profil

Powstanie Chmielnickiego

poleca 83% 301 głosów

Problem kozacki był jednym z największych problemów wewnętrznych Rzeczpospolitej w I połowie XVII wieku.W latach 1591-1638 na Ukrainie doszło do 6 dużych powstań kozackich. Największe powstanie Kozaków wybuchło w 1648 roku. Od nazwiska przywódcy Kozaków nazywane jest ono powstaniem Bohdana Chmielnickiego.

Przyczyny powstań kozackich:
– polityczne – nieudolna polityka Rzeczpospolitej wobec Kozaków,
– społeczne – próby przekształcenia Kozaków w chłopów pańszczyźnianych,
– religijne – szlachta i magnaci będący właścicielami majątków to głównie katolicy, gdy ludność ukraińska i Kozacy byli wyznawcami prawosławia; próby narzucenie ludności ukraińskiej unii brzeskiej.

Przebieg powstania Bohdana Chmielnickiego:
1648 rok – wybuch powstania – wojska Rzeczpospolitej zostały pokonane w bitwach nad Żółtymi Wodami, pod Korsuniem i Piławcami;
1649 rok – Jan Kazimierz zawiera z Kozakami ugodę w Zborowie (Bohdan Chmielnicki otrzymuje tytuł hetmana kozackiego, zwiększono rejestr kozacki);
1651 rok – wznowienie walk polsko-kozackich – wojska kozackie zostały pokonane pod Beresteczkiem;
1651 rok – ugoda polsko-kozacka w Białej Cerkwi – ograniczenie praw Kozaków;
1652 rok – klęska wojsk polskich pod Batohem;
1654 rok – ugoda kozacko-rosyjska w Perejasławiu – Kozacy uznali zwierzchnictwo cara Rosji (przyczyna wybuchu wojen polsko-rosyjskich);
1658 – następca Chmielnickiego Jan Wyhowski zawiera z Rzeczpospolitą ugodę w Hadziaczu (z województw ukraińskich miało powstać Księstwo Ruskie, Kozacy mieli otrzymać własne urzędy, trybunał i akademię, duchowieństwu prawosławnemu zagwarantowano miejsca w senacie) – ugoda nie weszła w życie na skutek obalenia Wyhowskiego przez Kozaków;
1667 rok – podział Ukrainy pomiędzy Rzeczpospolitą i Rosję.

Kozacy Zaporoscy i Tatar Lipek, Stanisław Hajkowski
Kozacy Zaporoscy i Tatar Lipek, Stanisław Hajkowski

Warto pamiętać

Kozaczyzna na terenie Ukrainy Prawobrzeżnej (należącej do Rzeczpospolitej) została zlikwidowana w 1715 roku. W I połowie XVIII wieku Kozacy pod wodzą hetmana Iwana Mazepy usiłowali zjednoczyć Ukrainę. W tym celu w czasie wojny północnej opowiedzieli się po stronie Szwecji i Stanisława Leszczyńskiego. Wojska rosyjskie w odwecie w 1709 roku zdobyły stolicę Kozaczyzny – Sicz. Ostateczna likwidacja Kozaczyzny nastąpiła w 1775 roku za rządów carycy Katarzyny II.

Pojęcia

Kozacy – ludność mieszkająca nad Dnieprem zajmująca się główne myślistwem, rybołówstwem oraz rozbojem. W XVI wieku w celu podporządkowania ich państwu polskiemu Zygmunt August i Stefan Batory utworzyli tzw. rejestr, czyli spisy Kozaków będących na żołdzie Rzeczpospolitej

Literatura

Z. Wójcik: Wojny kozackie w dawnej Polsce. Kraków 1989.
W.A. Serczyk: Historia Ukrainy. Wrocław 1979.
W.A. Serczyk: Na dalekiej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny do 1948 roku. Kraków 1984.
J. Kaczmarczyk: Bohdan Chmielnicki. Wrocław 1988.

Daty

1648 rok - wybuch powstania Chmielnickiego
1654 rok - ugoda w Perejasławiu

Oś czasu

1499 - A. Vespucci zbadał i opisał wsch. i pn. wybrzeża Ameryki Pn. i Pd.
1531-1533 - Hiszpanie zdobywają państwo Inków
1623 - pierwsze wydanie dzieł zebranych W. Szekspira
1717 - założenie pierwszej loży masońskiej w Londynie
1787 - atak turecki na Rosję

Podoba się? Tak Nie