przebierać jak w ulęgałkach
przebierać jak w ulęgałkach
‘wybredzać, grymasić, mając wielki wybór’; zwrot, pot. reg. Potrzeba przebierania w ulęgałkach (gatunek gruszek) ma nawet podwójne uzasadnienie. Przed dojrzeniem – są niejadalne, po dojrzeniu – szybko się psują, chcąc więc wśród niejadalnych znaleźć miękką, trzeba starannie przebierać, tak samo z dojrzałymi – trzeba przebierać, by nie trafić na zepsutą.
przebrać miarkę/miarę
przebrać w czymś miarę/miarkę
‘przekroczyć granice czyjejś cierpliwości, stracić umiar w czymś; zwrot; Jęz.
przecenić/przeceniać czyjeś możliwości
‘ocenić kogoś zbyt wysoko, przyznawać komuś, czemuś większe znaczenie, zbyt dodatnie cechy niż należy’; zwrot; Jednak albo przecenił swoje możliwości, albo nie docenił konia.
Przechlapany
‘znajdować się w beznadziejnej sytuacji, nie mieć żadnego wyjścia’; zwrot, pot. młodzież.;
Przeciekać
przecierać oczy ze zdumienia
‘zdumiewać się czymś bardzo, być czymś zadziwionym’; zwrot; Oczy ze zdumienia przecieramy, bo okazało się, że do Sejmu weszła Unia Wolności w swoim najlepszym wcieleniu. – „Wprost”;
przeciętny/zwykły zjadacz chleba
przeciętny/zwykły zjadacz chleba
‘człowiek zwykły, przeciętny, szary obywatel’; wyr. rzecz., public.; Przeciętny zjadacz chleba nie zadaje sobie tego rodzaju pytań (…)
Przeciw
przeciwności losu
‘przeszkody, utrudnienia, kłopoty’; wyr. rzecz.; Polska targana historycznymi przeciwnościami losu dobiła wreszcie do bezpiecznego portu. – referat na konferencji; Czy podoła kiedyś przeciwnościom losu i napisze książkę, którą nosi w sercu. – „Angora”.
Przeczucie
‘oczekiwać, spodziewać się nieszczęścia, czegoś złego, niepomyślnego’; zwrot;
przeczytać/czytać coś od deski do deski
‘przeczytać coś od początku do końca, całość’; zwrot, kult. mater. W średniowieczu książki oprawiano w deszczułki obciągnięte skórą; (...) a jak już od deski do deski książkę przeczytali, to na dwór biegać, hasać, słońce łapać (…). – „13”.
Przedbieg
‘zrezygnować z czegoś zaraz na początku,nie poradzić sobie z czymś’; zwrot; w jęz. sport. – o kimś, kto w wyniku biegów eliminacyjnych nie zakwalifikował się do dalszego współzawodnictwa.
Przedwyborczy
przegiąć/przeginać pałę
‘przesadzić/przesadzać w czymś, działać w sposób krańcowy, ekstremalny’; zwrot, pot.; Również feministki, kiedy zbyt często przeginają pałę (…) budzą złość lub strach niejednego członka „Salonu”. – W. Łysiak
przejrzeć na oczy
‘uprzytomnić sobie swój błąd, uzmysłowić swoją pomyłkę; uświadomić sobie prawdziwy stan rzeczy’; zwrot; (…) czy ludzie myślący w Polsce przejrzą wreszcie na oczy (…).
przejść chrzest ogniowy/bojowy
‘pierwszy raz brać udział w jakiejś sytuacji, akcji, przede wszystkim w bitwie, walce’; zwrot, bibl. (Mt 3, 11: „On was chrzcić będzie Duchem Świętym i ogniem” );
przejść nad czymś do porządku (dziennego)
‘zignorować coś, pominąć coś, nie zajmować się czymś, nie dyskutować nad czymś’; zwrot; Było to oszustwo na taką skalę, że nie mogliśmy przejść nad tym do porządku. – TVN; (…) gdy Razumichin dowiaduje się o zbrodni, którą popełnił jego przyjaciel, może nie przechodzić nad tym do porządku dziennego, ale też nie szkodzi mu, lecz POMAGA (…) . – „Cogito”.
przejść/przecisnąć się przez ucho igielne
‘z trudem dostać, przedostać się gdzieś, spełnić niezwykle trudne warunki, poddać się trudnej próbie’; zwrot, bibl. (parafraza słów Chrystusa skierowanych do uczniów Mt 19, 24: „(…) Jeszcze raz wam powiadam: Łatwiej jest wielbłądowi przejść przez ucho igielne, niż bogatemu wejść do królestwa niebieskiego.”); Internet.
Przekaz
‘media umożliwiające szybkie rozpowszechnianie informacji: prasa, radio, telewizja, Internet’; wyr. rzecz., public.; Toteż obejmą czołowe stanowiska w państwie, między innymi po to, by ciągle widziano ich w środkach masowego przekazu (…). – W. Łysiak
Przekonać się
‘z wszelką pewnością coś wiedzieć,niezawodnie, całkowicie być o czymś przekonanym’; zwrot; (…) dziennikarze wszystkich nieprawicowych mediów pieją fetujące hymny, święcie przekonani, że sławią perły (…). – W. Łysiak
przekraczać/przechodzić wszelkie granice/granice przyzwoitości
‘przekraczać jakąś zasadę, normę, zakres czegoś, zrobić coś niedopuszczalnego’; zwrot, admin.; Swoboda dam, uwolnionych od ich krępującej obecności, przekraczała wszelkie granice. – W. Łysiak; (…) bo jednak rzeczywiście przekroczyłem granicę przyzwoitości – ale musiałem. – „Angora”; W którym miejscu przekroczyłem tę niewidzialną granicę. – „Cogito”.
Przekroczyć
przekroczyć Rubikon
przekroczyć Rubikon
‘przekroczyć granicę czegoś, zrobić decydujący krok, powziąć nieodwołalną decyzję’; zwrot, hist. starożyt. Rubikon – rzeka, która w czasach republiki rzym. stanowiła granicę między Galią Przedalpejską a Italią właściwą. Przejście wojsk Juliusza Cezara przez Rubikon do Italii w 49 r. p.n.e. było pogwałceniem prawa, które zabraniało dowódcy wojskowemu opuszczać wyznaczoną mu prowincję. Krok ten równał się wypowiedzeniu wojny senatowi rzym.; trzyletnia wojna domowa oddała całą władzę Cezarowi.
przelała się czara goryczy
przelała się czara goryczy
‘coś spowodowało, że przekroczone zostały wszelkie granice’; fraza, relig. (Przekształcenie słów Jezusa wypowiedzianych w Ogrójcu: „Ojcze mój, jeśli to możliwe, niech Mnie ominie ten kielich”; Mt 26, 39); Czara goryczy się przelała, gdy kilka dni temu zaczęto się publicznie oskarżać o korupcję.
Przelewać się
‘ktoś nie jest zamożny, komuś nie powodzi się zbyt dobrze’; zwrot; Od czasu rozwodu rodziców mieszkały z mamą same i nie przelewało się im. – „Cogito”.
przelewać z pustego w próżne
‘podejmować działania bezsensowne,niemające żadnego znaczenia, zajmować się jednym i tym samym’; ‘mówić dużo i bez sensu’; zwrot; To, co się dzieje, wygląda jak przelewanie z pustego w próżne .– TVN 24.
przelewanie z pustego w próżne
Przełamać
przełamać (pierwsze) lody
‘podjąć działanie, które mają przezwyciężyć pierwsze trudności, nawiązać kontakt, poczynić pierwsze kroki’; zwrot.
przełamać bariery
‘pokonać trudności, wewnętrzne opory, lęk, nieśmiałość’; zwrot, techn.; Aby przełamać bariery, będziemy musieli wykrzesać z siebie siły (…). – „Newsweek”.
przełamać czyjś opór
‘przekonać kogoś do czegoś, przemóc czyjąś niechęć wobec czegoś; wpłynąć na zmianę czyichś poglądów, opinii’; zwrot milit.; Jan ani rusz nie chce się na to zgodzić. Muszę przełamać jego opory.
przełamać pierwsze lody
przemoknąć/zmoknąć do (suchej) nitki
‘zmoknąć całkowicie, przemoczyć ubranie’; zwrot; Przemokłem do suchej nitki. ; Wyglądasz jak siedem nieszczęść – powiedziała mama do zmęczonej i przemoczonej do suchej nitki Anki. – „Victor G”.
przemówić komuś do rozumu
‘przemówić tak, aby przekonać, skłonić do zmiany postawy, zachowania itp.’; zwrot; W sytuacjach „awaryjnych” może wygłosić orędzie do Sejmu. Głównie po to, by przemówić posłom do rozumu. – „Angora”.
Przenieść
przenieść się na łono Abrahama
przenieść się na łono Abrahama
‘umrzeć’; zwrot; bibl. ( Abraham – pierwszy z patriarchów Izraela, żył prawdopodobnie w XIX/XVIII w. przed Chr.; Łk 16, 22:„Umarł żebrak i aniołowie zanieśli go na łono Abrahama.”);
przenieść się/pójść na łono Abrahama
przenosić góry
‘mieć przekonanie, wiarę, że wszystkiego można dokonać, wszystko może się udać’; zwrot, bibl. (por. wiara góry przenosi ); Rozpierająca ludzi nadpobudliwych energia sprawia, że wielu z nich – choć wydaje się im, że mogą przenosić góry – nie radzi sobie ze zwykłymi, codziennymi sprawami. – „Wprost”.
Przepaść
‘zniknąć doszczętnie, całkowicie, zupełnie’; zwrot, stp. (wyraz kretes poza tym zwrotem nie występuje, niejasne jest jego pochodzenie); Jęz.
przepaść z kretesem
przepaść z kretesem
‘zniknąć doszczętnie, całkowicie, zupełnie’; zwrot, stp. (wyraz kretes poza tym zwrotem nie występuje, niejasne jest jego pochodzenie); Jęz.
przepędzić na cztery wiatry
przepędzić/wypędzić/rozpędzić/wygnać na cztery wiatry
‘rozgonić na wszystkie strony w sposób brutalny, gwałtowny, bezpowrotny; brutalnie i gwałtownie położyć czemuś kres, zdecydowanie coś rozwiązać, zlikwidować’; ‘rozgromić w walce, pokonać kogoś z ogromną przewagą’; zwrot, bibl. (Ez 17, 21: „Wszyscy zaś najlepsi spośród całego jego wojska zginą od miecza, a ci, którzy ocaleją, zostaną rozproszeni na wszystkie wiatry.”).
Przerażenie
‘ktoś bardzo się czegoś przeraził, przestraszył’; zwrot; Miasto zamarło z przerażenia. – „Angora”.