pokazywać/pokazać rogi
‘przeciwstawiać się, zbuntować się, stać się hardym, zuchwałym’; zwrot, bibl. (Ps 75, 5-6: „Mówię zuchwalcom: «Nie bądźcie zuchwali!», a do niegodziwych: «Nie podnoście rogu!» Nie podnoście rogu ku górze, nie mówcie bezczelnie przeciw Opoce.”).
pokazywać/ukazywać/przedstawiać coś w czarnych/najczarniejszych barwach
‘prezentować coś w sposób pesymistyczny, negatywny’; zwrot, kult. duch.; [Kuba] naświetla sytuację Kingi w jak najczarniejszych barwach i wzrusza nauczycieli opowieściami o jej smętnym dzieciństwie i problemach domowych. – „Victor J”; Sytuacja po zaprzysiężeniu rządu była przedstawiana w czarnych barwach. – TVP 2.
pokazywać/ukazywać/przedstawiać coś w czarnych/najczarniejszych barwach
pokazywać/wytykać/wytknąć kogoś palcem/palcami
pokładać się ze śmiechu
‘śmiać się intensywnie, niepohamowanie’; zwrot; Gdy ojciec lub stryj mówili nowe dowcipy, a matka i goście pokładali się ze śmiechu, patrzył na śmiejących się, jakby odczuwał litość nad stanem ich umysłu. – J. Szaniawski.
pokrzyżować komuś plany
‘przeszkodzić komuś w czymś, uniemożliwić komuś realizację zamierzeń’; zwrot.
Pokusić się
‘ośmielić się, odważyć sięgnąć po coś, usiłować zrobić coś’; zwrot; Gdyby ster władzy objął ktoś spoza rodziny, mógłby pokusić się o ustępstwa wobec USA. – „Ozon”.
pokusić się o coś
‘ośmielić się, odważyć sięgnąć po coś, usiłować zrobić coś’; zwrot; Gdyby ster władzy objął ktoś spoza rodziny, mógłby pokusić się o ustępstwa wobec USA. – „Ozon”.
Polak
‘porozumieć się dla wspólnego dobra, w interesie wszystkich Polaków’; zwrot. hist. współcz. Są to słowa Lecha Wałęsy wypowiedziane 31 sierpnia 1980 r. tuż przed podpisaniem porozumienia strajkujących robotników Trójmiasta z delegacją rządową. Powtórzył te słowa w zmienionej postaci Mieczysław Jagielski reprezentujący władze komunistyczne: „Rozmawialiśmy tak, jak Polacy ze sobą powinni rozmawiać. Jak rozmawia Polak z Polakiem”. Podstawą tej wypowiedzi jest zwrot: pomówić/pogadać jak człowiek...
polec/zginąć na polu chwały
Polegać
polegać na kimś jak na Zawiszy
polegać na kimś jak na Zawiszy
‘ufać komuś całkowicie’; zwrot, stp., hist. Zwrot pochodzi od imienia Zawiszy Czarnego z Garbowa, polskiego rycerza i dyplomaty, uczestnika bitwy pod Grunwaldem i delegata na sobór w Konstancji, gdzie miano rozsądzić spór polsko–krzyżacki. Już za życia cieszący się sławą „rycerza bez skazy i zmazy”, Zawisza przeszedł do historii jako człowiek prawy, wiernie służący królowi, broniący wiary aż do śmierci. Zginął z rąk Turków w 1428 r., nie chcąc ustąpić z pola walki i pozostawić swoich...
Polemika
zaciekłe, bezwzględne zwalczenie przeciwnych poglądów słowem lub pismem; ostry spór, dyskusja publiczna’; wyr. rzecz., zapoż z grec. polemikós ‘wojenny’; (…) to wybitny intelektualista, filozof, erudyta znający kilka języków, słynący z ostrych polemik, w których wręcz ośmiesza swoich adwersarzy. – „Ozon”.
Polewka
‘nie przyjąć czyichś oświadczyn, odmówić kawalerowi, dać komuś kosza’; zwrot, stp. obycz. czarna polewka ‘zupa z kaczej krwi, czernina’. Związek utrwalony przez A. Mickiewicza w „Panu Tadeuszu”; zapomniane, nieutrwalone kulturowo zwroty o tym samym znaczeniu: dać komuś wieniec grochowy, dostać szarą gęś ; Jęz.
Policzek
‘coś jest dla kogoś zniewagą, obrazą, upokorzeniem’; zwrot; A to niewątpliwie jest policzek dla terrorystów (…)
Policzyć
policzyć komuś (wszystkie) żebra
policzyć komuś (wszystkie) żebra
‘zbić, pobić kogoś dotkliwie’; zwrot; Nie jestem w gorącej wodzie kąpany, lecz chętnie policzę wszystkie żebra Olkowi.
Poliszynel
polityczna burza
‘zamieszanie, kłopotliwa sytuacja w państwie, w polityce’; wyr. rzecz., public.; Prezydent swoją decyzją wywołał polityczną burzę. – TVN 24.
Polowanie
polowanie na czarownice
polowanie na czarownice
‘specjalnie przygotowana nagonka na kogoś’; wyr.rzecz., hist.; (…) już za czasów III RP karcili wszelkie próby upodmiotowienia sprawiedliwości, zwąc je „polowaniem na czarownice” (…). – W. Łysiak
Polska
fraza, hist. współcz.; slogan z czasów PRL-u należący do ówczesnej nowomowy; sparafraz. słowa E. Gierka z przemówienia na XI Plenum KC PZPR – 4 września 1971 r. (dosł.: „Aby Polska rosła w siłę, a życie jej obywateli było bardziej dostatnie.”); On pamięta statystyki, którymi komuniści usiłowali udowodnić sobie samym i swoim poddanym, że „Polska rośnie w siłę, a ludziom żyje się dostatniej”. – „Newsweek”.
Polska rośnie w siłę, a ludziom żyje się dostatniej
fraza, hist. współcz.; slogan z czasów PRL-u należący do ówczesnej nowomowy; sparafraz. słowa E. Gierka z przemówienia na XI Plenum KC PZPR – 4 września 1971 r. (dosł.: „Aby Polska rosła w siłę, a życie jej obywateli było bardziej dostatnie.”); On pamięta statystyki, którymi komuniści usiłowali udowodnić sobie samym i swoim poddanym, że „Polska rośnie w siłę, a ludziom żyje się dostatniej”. – „Newsweek”.
Połknąć
połknąć bakcyla
połknąć bakcyla
‘bardzo się czymś zainteresować, znaleźć jakąś pasję’; zwrot, medyc.; Już w młodości było widać, że chłopiec połknął bakcyla sportu. – Internet.
połknąć haczyk
połknąć haczyk
‘dać się skusić, podejść, zwieść pozorom’; zwrot, rybac.; Przekonywałem ją różnymi sposobami, aż wreszcie połknęła haczyk. – Internet.
położyć ręce na stół
‘pokazać swoje zamiary’; zwrot; Myśmy oczekiwali, że obaj kandydaci na prezydenta położą ręce na stół.
położyć ręce na stół
położyć/kłaść pod coś podwaliny
‘zacząć, zapoczątkować coś, dać czemuś podstawy’; zwrot, budow. podwalina ‘pierwsza belka drewniana układana na podmurowaniu w budynkach drewnianych’; Położył podwaliny pod wszystkie niemal nauki.
położyć/postawić na kimś, na czymś krzyżyk
‘zwątpić w kogoś, przekreślić go, zrezygnować’; zwrot, relig.; Jęz.
pomarańczowa rewolucja
‘masowe, solidarne wystąpienia ludzi na Ukrainie po sfałszowaniu wyborów prezydenckich w 2004 r., początek drogi do demokracji na Ukrainie, symbol jedności narodu w dążeniu do celu’; symbolem tej rewolucji był kolor pomarańczowy; wyr. rzecz., hist. współcz.; Na Ukrainie mieliśmy pomarańczową rewolucję, na Białorusi nie.
pomarańczowa rewolucja
Pomarańczowy
‘masowe, solidarne wystąpienia ludzi na Ukrainie po sfałszowaniu wyborów prezydenckich w 2004 r., początek drogi do demokracji na Ukrainie, symbol jedności narodu w dążeniu do celu’; symbolem tej rewolucji był kolor pomarańczowy; wyr. rzecz., hist. współcz.; Na Ukrainie mieliśmy pomarańczową rewolucję, na Białorusi nie.
Pomiatać
‘lekceważyć, poniewierać kogoś, nie liczyć się z kimś, odnosić się do kogoś z pogardą’; zwrot; Oni nie walczą w imieniu biednych z Azji i Afryki (którymi pomiatają, jak obywatel Kuwejtu lub Arabii Saudyjskiej potrafi pomiatać swoją pokojówką z Filipin) (…). – „Angora”; Bo głównym wrogiem tych kobiet jest ogromne bezrobocie (…). To ono umożliwia pomiatanie pracownikami. – „Nowy Dzień”.
pomiatać kimś
‘lekceważyć, poniewierać kogoś, nie liczyć się z kimś, odnosić się do kogoś z pogardą’; zwrot; Oni nie walczą w imieniu biednych z Azji i Afryki (którymi pomiatają, jak obywatel Kuwejtu lub Arabii Saudyjskiej potrafi pomiatać swoją pokojówką z Filipin) (…). – „Angora”; Bo głównym wrogiem tych kobiet jest ogromne bezrobocie (…). To ono umożliwia pomiatanie pracownikami. – „Nowy Dzień”.
pomieszać/pokrzyżować/popsuć komuś szyki
‘przeszkodzić komuś w czymś, zdezorganizować czyjeś działanie’; zwrot, wojs.; Czy ona musiała popsuć mi szyki? Czy nie mogła zaplanować tego inaczej? – Internet.
pomieszało się komuś pod sufitem
ktoś zwariował, stracił rozum, przestał myśleć racjonalnie’; zwrot; Przecież im wszystkim już się zupełnie pomieszało pod sufitem. – Internet.
Pomieszanie
‘zamęt, zamieszanie, chaos; coś wyjątkowo nieskładnego, zagmatwanego, w czym trudno się rozeznać, co trudno zrozumieć’; wyr. rzecz.; Zabawne pomieszanie z poplątaniem, które jednak sporo mówi o dzisiejszym świecie.
pomieszanie z poplątaniem
‘zamęt, zamieszanie, chaos; coś wyjątkowo nieskładnego, zagmatwanego, w czym trudno się rozeznać, co trudno zrozumieć’; wyr. rzecz.; Zabawne pomieszanie z poplątaniem, które jednak sporo mówi o dzisiejszym świecie.
Pomoc
‘spodziewać się ratunku, czyjegoś wsparcia’; zwrot; (…) wie, że może liczyć na pomoc Marcina. – „Angora”.
Pomroczność
‘chwilowa utrata poczytalności’, wyr. rzecz., iron., medyc., hist. współcz.; diagnoza postawiona przez lekarzy synowi jednego z polityków, kiedy ten spowodował wypadek; Nawet nie wiadomo, jak skomentować taką niedorzeczność (…) – można jedynie przypuszczać, że autora tych słów dopadła chwilowa „pomroczność jasna”. – „Angora”.