosk i zmartwień życie’; wyr. rzecz.,pot. żart. (porównanie motywowane najprawdopodobniej rymem).

życie wieczne

‘życie po śmierci’; wyr. rzecz., relig.; (…) chciał sobie zasłużyć nażycie wieczne. – W. Łysiak

Życiowy

Życzenie

‘pragnienia, pomysły mało realne, niemające szans na urzeczywistnienie’; wyr. rzecz., relig.; Komisja swoją wiedzę czerpie z dwóch niczego nie wyjaśniających papierów oraz zeznań byłego sędziego i senatora (…), którego wiedza w dużej mierze oparta jest na pobożnych życzeniach. – „Wprost”.

Życzyć

Żyć

żyć chwilą

‘żyć tym, co dzieje się teraz, nie myśleć o przyszłości’; zwrot; Nauczyłem się żyć chwilą, nie troszczyć się o to, co przyniesie następny dzień. – Internet.

żyć jak pies z kotem

żyć jak w niebie

‘żyć spokojnie, szczęśliwie, bez trosk i kłopotów’; zwrot, relig.; [Dziad i baba] Żyli bardzo szczęśliwie/I spokojnie jak w niebie.

żyć na kocią łapę

‘żyć bez ślubu’; zwrot; Współcześnie coraz więcej par żyje na kocią łapę. – Internet.

żyć na wiarę

żyć na wiarę

‘żyć z kimś bez ślubu’; zwrot; J. Liberek.

żyć nie umierać

żyć nie umierać

‘jest bardzo dobrze, nie może być lepiej’; fraza; Jednym słowem: żyć nie umierać – mruknął Hadżi. – S. Bąba.

żyć o chlebie i wodzie

żyć ponad stan

‘żyć rozrzutnie, wydawać ponad swoje możliwości’; zwrot, w stp. stan oznaczał najpierw ‘namiot’, a później ‘majątek’; także jedną z warstw społecznych; Trudno mu współczuć, tak się dzieje, gdy człowiek żyje ponad stan, kiedy jego wydatki znacznie przekraczają dochody. – TV 3.

żyć w (ciągłym) biegu

‘żyć szybkim tempem, mieć ciągle coś do zrobienia, nie nudzić się ani przez chwilę’; zwrot; Żyłam i żyję w ciągłym biegu, ale wiesz, lubię to. – „Cogito”.

żyć z dnia na dzień

‘żyć beztrosko, nie myśląc o przyszłości, nie martwić się niczym’; zwrot; Zastanawiałam się, jak długo można tak żyć z dnia na dzień, nie troszcząc się o pracę, naukę, o nic. – Internet.

żyć z ołówkiem w ręku

żyć z ołówkiem w ręku

żyć z ołówkiem w ręku

‘żyć, gospodarować bardzo oszczędnie, liczyć każdy wydawany grosz, skrupulatnie planować wszystkie wydatki’; zwrot.

żyć/czuć się jak pączek w maśle

‘mieć bardzo dobre warunki materialne, niemieć żadnych kłopotów materialnych, żyć szczęśliwie’; zwrot; Wreszcie w moim życiu nastąpiły zmiany, czułem się jak pączek w maśle, przestałem mieć problemy. – „Cogito”.