Przeskoczyć
‘zrobić coś ponad swoje możliwości’; zwrot; (...) nigdy nie śniła że jest aktorką lub malarką/nikt nie przeskoczy siebie (...) – J. Kornhauser.
przeskoczyć (samego) siebie
‘zrobić coś ponad swoje możliwości’; zwrot; (...) nigdy nie śniła że jest aktorką lub malarką/nikt nie przeskoczy siebie (...) – J. Kornhauser.
przestrzegać/trzymać się litery prawa
‘wyrokować, działać zgodnie z dosłownym brzmieniem, stroną formalną tekstu prawa’; zwrot, bibl. (por. duch i litera prawa ); Składa się ona z kilku zarozumialców, mających za nic przestrzeganie litery prawa . – „Angora”.
przewracać oczami
‘wdzięczyć się, mizdrzyć, stroić miny’; zwrot; Przewracała oczami i udawała, że mdleje. – K. Grochola.
przewracać się w grobie
‘coś wywoływałoby zgorszenie, oburzenie, sprzeciw osoby już nieżyjącej’; zwrot; Matka przewróciłaby się w grobie, gdyby widziała, co ty wyprawiasz. – TVP 3.
przewracać się z boku na bok
‘nie móc zasnąć, spać niespokojnie’; zwrot; Przewracałem się z boku na bok.
przewrócić/obrócić/wywrócić coś na nice
‘zmienić coś radykalnie, zupełnie’;zwrot, rzem. nica ‘lewa strona czegoś, zwłaszcza tkaniny, ubrania’; Jęz.
przewrócić/przewracać, wywrócić/wywracać coś do góry nogami
‘zmienić coś gwałtownie i nie do poznania, obalić dotychczasowy porządek’, albo (tylkoczas.: przewrócić/przewracać) ‘szukając czegoś, nabałaganić; przeszukać coś, przetrząsnąć’; zwrot; Wydarzenia II wojny światowej, które do góry nogami przewróciły układ geopolityczny, przyniosły klęskę ideom jagiellońskim (…). – GW; Vulgo: musiało prędzej czy później wywrócić do góry nogami tradycyjne stosunki między samcem a samicą (…) – W. Łysiak 2; (…) jak pojawiła się siostrzyczka Weronika, to...
przewrócić/wywrócić coś do góry nogami
przeznaczać coś na jakiś cel
‘przekazać coś na czyjeś potrzeby, na pomoc dla kogoś’; zwrot, public.; Zebraliśmy bardzo dużo żywności, odzieży i przeznaczyliśmy to wszystko na cele charytatywne. – TV Trwam.
przeznaczony do wyższych celów
‘o kimś, kto jest ważny dla społeczeństwa, mający do spełnienia ważną misję, bardzo ważne zadanie’; wyr. określ.; Dowiedziałem się, że został przeznaczony do wyższych celów, wyjechał na misje do Afryki. – TV Trwam.
przeżyć szok/być w szoku
‘doznać wstrząsu’; zwrot, medyc.; Kiedy pan profesor wycofał się, przeżyliśmy szok.
przeżyć/przejść gehennę
‘mieć bardzo dramatyczne, bolesne przeżycia, doświadczenia, długotrwałe cierpienia’; zwrot, bibl. Gehenna – dolina w Jerozolimie znana z kultu i krwawych ofiar składanych Molochowi.
przeżywać drugą młodość
‘o kimś: czuć się znowu młodym, silnym, sprawnym; o czymś: być znowu aktualnym, atrakcyjnym’; zwrot; Bułgaria przeżywa drugą młodość. – „Angora”.
przeżywać wzloty i upadki
przeżywać zauroczenie
‘być w stanie zakochania, doznać silnego uczucia do wybranej osoby, wszystkie myśli kierować tylko do niej’; zwrot; Większość Baranów przeżywa jesienne zauroczenie.
przeżywać/mieć wzloty i upadki
‘mieć dobre i złe chwile, przeżywać uniesienia i doznawać porażek’; zwrot; Bo też walentynki są tyleż świętem zakochanych, co świętem mediów zachęcających do upubliczniania swoich uczuć, niczym w wenezuelskich telenowelach, których bohaterowie przeżywają na naszych oczach wzloty i upadki.
Przód
przy drzwiach zamkniętych
‘niejawnie, bez udziału publiczności, tylko w obecności osób zainteresowanych’; wyr. określ.; Znów nikt nie wyszedł do dziennikarzy, obrady odbywały się przy drzwiach zamkniętych. – TVP 2.
przy kości
‘tęgi, gruby’; wyr. określ.; Co na to poradzę, że lubię kobiety przy kości. – zasłyszane.
przy odrobinie szczęścia
‘przy niewielkiej pomyślności losu, mając odrobinę powodzenia’; wyr. określ.; Przy odrobinie szczęścia mogliśmy awansować do finałów (…).
przy otwartej/podniesionej/odsłoniętej kurtynie
‘jawnie, publicznie, bez ukrywania czegokolwiek’; wyr. określ., teatr.; Zamiast prowadzić konkursy przy otwartej kurtynie, utajniano nazwiska kandydatów (…).
Przychylić
przychylić komuś nieba
przychylić/uchylić komuś nieba
‘być dla kogoś bardzo dobrym, serdecznym, spełniać jego zachcianki, odgadywać myśli, pragnienia; zrobić wszystko, aby komuś było dobrze’; zwrot (często w trybie przypuszcz. lub w czasie przyszł.); Dziewczę, nieba ci przychylę/za przyjemnych szaleństw chwilę. – T. Fangrat.
Przyciągać
przyciągać jak magnes
przyciągać/działać jak magnes
‘pociągać kogoś, wabić, wzbudzać zainteresowanie swoją atrakcyjnością’; zwrot, fiz.; Dziś skrzynki pełne dumnie sterczących kęp żywozielonych liści przyciągają klientów jak magnes. – SE; Otacza cię aura tajemnicy – i to ona tak przyciąga do ciebie ludzi, na których działasz jak magnes. – „Victor J”.
przyganiał kocioł garnkowi
przyglądać (się)/patrzeć spode łba
patrzeć nieufnie, złowrogo, ponuro’; zwrot; Spod łba przyglądał się swoim gościom. – Pop.
Przyjaciel
‘dopiero w trudnej sytuacji, kiedy spotyka nas przykrość, nieszczęście, poznajemy kto jest nam oddany, życzliwy’;fraza, przysł. wykorzystane w wypowiedzeniu; Prawdziwy przyjaciel wie, że prawdziwych przyjaciół poznajemy w biedzie. – Internet.
Przyjażń
‘przyjaźń trwająca lub mająca trwać do końca życia’; wyr.rzecz.; Nie było też żadnych zapewnień o dozgonnej przyjaźni. – „Cogito”.
przyjąć kogoś z otwartymi ramionami
‘przyjąć kogoś gościnnie, serdecznie,z radością’; zwrot.
Przyjęcie
‘przyjazny odbiór jakiejś osoby, przychylne, życzliwe podejście,nastawienie względem kogoś, akceptacja danej osoby’; wyr. rzecz.; Liczę na ciepłe przyjęcie.
przyjść w złą godzinę
‘przyjść w niewłaściwym czasie, o złej porze’; zwrot. W związku przetrwało archaiczne znaczenie wyrazu godzina ‘moment, chwila’; S. Bąba.
przykazania boskie
Przykazanie
‘jedno z dziesięciu przykazań; dekalog’; wyr. rzecz., bibl. Dziesięć przykazań, objawionych wg Biblii Mojżeszowi na górze Synaj, przyjęte przez religię chrześcijańską jako kodeks nakazów moralnych; Czy można łamać prawo i boskie przykazania? – „Angora”.
przykazanie boskie
‘jedno z dziesięciu przykazań; dekalog’; wyr. rzecz., bibl. Dziesięć przykazań, objawionych wg Biblii Mojżeszowi na górze Synaj, przyjęte przez religię chrześcijańską jako kodeks nakazów moralnych; Czy można łamać prawo i boskie przykazania? – „Angora”.
przykładać/przywiązywać do czegoś dużą/wielką wagę
‘uważać coś za niezwykle ważne’; zwrot; Kładliśmy to na karb charakteru „południowców” – czy to bułgarskich, tureckich czy egipskich, którzy do ochrony środowiska czy po prostu – estetyki, nie przykładają nadmiernej wagi (…) – „Angora”.
przykręcić/przykręcać/dokręcić/dokręcać śrubę
‘wprowadzać zaostrzenia, zwiększać wymagania’; zwrot, techn.; A ostatnio musiał jeszcze bardziej przykręcić śrubę. – „Fakt”.
Przyłbica
‘wystąpić jawnie, szczerze, bez obłudy; ujawnić swoje stanowisko’; zwrot, milit. przyłbica dawn. ‘hełm z żelazną ruchomą zasłoną na twarzy; ruchoma zasłona w tym hełmie’; P an prezydent z otwartą przyłbicą stanął przed młodzieżą. – TV Trwam; Możemy chodzić z otwartą przyłbicą. – TV Vectra.
przyłożyć/przykładać do czegoś rękę
‘przyczynić się do czegoś, wpłynąć nabieg jakichś spraw’; zwrot; Donald Tusk nie nauczył się wprawdzie biegle mówić po kaszubsku, ale przyłożył rękę do nadania wyższej rangi temu językowi. – „Ozon”.
przymykać/przymknąć na coś oczy
‘udawać, że się czegoś nie widzi, o czymś nie wie; być przesadnie pobłażliwym, tolerancyjnym’; zwrot; Yolanda szczególnie może sobie na to pozwolić, bo sędziowie przymykają oczy na jej nieczyste zagrywki.
Przynęta
‘dać coś na zachętę, kusić kogoś czymś’; zwrot, wędk.; Dał agentce na przynętę dwie ważne informacje. – „Gazeta Prawna”.
przynosić kokosy
‘przynosić duże zyski, pieniądze’; zwrot; Funkcja jest prestiżowa, nie przynosi żadnych kokosów.
przynosić owoce
‘przynosić wymierne korzyści’; zwrot, roln.; Potrzebują jej, bo wiele z nich dopiero w przyszłości przyniesie owoce.