Słownik Frazeologiczny

Kształt

kształty rubensowskie

kształty rubensowskie

‘kobiece bujne, obfite kształty, podobne do tych u modelek na obrazach Rubensa’; wyr. rzecz., sztuka

kto daje i odbiera, ten się w piekle poniewiera

‘nie wolno odbierać rzeczy podarowanych komuś’; fraza, relig.; przysł. wykorzystane w wypowiedzeniu; Trzeba sobie przypomnieć stare powiedzenie – kto daje i odbiera, ten się w piekle poniewiera. – Radio Zet.

kto mieczem wojuje, od miecza ginie

‘ktoś zostanie pokonany takimi metodami,jakie sam stosuje, jakich sam używa’; fraza, przysł. użyte w wypowiedzeniu, bibl. (Mt26, 52: „Wtedy Jezus rzekł do niego: «Schowaj miecz swój do pochwy, bo wszyscy, którzy za miecz chwytają, od miecza giną».”); Teraz widać, że kto mieczem wojuje, od miecza ginie. – TVN.

kto pierwszy, ten lepszy

kto pierwszy, ten lepszy

‘pierwszy więcej korzysta’; fraza, przysł.; Widzi pan, że kto pierwszy, ten lepszy. – TVP 2.

ktoś jest na chodzie

‘ktoś jest sprawny fizycznie, zdrowy’; zwrot; Mimo podeszłego wieku nadal była na chodzie, radziła sobie w życiu i jeszcze pomagała innym. – „Prodoks”.

ktoś komuś nie podskoczy

‘nikt się nie sprzeciwi komuś, nikt nie wystąpi przeciw komuś, nie zaoponuje’; zwrot; Nikt mi nie podskoczy; W domu nikt nie podskoczy Ani. – „Angora”; Nikt nie podskoczy „Canarinhos” – mówi legendarny trener Jacek Gmoch, który prowadził reprezentację Polski na mundialu w Argentynie w 1978 roku. – „Nowy Dzień”.

ktoś zamarł z przerażenia

‘ktoś bardzo się czegoś przeraził, przestraszył’; zwrot; Miasto zamarło z przerażenia. – „Angora”.

ktoś został przyniesiony/przywieziony w teczce

‘ktoś nie został wybrany na stanowisko w demokratycznym głosowaniu, tylko nominowany przez władze’; zwrot z czasów komunistycznych, ale funkcjonujący do dzisiaj, polit.; Widać, że nowe władze stosują stare metody, nowy prezes nie został wybrany, tylko przywieziony w teczce z Warszawy. – Internet.

ktoś został/coś zostało ciepło przyjęte

‘ktoś spotkał się z życzliwym przyjęciem,coś otrzymało pozytywną ocenę, uzyskało akceptację’; zwrot; A przecież poprzednia powieść (…) była dobra i została ciepło przyjęta przez krytykę i czytelników.

ktoś, coś jest przedmiotem/obiektem żartów

‘osoba, rzecz, z której się żartuje, kpi’;zwrot; Była obiektem żartów posłów innych partii. Unikała dziennikarzy jak ognia.

ktoś/coś błyszczy jak diament

‘ktoś jest wyjątkowo dobry, piękny, coś jest dobre, piękne, doskonałe’; zwrot; kult. mater.; A jak już się taka trafia, to błyszczy jak diament. – „Cogito”.

ktoś/coś obchodzi kogoś tyle co zeszłoroczny śnieg

‘ktoś, coś zupełnie nie obchodzi, nie interesuje kogoś’; zwrot.

ku pokrzepieniu serc

‘aby pocieszyć, dodać otuchy’; wyr. określ., liter. – słowa z Epilogu „Pana Wołodyjowskiego” H. Sienkiewicza; Rzekomo za Sienkiewiczem mówimy, że ktoś coś zrobił ku pokrzepieniu serc. – za AG1; Piszę ku pokrzepieniu serc i pocieszeniu Autora. – „Newsweek”.

Kubek

kubek w kubek

‘bardzo podobny, identyczny, taki sam’; wyr. określ.; Uśmiechnął się i skinął – i wnet z Bożej łaski/Powstał dom – kubek w kubek jak nasz czarnoleski. – B. Leśmian.

Kubeł

kubeł zimnej wody

kubeł zimnej wody

Kuchenny

kuć żelazo póki gorące

‘korzystać z pomyślnego zbiegu okoliczności’; przysł. ,rzem.;

kukułcze jajo

kukułcze jajo

‘coś, czego się ktoś chce pozbyć, coś nieprzyjemnego, kompromitującego’; wyr. rzecz., przyr.; W ich miejsce na stołki zastępców konwencja podrzuciła mu kukułcze jaja w osobach Joanny Senyszyn i Wiesława Szczepańskiego.

Kukułczy

Kula

kula u nogi

‘przeszkoda, zawada, ciężar’; wyr. rzecz. (zwykle w połączeniu z czas.: być, stać się ); Język powinien służyć komunikacji międzyludzkiej i jeśli ją utrudnia,staje się kulą u nogi. – „Polityka”.

kula u nogi

Kulawo

Kulawy

Kult

kult jednostki

‘eufem. wprowadzony w latach 50. na określenie stalinowskiej dyktatury; przesadne uwielbienie dla kogoś’; wyr. rzecz., hist. współcz.; Poza tym w kraju sparaliżowanym kultem jednostki tylko potomkowie Wielkiego Wodza posiadają oczywistą legitymację do rządzenia krajem. – „Ozon”.

kult jednostki

Kułak

kupować/kupić kota w worku

kupować/kupić kota w worku

‘kupować coś na ślepo, bez obejrzenia i sprawdzenia’; zwrot występujący w wielu krajach Europy już od XIII w., a więc w czasach, kiedy koty były „towarem” bardzo cennym; Ceny są w nich niższe, ale i niebezpieczeństwo kupienia kota w worku większe. – „Angora”.

Kura

kura domowa

kura domowa

‘kobieta zajmująca się wyłącznie domem i dziećmi, niepracująca, niemająca szerszych zainteresowań’; wyr. rzecz., przyr.; (…) zamienię się w kurę domową i spędzimy miły wieczór, grając w scrabble. – K. Grochola.

kura znosząca złote jajka

kura znosząca złote jajka

kura znosząca złote jajka

‘źródło dużych i łatwych dochodów, zysków’; wyr. rzecz., liter. – z bajki La Fontaine’a. Zabić, pozbyć się kury, która znosi złote jajka to ‘pozbawić się źródeł dużych dochodów’, zazwyczaj przez głupotę lub chciwość; Anglicy sami oddali mu spółkę, a gdy się zorientowali, że pozbyli się kury znoszącej złote jajka, postanowili bezprawnie ją odzyskać. – „Ozon”.

Kurczowo

Kurtyna

kurza pamięć

kurza/krótka/dziurawa pamięć

‘pamięć bardzo słaba, zła’; wyr. rzecz.;

Kurzy

kusić los

‘zbyt dużo ryzykować, za bardzo ufać szczęściu’; zwrot; Nie chcę kusić losu. – „Angora”; Po co więc niepotrzebnie kusić los.

kuty na cztery nogi

‘o kimś sprytnym, obrotnym, cwanym, przebiegłym’; wyr.określ., kult. mater.; Gospodarz był chłop młody, wesoły i kuty, widać, na cztery nogi.– Pop.; Jacek Kurski, polityk inteligentny i kuty na cztery nogi, z mediami otrzaskany jak Kaczyński z kotami, dziś żali się niczym dziecina, że jego niefortunne wypowiedzi, wywołane zostały… pytaniami dziennikarki . – „Angora”.