przypaść komuś do gustu
‘spodobać się komuś, zyskać akceptację, sympatię; zwrot, moda; Poza tym bardzo przypadli mi do gustu działacze. – „Fakt”; Ale te, do których ja uczęszczałem były jeszcze w powijakach i jakoś nie przypadły mi do gustu.
przypiąć/przypinać/przyczepić/przyczepiać komuś łatkę
‘przypisać komu złośliwie jakąś ujemną cechę, obmówić kogoś, oszkalować’; zwrot, rzem. ‘przyszywanie przez krawca łat na zniszczoną odzież’; A teraz, gdy dochodzi do mojego sukcesu, pojawia się jego nazwisko i jakaś przypięta mi łatka.
Przypieczętować
‘coś jest zatwierdzone, ostatecznie zakończone’; zwrot; Los Francuzów jest przypieczętowany. – W. Łysiak
przyprawiać kogoś o mdłości
‘powodować u kogoś nudności, doprowadzać kogoś do mdłości’; zwrot; Wulgarny taniec z bosonogą blondynką u jednych wywołał ekstazę, innych przyprawił o mdłości.
przyprawiać/przyprawić komuś rogi
‘zdradzać/zdradzić męża przez żonę’; zwrot; Gdy mnie przyprawia o serca bicie/to jemu rogi przyprawia skrycie. – L. Konopiński.
przyprawić/przyprawiać kogoś o dreszcze
‘powodować, że ktoś przeżywa silne emocje’; zwrot, medyc.; (…) przyznała, że uwielbia nowatorskie projekty głównego projektanta Christiana Diora, ale drobnica sprzedawana w sklepach przyprawia ją o dreszcze. – „Angora”.
przyprawić/przyprawiać komuś gębę
‘oczerniać, szkalować kogoś, pomawiać go o coś’; zwrot, liter. – W. Gombrowicz, „Ferdydurke”; (…) czymże innym, jak nie linczem, był donos na Andrzeja Przewoźnika, (…) człowieka prawego i godnego, któremu przyprawiono gębę agenta (…). – „Angora”.
przyprawić/przyprawiać o zawrót głowy
‘odczuwać euforię, oszołomienie’; zwrot; Językowy zawrót głowy (tyt.) – „Cogito”; Tak więc, choć niektóre nazwiska przyprawiają o zawrót głowy, do artystycznego eldorado jeszcze nam daleko .– „Ozon”.
przyprzeć/przypierać/przycisnąć/przyciskać kogoś do muru
‘postawić, stawiać kogoś w sytuacji bez wyjścia; zmusić, zmuszać kogoś do zrobienia czegoś wbrew woli’; zwrot; Człowiek przyparty do muru, nie ma wyboru. – TVP 2; Bo jak taki chłopek ze wsi jak ja pojawi się w Warszawie, to dopingują, żeby tych docentów do muru przycisnąć – mówi.
przypuścić atak
‘zaatakować kogoś, pragnąc coś osiągnąć, zdobyć’; zwrot, militar.; Marszałek Sejmu przypuścił na nich zmasowany atak (…) . – „Fakt”.
przypuścić szturm
‘przystąpić do natarcia, zaatakować’; zwrot, milit.; (…) dopiero tyrani i alfonsi XX wieku przypuszczą decydujący szturm . – W. Łysiak.
Przyroda
Przysługa
‘wyrządzenie komuś przykrości, krzywdy wbrew intencjom; narażenie na szkodę tego, komu chciano się przysłużyć’; wyr. rzecz., liter. Związek pochodzi z bajki o pustelniku, którego niedźwiedź zabił, chcąc spędzić mu muchę z czoła; Czasami dobre chęci nie wystarczą – łatwo bowiem wyświadczyć komuś niedźwiedzią przysługę . – „Victor G”.
przysparzać komuś korzyści
‘przynosić komuś zyski, dbać o czyjeś sprawy’; zwrot; Serce mi się kraje na myśl o rodzicach nakłaniających dzieci do przysparzania Kościołowi korzyści majątkowych ofiarą. – „Angora”.
przyszła kryska na Matyska
przyszła kryska na Matyska
‘na kogoś spadły w końcu jakieś sankcje, dolegliwości, spotkała kogoś jakaś kara’; fraza, dawn. kryska to ‘koniec, kres’, a Matysek jest zdrobnieniem od imienia Maciej; Zoperowanie jej odkładałem na lepsze czasy, aż w końcu przyszła kryska na Matyska.
przyszło/przychodzi coś komuś na myśl
‘ktoś coś sobie w danej chwili uświadomił, uzmysłowił’; zwrot; Mimo woli przychodzi ci na myśl, że stało się tu coś okropnego, że to jakiś kataklizm natury, i nie możesz oswoić się z myślą, że ten kataklizm nie skończy się nigdy. – H. Sienkiewicz.
Przyszłość
‘pomyślna przyszłość, obiecująca perspektywa’; wyr. rzecz.; Oto zachowałam się jak niedojrzała, nieodpowiedzialna kretynka, niszcząc świetlaną przyszłość. – K. Grochola.
przytrzeć/utrzeć komuś rogów
‘uczynić kogoś posłusznym, poskromić kogoś, nauczyć kogoś pokory, zmusić do uległości, złamać czyjeś zuchwalstwo, czyjąś pychę’; zwrot, bibl. (Ps 75, 11: „ I obetnę wszystkie rogi niegodziwych, a rogi sprawiedliwego się wzniosą”. Zwrot nawiązuje też zapewne do czynności przycinania rogów bydłu); Grandi mi podszepnął, żebym pani rogów przytarł (…). – W. Żukrowski.
przywołać kogoś do porządku
‘zwrócić uwagę komuś, kto się niewłaściwie, nieodpowiednio zachowuje, zmusić kogoś do stosownego zachowania’; zwrot; Przywołany przez partię do porządku, nadrabiał anty pisowską nadgorliwością. – „Newsweek”.
przywrócić dobre imię
‘przywrócić komuś dobrą opinię, reputację; też sławę uznanie’; zwrot; Jak powiedział w Sejmie „chodzi mu o przywrócenie dobrego imienia i odzyskanie twarzy”. – Internet.
przywrócić komuś wiarę w coś
‘przywrócić komuś zaufanie do czegoś’; zwrot; Dziękuję, panie marszałku, za przywrócenie mi wiary w to, że prawo znaczy prawo . – „Angora”.
psa żal wyrzucić
‘zazwyczaj o pogodzie: bardzo brzydka, słotna, dżdżysta’; wyr.określ. przyr.; Wyszliśmy trochę pobiegać, ale przy tej pogodzie nawet psa żal na dwór wyrzucić.
psi obowiązek
psi obowiązek
‘obowiązek (często niezbyt miły), który bezwzględnie trzeba spełnić, od którego nie można się wykręcić’; wyr. rzecz.; Mój psi obowiązek to nie pies, tylko zakupy. – „Victor J”.
Psiarnia
‘o temperaturze w pomieszczeniach: przeraźliwie zimno, bardzo zimno’; wyr. określ., myślis. psiarnia ‘pomieszczenie dla psów myśliwskich’; Schludnie, wygodnie, ale oka nie zmrużysz – zimno jak w psiarni. – „Dialog Akademicki”.
psim swędem
‘bez większego nakładu pracy, tanim kosztem, bez wysiłku, dzięki szczęśliwemu przypadkowi, zaskakująco, nieoczekiwanie łatwo, nie wiadomo jak’; wyr. określ., przyr.; Na stały radiowy felieton w audycji „Muzyka i Aktualności” udało jej się załapać psim swędem po przypadkowym spotkaniu z byłym szefem TVP Ryszardem Miazkiem. – „Ozon”.
Psioczyć
‘wyrażać swoje niezadowolenie z kogoś, czegoś; narzekać’; zwrot; Chodziło o to, że wieszcz w sklepie psioczył na partię (…). – „Ozon”.
psioczyć na coś/na kogoś
‘wyrażać swoje niezadowolenie z kogoś, czegoś; narzekać’; zwrot; Chodziło o to, że wieszcz w sklepie psioczył na partię (…). – „Ozon”.
psu na budę
psu na budę
‘na nic, niepotrzebnie, do niczego’; wyr. określ.; ( …) czystość tego co najprościej/i to wszystko psu na budę/bez miłości (…). – J. Twardowski.
Ptak
‘człowiek lekkomyślny, nieodpowiedzialny, niemający określonego zajęcia, żyjący cudzym kosztem, próżniak, darmozjad’; wyr. rzecz., bibl. (MT 6, 26: „Przypatrzcie się ptakom podniebnym: nie sieją ani żną i nie zbierają do spichlerzy, a Ojciec wasz niebieski je żywi.”); Niebieski ptak to ktoś, kto żyje beztrosko i niczym się nie przejmuje – ani pracą, ani nauką. Po prostu chce się bawić i niczym nie martwić. – „Victor J”; Niebieskie ptaki całego świata wpłaciły nad Wisłą złotówkami miliardy...
Ptasi
ptasie mleko
ptasiego mleka komuś tylko brakuje
‘ktoś żyje w dobrobycie, ma wszystko, czego zapragnie oprócz rzeczy niemożliwych do zdobycia’; zwrot; Kaśka miała już wszystko, brakowało jej chyba tylko ptasiego mleka. – „Victor J”.
Ptaszek
Publiczny
Puch
‘rozbić/roznieść całkowicie, doszczętnie; zniweczyć coś’;zwrot; Katarzyna Skowrońska wczoraj rozbiła Japonki w puch.
Pudło
‘starsza kobieta, zwłaszcza pretensjonalnie ubrana i umalowana’; wyr.rzecz.; Utracił młodą żonkę/Odzyskał stare pudło. – J. Sztaudynger.
Pukać się
pukać się w czoło
pukać/stukać się w czoło
‘pukając się w czoło, dawać do zrozumienia, że czyjeś zachowanie, wypowiedź traktuje się z lekceważeniem; traktować kogoś jak niespełna rozumu, uważać coś za głupie, niedorzeczne, absurdalne’; zwrot, gesty; (…) wszyscy się trzęsą ze strachu i nikt już się w czoło nie puka. – W. Łysiak
Puls
Pułapka
‘dać się podejść, wpaść w podstęp, zostać oszukanym’; zwrot, łow.; Ludzie zaufali Lepperowi i wpadli w pułapkę.
punkt honoru
coś, co jest ważne ze względu na czyjeś dążenia, godność; nadrzędne cele, do których ktoś dąży’; wyr. rzecz.; I że za punkt honoru uzna [Zbigniew Ziobro] doprowadzenie afery Rywina do finału. – „Newsweek”.