profil

Słownik Frazeologiczny

Angielski Angielski SMS 155
Biologia Biologia Przewodnik szkolny 468
Biologia Biologia SMS 151
Chemia Chemia Przewodnik szkolny 555
Chemia Chemia SMS 132
Fizyka Fizyka SMS 277
Geografia Geografia SMS 100
Gramatyka polska Gramatyka polska SMS 147
Historia Historia Przewodnik szkolny 190
Literatura Literatura SMS 142
Niemiecki Niemiecki SMS 113
Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik etymologiczny języka polskiego Słownik języka polskiego 7783
Słownik Frazeologiczny Słownik Frazeologiczny Słownik językowy 6690
Słownik języka polskiego Słownik języka polskiego Słownik językowy 804
Słownik motywów literackich Słownik motywów literackich Słownik języka polskiego 999
Słownik pisarzy Słownik pisarzy Słownik języka polskiego 184
Słownik postaci historycznych Słownik postaci historycznych Słownik historyczny 181
Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Przewodnik szkolny 200
#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z
poleca80%

znaleźć się między Scyllą a Charybdą

Kategoria: Charybda

‘znaleźć się w sytuacji, w której niebezpieczeństwo zagraża z dwóch stron, w sytuacji bez wyjścia, między młotem a kowadłem’; zwrot, liter. ant. – Homer, „Odyseja”. Dwa potwory morskie znajdujące się po obu stronach cieśniny morskiej. Gdy przepływały między nimi statki, wpadały albo do pyska Scylli, albo w wiry Charybdy; Znajduję się w nieustannym wewnętrznym klinczu, między Scyllą a Charybdą. – referat na konferencji.

poleca79%

salomonowy wyrok

Kategoria: Wyrok

‘wyrok sprawiedliwy, odznaczający się niezwykłą mądrością i prawością, uwzględniający interesy obydwu stron często o zaskakującej formule rozstrzygnięcia’; wyr. rzecz., bibl. (Wyrażenie jest aluzją do słynnego przykładu mądrości i sprawiedliwości króla izraelskiego Salomona – 1 Krl 3, 16-28: Dwie mieszkające razem nierządnice urodziły niemal jednocześnie synów, jedno dziecko zmarło w nocy. Przyszły do Salomona, aby je rozsądził, każda bowiem twierdziła, że żywy chłopiec jest jej synem....

poleca69%

syzyfowa praca

Kategoria: Praca

‘ciężki, bezowocny trud, praca nadaremna, nie dająca żadnych wyników, praca bez końca i bez sensu’; wyr. rzecz. Według mitol. grec. król Grecji Syzyf – najchytrzejszy z ludzi – po śmierci dostał w Hadesie straszliwą pokutę: pchał pod górę olbrzymi głaz, ale kiedy był już u szczytu, głaz spadał i praca zaczynała się od nowa.; [Karolina] starała się wyłączyć urządzenia. Okazało się to jednak syzyfową pracą – gdy tylko mikser ustał na chwilę, zaczynało działać wyłączone poprzednio żelazko....

poleca70%

puszka Pandory

Kategoria: Pandora

‘źródło niekończących się nieszczęść, trudności, kłopotów, utrapień’; wyr. rzecz. W mitol. grec. Pandora to pierwsza kobieta stworzona na polecenie Zeusa jako swoista kara za czyn Prometeusza (zob. postawa prometejska ). Została ona obdarowana przez ojca bogów puszką, której nie wolno było otwierać. Pandora namówiła jednak swego męża do jej otwarcia; wyleciały z niej na świat zamknięte dotąd utrapienia, plagi, klęski i choroby ludzkości; Komu to otwarcie puszki Pandory przyniesie...

poleca79%

mieć końskie zdrowie

Kategoria: Zdrowie

‘być bardzo silnym i zdrowym’; zwrot; On to ma końskie zdrowie, choroby omijają go z daleka. – Internet.

poleca92%

gonić w piętkę

Kategoria: Piętka

‘tracić sprawność umysłową, postępować w sposób przeczący rozsądkowi, mylnie rozumować’; zwrot; w jęz. łowieckim gonić w piętkę to gonić zwierza w kierunku przeciwnym niż prowadzą tropy; (…) waćpan już zupełnie w piętkę gonisz! – H. Sienkiewicz, Trylogia.

poleca91%

mówić bez ogródek

Kategoria: Mówić

‘wypowiadać się szczerze, otwarcie, bez zbytecznych wstępów i omijania drażliwych tematów’; zwrot (por. ogródka );

poleca80%

benedyktyńska praca

Kategoria: Praca

‘praca monotonna, żmudna, wymagająca cierpliwości i dokładności’; wyr. rzecz., hist. Od imienia i działalności św. Benedykta z Nursji, żyjącego w V/VI w., założyciela klasztoru na Monte Cassino, w którym zakonnicy zajmowali się kopiowaniem i iluminowaniem rękopisów; Życie Benedykta z Nursji i otaczających go mnichów wypełniały modlitwy, lektura Pisma Świętego oraz praca polegająca na przepisywaniu ksiąg, stąd powiedzenie benedyktyńska praca. – „Victor G”; Internet.

poleca86%

chodzić jak błędna owca

Kategoria: Owca

‘chodzić w zamyśleniu, bez celu, nie wiedząc, co ze sobą zrobić, zachowywać się jak osoba nieprzytomna; błądzić, błąkać się’; zwrot, bibl. (Ps119, 176: „Błądzę jak owca, która zginęła (…)”; Iz 53, 6: „Wszyscy pobłądziliśmy jak owce, każdy z nas się zwrócił ku własnej drodze.”);

poleca77%

hiobowe wieści

Kategoria: Hiobowy

‘przerażające, tragiczne wieści’; wyr. rzecz., bibl. Aluzja do tragicznych wiadomości przekazywanych Hiobowi, który mimo że został pozbawiony całego mienia, dzieci, dotknięty chorobą, nie stracił wiary i pozostał wierny Bogu (Hi 1, 13-19); Rozeszła się hiobowa wieść – w szkole przeprowadzone zostaną egzaminy sprawdzające.

poleca77%

patrzeć wilkiem na kogoś

Kategoria: Wilk

‘odnosić się do kogoś nieufnie, wrogo; patrzeć z niechęcią, nienawiścią’; zwrot, starożyt. Homo homini lupus est – człowiek człowiekowi wilkiem – Plaut (III-II w. p.n.e.); Kochani ludożercy/nie patrzcie wilkiem/na człowieka/który pyta o wolne miejsce/w przedziale kolejowym – T. Różewicz.

poleca87%

znać kogoś jak zły szeląg

Kategoria: Szeląg

‘znać kogoś bardzo dobrze, zwłaszcza z nie najlepszej strony’; zwrot. Szeląg – drobna moneta miedziana bita masowo przez Tytusa L. Boratiniego (XVII w.), od jego nazwiska zwana boratynkami. Boratini był Włochem, nadwornym architektem króla Jana Kazimierza i dzierżawcą jego mennic. Olbrzymia emisja szelągów, monet o kursie wyznaczonym powyżej ich realnej wartości, miała pomóc w wypłaceniu zaległego żołdu dla wojska, ale zamiast tego – wywołała inflację, czyli pieniądz stracił na wartości.

poleca87%

stentorowy głos

Kategoria: Głos

‘donośny, potężny, silny głos’; wyr. rzecz., liter. – Homer, „Iliada”; Stentor , słynący z bardzo mocnego głosu herold wojsk greckich, „co miedzianym głosem grzmiał jak pięćdziesięciu ludzi”; Internet.

poleca78%

burza w szklance wody

Kategoria: Burza

‘głośna awantura z błahego powodu; wiele hałasu o nic’; wyr. rzecz. hist., tłum. z franc. W ten sposób Monteskiusz określił zamieszki w republice San Marino; Może to doprowadzić do takiej międzynarodowej katastrofy finansowej, przy której kryzys zadłużeniowy Ameryki Łacińskiej wyda się ledwie burzą w szklance wody. – W. Łysiak

poleca78%

odradzać się jak Feniks z popiołów

Kategoria: Feniks

‘powstać na nowo po całkowitym zniszczeniu’; zwrot, w mitol. grec. Feniks – legendarny ptak z Etiopii, który pod koniec długiego życia spalał się na stosie, a z popiołów odradzał się na nowo. Stał się symbolem odmłodzenia i zmartwychwstania; Jęz.

poleca75%

podać komuś czarną polewkę

Kategoria: Polewka

‘nie przyjąć czyichś oświadczyn, odmówić kawalerowi, dać komuś kosza’; zwrot, stp. obycz. czarna polewka ‘zupa z kaczej krwi, czernina’. Związek utrwalony przez A. Mickiewicza w „Panu Tadeuszu”; zapomniane, nieutrwalone kulturowo zwroty o tym samym znaczeniu: dać komuś wieniec grochowy, dostać szarą gęś ; Jęz.

poleca74%

bujać w obłokach

Kategoria: Obłok

‘myśleć o rzeczach nierealnych, marzyć, fantazjować, śnić’; zwrot; Studenci polonistyki nie mogą bujać w obłokach. – „Cogito”.

poleca98%

pić na umór

Kategoria: Pić

‘pić bardzo dużo alkoholu, pić bez umiaru, upijać się do utraty przytomności’; zwrot dawn. na umór ‘na śmierć’; Pił na umór z kolegami. – „Fakt”.

poleca80%

mól książkowy

Kategoria: Mól

–‘człowiek wiecznie ślęczący nad książkami, który nie widzi świata poza książkami’; wyr. rzecz.; Małgosia (…) to mól książkowy, który mógłby w bibliotece spędzać całe godziny. – „Victor G”.

poleca83%

owczy pęd

Kategoria: Pęd

‘bezmyślne, ślepe naśladowanie innych; uleganie nastrojom ogółu, modzie, działanie pod wpływem instynktu stadnego’; wyr. rzecz., przyr.;

poleca79%

spartańskie warunki

Kategoria: Spartański

‘skromne, proste, surowe warunki, brak wygód’; wyr. rzecz.,hist. starożyt. Wyrażenie pochodzi od starożyt. Sparty i jej mieszkańców – Spartan, którzy unikali zbytnich wygód i zbytku, słynęli ze skromnych wymagań, prostoty obyczajów i surowej dyscypliny wewnętrznej, byli też bardzo wytrzymali na bóli nieulękli w obliczu niebezpieczeństwa, bowiem od najmłodszych lat czas poświęcali głównie na ćwiczenia wojskowe, wojna była dla nich świętem, a śmierć na polu bitwy – najwyższą chwałą; Mama...

poleca84%

bać się własnego cienia

Kategoria: Cień

‘bać się wszystkiego, być zalęknionym, zastraszonym, przesadnie ostrożnym’; zwrot;

poleca82%

rzucić komuś rękawicę

Kategoria: Rękawica

‘wyzwać kogoś na pojedynek, wypowiedzieć komuś walkę, stanąć do polemiki z kimś’; zwrot, stp. obycz. rycer. Według średniowiecznego obyczaju rycerskiego rzucenie rękawicy oznaczało wyzwanie na pojedynek, a podjęcie jej – przyjęcie wyzwania; „Grupie trzymającej władzę” rzucają rękawicę bez strachu. – W. Łysiak.

poleca75%

marsowa mina

Kategoria: Mina

‘groźny, surowy wyraz twarzy; zasępiona, niezadowolona mina’; wyr. rzecz., mitol. – od imienia Marsa – rzym. boga wojny; Wszyscy wychodzący mieli marsowe miny. – Internet.

poleca84%

można z kimś konie kraść

Kategoria: Koń

‘ktoś jest dobrym kompanem, doskonałym towarzyszem, godnym zaufania kolegą’; zwrot; Świetny z ciebie kompan – na wycieczkę do lasu, na dyskotekę, a nawet na odrabianie lekcji. Tak – z tobą by konie kraść. – „Victor J”.

poleca71%

judaszowe srebrniki

Kategoria: Srebrnik

‘zapłata otrzymana za zdradę, haniebnie zarobione pieniądze za sprzeniewierzenie się czemuś’; wyr. rzecz., bibl. (30 srebrników, które obiecano Judaszowi za zdradę Jezusa – Mt 26, 14-15: „Wtedy jeden z Dwunastu, imieniem Judasz Iskariota, udał się do arcykapłanów i rzekł: „Co chcecie mi dać, a ja wam Go wydam?” A oni wyznaczyli mu trzydzieści srebrników.”).

poleca73%

walczyć jak lew

Kategoria: Lew

‘walczyć bardzo odważnie, zaciekle, nieustępliwie’; zwrot, przyr.; lew jest nazywany królem zwierząt; symbolizuje władzę, siłę, majestat, odwagę; Walczył o tę spółkę jak lew.

poleca77%

twardy orzech do zgryzienia

Kategoria: Orzech

‘trudny problem do rozwiązania, rozstrzygnięcia, trudna sprawa do załatwienia, niełatwe zadanie do wykonania’; wyr. rzecz. (zwykle w połączeniu z czas. mieć), kalka z ang.; Nowe władze SLD mają twardy orzech do zgryzienia. – TVN.

poleca82%

trzymać kogoś za słowo

Kategoria: Słowo

‘żądać od kogoś spełnienia jego obietnicy’; zwrot; Pamiętaj: trzymam cię za słowo. – Internet.

poleca67%

męki Tantala

Kategoria: Męka

‘męczarnie z powodu niemożności osiągnięcia celu mimo jego bliskości’; wyr. rzecz., mitol. grec. Tantal – król skazany przez bogów po śmierci na wieczny głód i pragnienie w pobliżu owoców i wody, których nie mógł dosięgnąć;

poleca80%

usunąć (się)/usuwać (się) w cień

Kategoria: Cień

‘przestać się w coś angażować, wycofać się z działalności, nie chcieć już w czymś uczestniczyć’; zwrot, public.; Znalazłszy się w doborowym, wytwornym towarzystwie, rad usuwa się w cień i nie wadzi nikomu.

poleca72%

wdowi grosz/grosik

Kategoria: Grosz

‘niewielka suma dana przez ubogą osobę kosztem wyrzeczeń, ale z dobroci serca’; wyr. rzecz., bibl. Wyrażenie pochodzi z przypowieści ewang. o ubogiej wdowie, która wrzuciła do skarbonki „dwa drobne pieniążki” – wszystko, co miała (Mk 12, 41-44, Łk 21, 1-4).

poleca81%

chodzić własnymi drogami

Kategoria: Droga

’być indywidualistą, nie postępować jak inni, kierować się własnymi zasadami’; zwrot, bibl. (Iz 53, 6: „Wszyscyśmy pobłądzili jak owce, każdy z nas się obrócił ku własnej drodze.”); J ulia Hartwig jest poetką nietypową, taką, która chodzi własnymi drogami. – S. Bąba; Wpada w szał, gdy któraś z jego kobiet idzie własną drogą (…).

poleca84%

przychylić/uchylić komuś nieba

Kategoria: Niebo

‘być dla kogoś bardzo dobrym, serdecznym, spełniać jego zachcianki, odgadywać myśli, pragnienia; zrobić wszystko, aby komuś było dobrze’; zwrot (często w trybie przypuszcz. lub w czasie przyszł.); Dziewczę, nieba ci przychylę/za przyjemnych szaleństw chwilę. – T. Fangrat.

poleca83%

wilczy apetyt

Kategoria: Apetyt

‘bardzo silne uczucie głodu, niepohamowany apetyt’; wyr. rzecz., przyr.;

poleca90%

niepoprawny optymista

Kategoria: Optymista

‘ktoś nastawiony do wszystkiego pozytywnie, spodziewający się zawsze pomyślnego obrotu spraw, nieprzejmujący się niekorzystnymi sytuacjami, wypadkami’; wyr. rzecz.; Rodzina zawsze śmieje się zemnie, że jestem niepoprawnym optymistą, bo uważam, że w każdej sytuacji jakoś damy sobie radę. – „Cogito”.

poleca86%

mieć (dobrego) nosa do czegoś

Kategoria: Nos

‘dobrze się na czymś znać, trafnie przewidzieć coś’; zwrot;

poleca83%

niewierny Tomasz

Kategoria: Tomasz

‘ktoś nieufny, sceptycznie nastawiony, chcący wszystko sprawdzić; niedowiarek’; wyr. rzecz., bibl. (Tak nazywano Tomasza Apostoła z powodu jego wątpliwości co do zmartwychwstania Jezusa. J 20, 24-25: „Ale Tomasz, jeden z dwunastu, zwany Didymos, nie był razem z nimi, kiedy przyszedł Jezus. Inni więc uczniowie mówili do niego: «Widzieliśmy Pana!» Ale on rzekł do nich: «Jeżeli na rękach Jego nie zobaczę śladu gwoździ, i ręki mojej nie włożę w bok Jego, nie uwierzę».”).

poleca67%

jabłko niezgody

Kategoria: Jabłko

‘powód, przyczyna kłótni, nieporozumienia’; wyr. rzecz., mitol.; Jabłko z napisem „Najpiękniejszej” przyznał Parys Afrodycie, dzięki czemu dostał Helenę, co stało się z kolei przyczyną wojny trojańskiej.

poleca88%

trzymać z kimś sztamę

Kategoria: Sztama

‘przyjaźnić się z kimś, popierać się wzajemnie’; zwrot, gw. lwowska; Od dawna trzymamy razem sztamę i jak do tej pory nie zawiedliśmy się na sobie – Internet.

poleca80%

chodzić za kimś jak cień

Kategoria: Cień

‘chodzić za kimś krok w krok, nie odstępować go, towarzyszyć mu wszędzie’; zwrot; Przez cały tydzień chodziłam za nim jak cień, żeby go bliżej poznać. – M. Twain.

poleca63%

paniczny strach

Kategoria: Strach

‘powszechny, nieopanowany, nagły, często nieuzasadniony strach’; wyr. rzecz., mitol. Od imienia grec. bożka Pana, wzbudzającego swym krzykiem w chwilach gniewu wielki lęk wśród ludzi i zwierząt; Wszyscy kolejni trenerzy żyli w panicznym strachu przed porażką i przed właścicielem.

poleca77%

być na dobrej drodze

Kategoria: Droga

‘postępować właściwie, uczciwie’; ‘zmierzać we właściwym kierunku’; myśleć, rozumować prawidłowo’; zwrot; Chyba jesteś na dobrej drodze do wyprostowania swego życia.

poleca76%

być oczkiem w głowie

Kategoria: Oczko

‘być faworyzowanym, wyróżnianym, być czyimś ulubieńcem’;

poleca79%

mieć coś na sumieniu

Kategoria: Sumienie

‘popełnić coś złego, być winnym czemuś’; zwrot, relig.; Miał na sumieniu wiele śmiałych napadów rabunkowych. – „Wprost”.

poleca70%

mieć serce na dłoni

Kategoria: Dłoń

‘być szczerym, otwartym, serdecznym’; zwrot; (…) książka pisana jest, można rzec, z sercem na dłoni. – W. Łysiak

poleca77%

gruba ryba

Kategoria: Ryba

‘osoba wpływowa, ważna, zajmująca ważne stanowisko’; wyr. rzecz. spopularyzowane przez M. Bałuckiego, autora komedii „Grube ryby”; Ten facet to jakaś gruba ryba – jeździ służbowym samochodem, ma swojego kierowcę i wszyscy mu się kłaniają.

poleca77%

mieć charakter

Kategoria: Charakter

‘być człowiekiem zdecydowanym, odważnym, prawym, silnym’; zwrot; Miała charakter, dlatego pokonywała wszystkie trudności i jeszcze pomagała innym. – TV Trwam.

poleca71%

manna z nieba

Kategoria: Manna

‘cud, nieoczekiwany dar, niezasłużone profity; coś bardzo upragnionego, potrzebnego i cennego’; wyr. rzecz., bibl. (Według Biblii to pożywienie spuszczane przez Boga z nieba w czasie 40 lat wędrówki Izraelitów po pustyni Synaj Wj 16, 4-36: „Pan powiedział wówczas do Mojżesza: «Oto ześlę wam chleb z nieba, jak deszcz. I będzie wychodził lud, i każdego dnia będzie zbierał według potrzeby dziennej (…)»).

poleca82%

czuć się jak (u siebie) w domu

Kategoria: Dom

‘czuć się gdzieś dobrze, bezpiecznie, zachowywać się swobodnie’; zwrot; (…) katastrofa zdaje się w ogóle go nie interesować, nie jest nią zaskoczony, czuje się na tej wyspie jak w domu.

poleca79%

dom zbudowany na piasku

Kategoria: Dom

‘coś nietrwałego, ulotnego, co nie ma trwałych podstaw’; wyr. rzecz., bibl. (Mt 7, 26: „Każdego zaś, kto tych słów moich słucha, a nie wypełnia ich, można porównać z człowiekiem, który dom swój zbudował na piasku.”);

poleca88%

udowadniać, że nie jest się wielbłądem

Kategoria: Wielbłąd

‘przekonywać o czymś, co jest oczywiste, dowodzić czegoś, co jest bezsprzeczne’; zwrot; Dziś człowiek musi udowadniać, że nie jest wielbłądem . – W. Łysiak.

poleca69%

zamienić się w słup soli/stanąć jak słup soli

Kategoria: Słup

‘znieruchomieć, stanąć nieruchomo pod wpływem zdumienia, zadziwienia, przerażenia itp.’; zwrot, bibl. (Rdz 19, 24-26: „A wtedy Pan spuścił na Sodomę i Gomorę deszcz siarki i ognia (…). Żona Lota, która szła za nim, obejrzała się i stała się słupem soli.”): Za dotknięcie piłki ręką? – odpowiada sędzia, zamieniając bramkarza w słup soli. – „Polityka”.

poleca75%

znaleźć się w labiryncie

Kategoria: Labirynt

‘znaleźć się w trudnej, skomplikowanej, zawiłej sytuacji’; zwrot; W mitol. grec. Labirynt zbudowany na Krecie przez Dedala dla Minotaura, którego zabił Tezeusz dzięki pomocy Ariadny (por. też dojść po nitce do kłębka )

poleca76%

coś leży komuś na sercu

Kategoria: Serce

‘ktoś bardzo się czymś przejmuje, o coś się troszczy, na czymś bardzo mu zależy’; zwrot; (…) skierowane jest do tych wszystkich, którym leży na sercu dobro naszego klubu. – „Fakt”.

poleca74%

zadzierać nosa

Kategoria: Nos

‘być zarozumiałym, dumnym; wynosić się ponad innych’; zwrot; Emilka powiedziała mu, że klasa myślała, że on zadziera zwyczajnie nosa. – „Victor J”; (…) Moja starsza siostra strasznie zadzierała nosa na tych koloniach i nie przyznawała się do mnie. – „Victor J”; Nie zadzieraj nosa,/Nie rób głupiej miny. – zespół „CzerwoneGitary”.

poleca86%

świecić przykładem

Kategoria: Przykład

‘postępować wzorowo’; zwrot; Świeć przykładem (tyt.) – Internet.

poleca77%

wybierać się jak sójka za morze

Kategoria: Sójka

‘szykować się długo, ale nigdzie w końcu nie wyjechać’; zwrot, przyr. Sójki to ptaki częściowo osiadłe, jesienią zbierają się w niewielkie stada i wędrują po lasach, jakby zbierały się do odlotu na południe; w rzeczywistości nie odlatują zbyt daleko; Jeszcze myślisz o wakacjach nad morze. A na basen wybierasz się jak sójka za morze. – „Victor J”.

poleca90%

czekać na Godota

Kategoria: Godot

‘czekać nie wiadomo na co, siedzieć bezczynnie’; zwrot, liter. – tajemniczy bohater sztuki S. Becketta, „Czekając na Godota”, na którego czekają Gogo i Didi, a który ma przyjść „jutro”, tzn. nie wiadomo kiedy.

poleca68%

mieć zielono w głowie

Kategoria: Głowa

‘być nieodpowiedzialnym, szalonym, ale też radosnym, wesołym’; zwrot; liter.; Zielono mam w głowie i fiołki w niej kwitną. – K. Wierzyński, „Zielono mam w głowie”.

poleca66%

rzucać słowa na wiatr

Kategoria: Słowo

‘nie przywiązywać wagi do tego, co się komuś mówi; mówić, obiecywać w sposób nieodpowiedzialny’; zwrot (często w formie zaprzeczonej, por. nie rzucać słów na wiatr ), bibl. (1 Kor 14, 9: „Tak też i wy: jeśli pod wpływem daru języków nie wypowiadacie zrozumiałych słów, któż pojmie to, co mówicie? Na wiatr będziecie mówili.”).

poleca70%

płacz i zgrzytanie zębów

Kategoria: Płacz

‘ciężka sytuacja, wielkie zmartwienie, kłopot’; wyr. rzecz.,bibl. (To ewang. określenie mąk piekielnych, np. Mt 8, 12: „A synowie królestwa zostaną wyrzuceni na zewnątrz – w ciemność; tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.”;Mt 13, 41-42: „Syn człowieczy pośle aniołów swoich: ci zbiorą z jego królestwa wszystkie zgorszenia oraz tych, którzy dopuszczają się nieprawości, i wrzucą ich w piec rozpalony; tam będzie płacz i zgrzytanie zębów.”); J. Miodek,

poleca67%

polegać na kimś jak na Zawiszy

Kategoria: Zawisza

‘ufać komuś całkowicie’; zwrot, stp., hist. Zwrot pochodzi od imienia Zawiszy Czarnego z Garbowa, polskiego rycerza i dyplomaty, uczestnika bitwy pod Grunwaldem i delegata na sobór w Konstancji, gdzie miano rozsądzić spór polsko–krzyżacki. Już za życia cieszący się sławą „rycerza bez skazy i zmazy”, Zawisza przeszedł do historii jako człowiek prawy, wiernie służący królowi, broniący wiary aż do śmierci. Zginął z rąk Turków w 1428 r., nie chcąc ustąpić z pola walki i pozostawić swoich...

poleca72%

goły jak święty turecki

Kategoria: Goły

‘bardzo ubogi, biedny; taki, który w danej chwili nie ma ani grosza przy duszy’ albo ‘nagi’; wyr. określ., liter. Goły jak święty turecki to goły jak derwisz, muzułmański asceta i mistyk. Porównanie zaczerpnięte prawdopodobnie z XVI-wiecznej „Peregrynacji do Ziemi Świętej” Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła; przełożona na łac., a z niej z powrotem na pol., stała się bardzo popularną lekturą.; Jęz.

poleca93%

dostać czapę

Kategoria: Czapa

‘dostać karę śmierci’; zwrot, gw. więz.; Za to wszystko, co zrobił musiał dostać czapę. – Internet.

poleca71%

tytan pracy

Kategoria: Praca

‘olbrzym pod względem pracowitości, człowiek pracujący bez chwili wytchnienia, ponad ludzkie siły, nadludzko’; wyr. rzecz. W mitol. grec. tytani – giganci, synowie Uranosa – boga nieba i Gai – bogini ziemi, którzy stoczyli z Zeusem walkę o władzę na niebie i zostali strąceni do Tartaru; Przyrodnik Jan Walencik opowiada, że Adam jest tytanem pracy. – „Wprost”.

poleca76%

z ręką na sercu

Kategoria: Ręka

‘bez kłamstwa, szczerze, otwarcie’; wyr. określ. (najczęściej w połączeniu z czas.: przyznać, mówić, powiedzieć itp.); Kiedy pan, polityk niegrający głównych ról, dowiedział się, że ma zostać premierem? Z ręka na sercu, w zeszły wtorek. – „Newsweek”.

poleca74%

piąte koło u wozu

Kategoria: Koło

‘ktoś zbędny, przeszkadzający; coś niepotrzebnego’; wyr. rzecz.; Gdy czasem dołączam do nich jako ta piąta, siódma albo dziewiąta, czuję się faktycznie jak piąte koło u wozu. – „Cogito”; (…) w tej sytuacji strażnik do spraw równości płci jest jak piąte koło u wozu. – „Ozon”; Fotel babci/słomkowy kapelusz mamy/piąte koło u wozu. – J. Twardowski.

poleca93%

przebierać jak w ulęgałkach

Kategoria: Ulęgałka

‘wybredzać, grymasić, mając wielki wybór’; zwrot, pot. reg. Potrzeba przebierania w ulęgałkach (gatunek gruszek) ma nawet podwójne uzasadnienie. Przed dojrzeniem – są niejadalne, po dojrzeniu – szybko się psują, chcąc więc wśród niejadalnych znaleźć miękką, trzeba starannie przebierać, tak samo z dojrzałymi – trzeba przebierać, by nie trafić na zepsutą.

poleca84%

drzeć z kimś koty

Kategoria: Kot

‘kłócić się, awanturować, użerać, być z kimś w konflikcie’; zwrot, gry – być może od zachowania przy grze w kości, zwanej kotami; (…) to są kraje ciągle drące ze sobą koty, takie jak Korea Północna i Korea Południowa (…). – W. Łysiak.

poleca96%

mieć miedziane czoło

Kategoria: Czoło

‘być bezczelnym, cynicznym; pozbawionym ambicji, honoru, skrupułów’; zwrot, bibl. (Iz 48, 4: „Ponieważ wiedziałem, że jesteś uparty i kark twój jest drągiem z żelaza, a twoje czoło miedziane.”); J. Liberek.

poleca82%

mieć muchy w nosie

Kategoria: Nos

‘być w złym humorze, złościć się, dąsać bez wyraźnego powodu’; zwrot;

poleca73%

miłosierny Samarytanin

Kategoria: Samarytanin

‘człowiek litościwy, miłosierny, pielęgnujący chorych’; wyr. rzecz., bibl. (Nawiązanie do ewang. przypowieści o miłosiernym Samarytaninie , który jako jedyny zatrzymał się przy człowieku obrabowanym przez zbójców, poranionym i ledwo żywym, ulitował się nad nim, opatrzył mu rany i zaopiekował się nim. Łk 10, 30-35.); Nasz wychowawca, jak miłosierny Samarytanin, pomógł nam uwierzyć we własne siły – AG1; Po prostu chciałem komuś pomóc, byłem miłosiernym Samarytaninem. – TVN Style.

poleca62%

stajnia/stajnie Augiasza

Kategoria: Augiasz

‘o miejscu zaniedbanym, w którym panuje nieład, brud, które należy uporządkować’; wyr. rzecz., mitol. Oczyszczenie stajni Augiasza, króla Elidy, było szóstą pracą Herkulesa. Te nigdy nie czyszczone stajnie miału porządkować w ciągu jednej doby; Ten znany polityk daje do zrozumienia, że należy oczyścić te stajnie Augiasza. – TV Puls; Nasz kandydat na prezydenta podjął się czyszczenia stajni Augiasza. – TV Trwam.

poleca78%

łabędzi śpiew

Kategoria: Łabędzi

‘ostatnie słowo, ostatnia myśl, ostatni przejaw czyjejś działalności w jakiejś dziedzinie, np. ostatnie dzieło autora, ostatni występ aktora; coś ostatecznego’; wyr. rzecz., liter. – w bajce Ezopa ‘ostatni, żałobny krzyk łabędzia, pieśń przedśmiertna’

#
# a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u w y z