Opracowania
dostać się gdzieś w cuglach/wygrać w cuglach
‘dostać się gdzieś łatwo, bezwysiłku; pokonać kogoś bez problemu’; zwrot, jazda konna; zapoż. z niem. cugle ‘część uprzęży konia, wodze’; Dostał się do świetnego liceum w cuglach, bo (…) w swojej miejscowości był najlepszym gimnazjalistą. – „Victor G”.
Teoria elektronowa Lewisa
Założenia teorii Lewisa: Kwas to atom, cząsteczka lub jon przyjmujący parę elektronową (akceptor). Kwas ma właściwości elektronoakceptorowe np. posiada niecałkowicie zapełnioną powłokę zewnętrzną: BF 3 , H + , Cu 2 + . Zasada to atom, cząsteczka lub jon dostarczający parę elektronową (donor). Zasada ma właściwości elektronodonorowe (ma wolną parę elektronową): H 2 O, NH 3 , Cl – , CN – . Między kwasem a zasadą przebiega reakcja zobojętniania, w wyniku której tworzy się tzw....
źle komuś życzyć
‘życzyć komuś, aby spotkały go same niepowodzenia, nieszczęścia’; zwrot; Nie myśl tylko, że ja ci źle życzę. – „Victor G”.
Choroby krwi i układu krążenia
Hemofilia – uwarunkowane genetycznie zaburzenia w krzepnięciu krwi. Anemia (niedokrwistość) polega na zmniejszeniu liczby erytrocytów oraz hemoglobiny poniżej normy. Przyczyny są różne, np. utrata krwi, niedobór żelaza, kwasu foliowego lub witaminy B 12 w pożywieniu, złe wchłanianie żelaza w jelitach, uszkodzenie szpiku kostnego. Białaczka związana jest z niekontrolowanym namnażaniem się leukocytów, przy równoczesnej ich niezdolności do różnicowania się i dojrzewania, przez co nie...
Konjunktiv II
Imperfekt (Präteritum) • Konjunktiv / Imperfekt czasowników słabych jest identyczny z czasem Imperfekt trybu oznajmującego: Imperfekt trybu przypuszczającego = Imperfekt trybu oznajmującego besuchen ich besuch te du besucht est er/sie/es besucht e wir besucht en ihr besucht et sie/Sie besucht en Wenn er mich nur besuchte ! ( Żeby mnie tylko odwiedził! ) Verena...
Przymiotnik (Adjektiv)
Przymiotniki utworzone od nazw miejscowości, krajów i kontynentów • -er (rzeczownik + -er ), przymiotniki te piszemy dużą literą, nie odmieniamy i nie stopniujemy ich Wien -> W ien er – der Wiener Walzer ( walc Wiedeński ) Köln -> K öln er – der Kölner Dom ( katedra Kolońska ) • -isch (rzeczownik + -isch ) Polen -> poln isch Europa -> europä isch Przymiotniki z przedrostkiem un- • un- + przymiotnik, zmienia znaczenie danego przymiotnika na przeciwne:...
ugryźć się w język
‘w ostatnim momencie powstrzymać się od powiedzenia czegoś’; zwrot; Już chciała wybuchnąć, powiedzieć, co o tym myśli, ale w ostatniej chwili ugryzła się w język.
argusowe oko/argusowe oczy
‘oko, oczy czujne, podejrzliwe’; wyr. rzecz.,mitol. grec. Argus to wielooki potwór, olbrzym, któremu Hera, zazdrosna o Zeusa, kazała strzec zamienionej w jałówkę kochanki Zeusa – Io. Argus czuwał przez całą dobę, gdyż sypiał tylko na połowę oczu, na zmianę. Hermes na polecenie Zeusa podstępnie zabił go. Hera, aby unieśmiertelnić swego sługę, rozsypała oczy Argusa na ogonie pawia;
Zdanie podrzędnie złożone okolicznikowe warunku
Zdanie podrzędnie złożone okolicznikowe warunku – odpowiada na pytania: pod jakim warunkiem?, w jakim wypadku? Możemy pojechać jutro na ryby – zdanie nadrzędne -> (pod jakim warunkiem? ) – jeżeli masz ochotę – zdanie podrzędne 2:1 – zdanie podrzędnie złożone okolicznikowe warunku 1P 2N Jeżeli masz ochotę, możemy pojechać jutro na ryby. Zawsze można sobie poradzić w obcym mieście – zdanie nadrzędne -> (pod jakim...
nie dać się zwariować
zachować spokój, zdrowy rozsądek, trzeźwą ocenę czegoś; nie dać się ponieść emocjom, nie dać się zwieść’; zwrot; Nie dajmy się zwariować.
jak amen w pacierzu
‘na pewno, bez wątpliwości’; wyr. określ., bibl.; w jęz. hebr. amen ’zaprawdę tak jest; godzien wiary’. W ST jest to wyrażenie zgody, zezwolenia na złożenie przysięgi; zakończenie modlitwy, przypieczętowanie przymierza (np. Lb5, 22, też m.in. Ptw 27, 15-28, 1 Kor 14, 16: „Odpowie na to kobieta: Amen, Amen.”); Pójdziesz w żołnierze, jak amen w pacierzu. – „Pop”.
Pozytywizm : Zapamiętaj tych pisarzy
Adam Asnyk (1838-1897) – poeta i dramatopisarz, znany jednak głównie dzięki wierszom. Pisał pod pseudonimem El...y. Jego twórczość była dość popularna w tamtych czasach, ale już np. Wyspiański nazywa go „wypchanym orłem”. Pisał kunsztownie,stroficznie, ale przez to jego poezja ma dziś wygląd i wydźwięk staroświecki. Maria Konopnicka (1842-1910) – poetka i nowelistka,pisała pod pseudonimem Jan Sawa. W ówczesnych czasach jej poezja była bardzo popularna, podobnie jak i Obrazki – utwory...
Zdanie podrzędnie złożone okolicznikowe przyczyny
Zdanie podrzędnie złożone okolicznikowe przyczyny – odpowiada na pytania: dlaczego?, z jakiej przyczyny?, z jakiego powodu? Zdałem egzamin dzięki temu – zdanie nadrzędne -> (z jakiego powodu? ) – że wylosowałem łatwy zestaw pytań – zdanie podrzędne 2:1 – zdanie podrzędnie złożone okolicznikowe przyczyny 1N 2P Zdałem egzamin dzięki temu, że wylosowałem łatwy zestaw pytań. Pojedziemy w tym roku na narty w Alpy –...
Szybkość reakcji chemicznej
Szybkość reakcji chemicznej v można określić zmianą masy, stężenia lub objętości reagenta w jednostce czasu. Szybkość nie jest wielkością stałą, lecz w miarę postępu reakcji zmienia się. Szybkość reakcji w danej chwili t to pochodna stężenia substratu (lub produktu) po czasie (dc/dt). Wartość szybkości reakcji można wyznaczyć z kąta nachylenia do osi x stycznej do krzywej zmian stężenia substratu lub produktu. Ujemna wartość tangensa kąta nachylenia stycznej wyznacza szybkość reakcji...
wystawić kogoś do wiatru
‘oszukać, zawieść, nabrać kogoś’; zwrot; Chcieli współtworzyć szlachetną, antysanacyjną utopię czerwonego raju, ale wystawiono ich do wiatru . – W. Łysiak 1; Przyzywam ciebie, muzo miła, Ciebie, coś w gąszczu moich cierpień/Do wiatru mnie nie wystawiła . – K.I. Gałczyński.
pleść/bredzić jak Piekarski na mękach
‘mówić głupstwa, bzdury, gadać bezsensu’; zwrot, hist. Michał Piekarski to pierwszy w dziejach Polski człowiek, który dokonał zamachu na króla. Za napaść i zranienie w głowę króla Zygmunta III został skazany na śmierć. Najpierw był torturowany przez specjalnie sprowadzonego kata, a następnie rozszarpany przez konie; Kiedy go wreszcie dopadłem i zażądałem wyjaśnień, zaczął pleść jak Piekarski na mękach. – Internet.
wyjść/wychodzić na czymś jak Zabłocki na mydle
‘wyjść na czymś niekorzystnie, stracić na czymś; zrobić zły interes’; zwrot, hist.; stp. szlachcic Zabłocki, spławiając bardzo drogie wówczas mydło Wisłą, albo ukrył je w skrzyniach pod dnem statku, aby nie płacić cła, albo dla zmniejszenia kosztów transportował mydło w źle uszczelnionych statkach. Tak czy owak, poniósł stratę, gdyż mydło się wymydliło, zanim dotarło do celu.; Jęz.
Komórka eukariotyczna
Zbudowana jest z cytoplazmy zawierającej wyodrębnione jądro oraz liczne organella komórkowe. Otoczona jest błoną cytoplazmatyczną, a u roślin dodatkowo jeszcze ścianą komórkową. Błony komórki Stanowią bariery, które oddzielają wnętrze komórki od jej otoczenia /błona komórkowa/ oraz pozwalają na wyodrębnienie określonych przedziałów wewnątrz komórki różniących się specyfiką procesów biochemicznych /błony wewnątrzkomórkowe/. Zbudowane są z lipidów oraz białek i mają wspólny plan budowy,...
rozebrać się jak do rosołu
‘rozebrać się całkiem, zostać nagim’; zwrot kulin. Porównanie oparte jest na anegdocie mówiącej o szlachcicu, któremu zamiast krupniku podano czystą polewkę. Kiedy go spytano, dlaczego się rozbiera odpowiedział, że będzie nurkował, aby znaleźć jakąś krupę (ziarenko kaszy). Tym sposobem zmusił skąpego gospodarza do podania prawdziwego krupniku. Opowieść jest wersją starszej anegdoty spisanej w 1515 r., a dotyczącej toskańskiego proboszcza, który, według włoskiego oryginału, miał nurkować w...
Polityka zagraniczna Polski międzywojennej
W latach 1918-1939 Polska graniczyła z sześcioma państwami: Niemcami, Czechosłowacją, Rumunią, ZSRR, Litwą i Łotwą. Przez krótki okres po zajęciu Zaolzia – także z Węgrami. Spośród tych państw jedynie z Rumunią i Łotwą, a także z Węgrami łączyły Polskę przyjazne kontakty. Z pozostałymi sąsiadami wzajemne stosunki układały się źle, na co wpływ miały pretensje dotyczące przebiegu granic, a także oskarżenia o dyskryminację mniejszości narodowych. W efekcie, poszukując potencjalnych...
dzielić skórę na niedźwiedziu
‘przedwcześnie liczyć na niepewne zyski; robić plany na przyszłość, co do realizacji których nie ma pewności); zwrot, myśliws.; Nie można już teraz dzielić skóry na niedźwiedziu.
Zdania współrzędnie złożone (Satzverbindungen)
Zdania współrzędnie złożone składają się z dwóch lub więcej zdań współrzędnych (w gramatyce niemieckiej zwanych głównymi), z których każde może istnieć samodzielnie. Zdania współrzędnie złożone dzielimy na: • bezspójnikowe, najczęściej oddzielone od siebie przecinkiem Kinder spielten Ball, Frauen saßen auf der Decke, Männer angelten. • ze spójnikami, po których występuje szyk prosty spójnik + podmiot + orzeczenie + dopełnienie / okolicznik und – i, a Er sieht fern...
znaleźć wspólny język
‘porozumieć się z kimś, dogadać’; zwrot; (…) pomimo że oboje przez głupotę dopuścili się zdrady – potrafili jeszcze znaleźć wspólny język.
iść do Canossy
‘ukorzyć się, wyrazić skruchę, przyznać się do błędu’; zwrot, hist. Canossa – wieś w pn. Włoszech, gdzie w 1077 r. król niemiecki Henryk IV, popadłszy w konflikt z papiestwem i wyklęty przez Grzegorza VII, ukorzył się przed papieżem, odbył pokutę i uzyskał zdjęcie klątwy.; (…) praktycznie było to klasyczne przyjście na kolanach „do Canossy” . – W. Łysiak
Najważniejsze zasady demokracji
Współcześnie istniejące systemy demokratyczne opierają swoje działania na czterech fundamentalnych zasadach: suwerenności narodu, pluralizmu politycznego, trójpodziału władzy oraz nadrzędności prawa w państwie. Założenia systemu demokratycznego zostały przedstawione na poniższym schemacie. Współcześnie wiele zasad wywodzących się ze starożytnej formy demokracji jest w praktyce niemożliwych do zastosowania. Demokracja grecka powstała jako system odpowiedni dla kilkunastotysięcznej...
trzymać kogoś za słowo
‘żądać od kogoś spełnienia jego obietnicy’; zwrot; Pamiętaj: trzymam cię za słowo. – Internet.
grzechy młodości
‘wykroczenia, czyny popełnione w młodym wieku, nie zawsze świadomie, które skutkują w późniejszym życiu’; wyr. rzecz., bibl. (Ps 25, 7: „Grzechów młodości mojej i niewierności moich racz nie pamiętać, Panie”.); Dziś wiem, że były grzechy mojej młodości. – Internet; por. też przysł.: „Grzechy młodości karze Bóg w starości.”
Zaimek osobowy (Personalpronomen)
Zaimki osobowe zastępują osoby lub rzeczy; odmieniamy je przez przypadki: ich – ja du – ty er – on sie – ona es – ono wir – my ihr – wy sie – oni, one Sie – pan, pani, państwo Das Brot ist frisch. Es schmeckt gut. Der Lehrer ist krank. Er kann nicht kommen. Erbarme dich meiner! Meine Freundin hat kein Geld dabei. Ich leihe ihr 10 Euro. Wie geht es Ihnen , Frau Hannes ? Hast du am Samstag Zeit? Ich lade dich zu meinem Geburtstag ein. Was wollt ihr...
zbić kogoś z pantałyku
‘zbić z tropu, zmieszać kogoś, pozbawić kogoś pewności siebie, wprawić w zakłopotanie’; zwrot, stp. W jęz. pol. wyraz pantałyk występuje jedynie w tym zwrocie, jego pochodzenie i znaczenie nie jest jasne; Można tak powiedzieć – „zbić kogoś z pantałyku”. – TVN.
stentorowy głos
‘donośny, potężny, silny głos’; wyr. rzecz., liter. – Homer, „Iliada”; Stentor , słynący z bardzo mocnego głosu herold wojsk greckich, „co miedzianym głosem grzmiał jak pięćdziesięciu ludzi”; Internet.
Zdania okolicznikowe skutku nierzeczywiste (Irreale Konsekutivsätze)
Zdania okolicznikowe skutku nierzeczywiste tworzymy za pomocą spójnika als dass (aby) . W zdaniu głównym występuje słowo zu . W zdaniach tych występują dwie możliwości czasowe: • zdanie wyraża teraźniejszość, stosujemy wtedy Konjunktiv Imperfekt Die Wohnung ist zu teuer, als dass wir sie kaufen könnten . ( Mieszkanie jest za drogie, abyśmy mogli je kupić. ) Sie ist zu faul, als dass sie zu Fuß ginge . • zdanie wyraża przeszłość, stosujemy wtedy Konjunktiv Plusquamperfekt...
wybierać się jak sójka za morze
‘szykować się długo, ale nigdzie w końcu nie wyjechać’; zwrot, przyr. Sójki to ptaki częściowo osiadłe, jesienią zbierają się w niewielkie stada i wędrują po lasach, jakby zbierały się do odlotu na południe; w rzeczywistości nie odlatują zbyt daleko; Jeszcze myślisz o wakacjach nad morze. A na basen wybierasz się jak sójka za morze. – „Victor J”.
dostać/mieć szlaban na coś
‘dostać, mieć zakaz na coś’; zwrot, kolej.; Polacy dostali szlaban na pracę do 2009 r. – GW; Rodzice byli wściekli, dostałem szlaban na komputer (…). – „Victor J”.
Właściwości chemiczne
Poniżej podano schemat zawierający liczne przemiany chemiczne, w których benzen stanowi substrat. Reakcje chemiczne, w których uczestniczy benzen: nazwa szczegółowa reakcji reagenty i warunki reakcji nazwa ogólna produktu grupa (atom) wprowadzona nitrowanie działanie mieszaniną nitrującą, tzn. mieszaniną stężonego kwasu azotowego(V) i stężonego kwasu siarkowego(VI) nitrozwiązek –NO 2 sulfonowanie działanie stężonym...
zakasać rękawy
‘zabrać się energicznie, z zapałem do pracy’; zwrot; Kiedy dostaliśmy ten obiekt, wszyscy zakasaliśmy rękawy i zaczęliśmy go remontować.
rzucać/miotać perły między/przed wieprze/świnie
‘dawać komuś coś (cennego), czego ten nie umie docenić, ocenić właściwie’; zwrot, bibl. (MT 7, 6: „Nie dawajcie psom tego, co święte, i nie rzucajcie swych pereł przed świnie, by ich nie podeptały nogami, i obróciwszy się, nie poszarpały was samych.”).
Disachardy
Disacharydy (dwucukry) Powstają w wyniku kondensacji dwóch cząsteczek cukrów prostych, które łączą się ze sobą wiązaniem glikozydowym (są zatem oligosacharydami). Mają właściwości zbliżone do właściwości cukrów prostych. Nie wszystkie są cukrami redukującymi. Ulegają hydrolizie. Powszechnie występującymi disacharydami są: sacharoza, maltoza, laktoza. Sacharoza (powstaje w wyniku kondensacji cząsteczki glukozy z cząsteczką fruktozy, występuje w burakach cukrowych i trzcinie...
Izomeria optyczna
Izomeria optyczna związana jest z różnym przestrzennym ułożeniem atomów wokół asymetrycznego atomu węgla. Asymetryczny atom węgla to tetraedryczny atom węgla związany z czterema różnymi podstawnikami. Taki atom stanowi centrum stereogeniczne. Chiralność to nieidentyczność przedmiotu i jego odbicia lustrzanego. Przedmioty identyczne ze swoim odbiciem lustrzanym po nałożeniu na siebie określane są jako achiralne. Przykłady obiektów chiralnych: prawa i lewa dłoń, prawy i lewy but:...
zrobić coś od ręki
‘wykonać coś od razu, natychmiast, na poczekaniu’; zwrot; I w dodatku zrobi to od ręki, bo tacy specjaliści przyjmują bez kolejek, zwłaszcza prywatnie. – „Fakt”.
być Judaszem
‘być obłudnym, podstępnym, fałszywym, być zdrajcą’; zwrot, bibl. ( Judasz – jeden z dwunastu apostołów, który zdradził Jezusa i wydał go za trzydzieści srebrników wysłannikom Sanhedrynu; Mt 26, 14-16; Mk 14, 10-11; Łk 22, 1-6); (…) ale są i fuszerzy obrzydliwi, niedźwiedzie źle się przysługujący; albo też judasze z miną z głupia frant, dobroduszną i obleśną, źle podpowiadający . – K. Makuszyński, Bezgrzeszne.
twardy orzech do zgryzienia
‘trudny problem do rozwiązania, rozstrzygnięcia, trudna sprawa do załatwienia, niełatwe zadanie do wykonania’; wyr. rzecz. (zwykle w połączeniu z czas. mieć), kalka z ang.; Nowe władze SLD mają twardy orzech do zgryzienia. – TVN.
Starożytność : Zapamiêtaj te pojêcia
Herkulesowa praca – mówimy tak o ciężkim, przekraczającym ludzkie siły zajęciu. Wyrażenie pochodzi oczywiście od 12 prac Herkulesa. Jabłko niezgody – oznacza powód do kłótni. Bogini niezgody rzuciła na stół jabłko z napisem „dla najpiękniejszej”, a Parys miał zdecydować, do której bogini trafi owoc. Kompleks Edypa – tego wyrażenia zaczął używać Freud na określenie skomplikowanych relacji pomiędzy matką a synem i na stałe weszło do języka psychologii. Pochodzi z mitu o Edypie,...
spełznąć na niczym
‘nie dać żadnych wyników, rezultatów, nie dojść do skutku, zostać zmarnowanym’; zwrot; Plany pruskiego powiernictwa spełzły na niczym. – „Wprost”.
Czasowniki rozdzielnie złożone (Trennbare Verben)
Czasowniki rozdzielnie złożone są to czasowniki, w których akcent pada na przedrostek. Przedrostki mają samodzielne znaczenie i najczęściej są przyimkami. Przedrostek Przykład czasownika rozdzielnie złożonego ab- ab holen ( odebrać ) Um 14 Uhr holt Anne ihre Schwester ab . an- an kommen ( przybyć ) Der Zug kam in Berlin an . auf- auf stehen ( wstawać ) Stehst du morgen früh auf ? aus- aus...
Owoc
Owoc służy do ochrony nasion oraz do ich rozsiewania. Powstaje ze ściany zalążni na skutek jej rozrastania. W jego powstawaniu mogą też uczestniczyć inne części kwiatu, np. dno kwiatowe (są to tzw. owoce rzekome, czyli pozorne). Owoce są różnie wykształcone. Ich podział wynika ze sposobu ich powstania (ilości zalążków oraz kwiatów, które biorą udział w powstaniu owocu), a także uwarunkowany jest posiadanymi przez owoce cechami. owoce pojedyncze suche mięsiste...
dostać małpiego rozumu
‘zgłupieć, oszaleć, wpaść w szał, zachowywać się w sposób agresywny, nieobliczalny, groźny dla otoczenia’; zwrot.
Zjednoczenie Włoch
Zakończona niepowodzeniem próba zjednoczenia Włoch podczas <Wiosny Ludów> nie oznaczała zaniechania dalszych działań zmierzających do osiągnięcia tego celu. Centrum włoskiego ruchu narodowego stało się Królestwo Sardynii (Piemont), rządzone przez Wiktora Emanuela II z dynastii sabaudzkiej. Zwolennikiem zjednoczenia przynajmniej północnych Włoch i odebrania równocześnie Austrii Lombardii i Wenecji był także premier rządu Sardynii, Camillo Cavour. Widział w tym przede wszystkim...
zerwać się na równe nogi
‘gwałtownie podnieść się, bardzo szybko wstać i dojść do siebie’; zwrot; Zerwałem się na równe nogi,/Przed wysokimi stanąłem schodami. – L. Staff; (...) nawet gdyby się paliło nie zrywają się na równe nogi (...) – J. Twardowski.