Państwo i polityka
Prezydenci III RP
Lech Wałęsa – działacz wolnych związków zawodowych, współzałożyciel „Solidarności”, wieloletni pracownik Stoczni Gdańskiej, gdzie w sierpniu 1980 roku stanął na czele strajku. Przewodniczący Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego (MKS), podpisał porozumienia z komisją rządową (tzw. porozumienia sierpniowe). Jeden z inicjatorów porozumienia z władzami komunistycznymi (tzw. Okrągłego Stołu). Laureat Pokojowej Nagrody Nobla (1982). Prezydent w latach 1990-1995....
Wybrane współczesne doktryny polityczne
Wśród rozlicznych doktryn, które kształtowały się na podstawie różnych idei, postanowiliśmy poświęcić uwagę tym, których istnienie pozostawiło wyraźny ślad w istniejących współcześnie systemach lub poglądach politycznych. Bez zrozumienia istoty tych poglądów nie jest możliwe poznanie w pełni działania wielu partii i instytucji związanych z polityką. Doktryna konserwatywna Narodziła się na przełomie XVIII i XIX wieku i była odpowiedzią na wydarzenia związane z wystąpieniami...
Socjaldemokracja
Z socjalizmu wyrosła także doktryna socjaldemokratyczna, w której zawiera się bardzo wiele z idei socjalistów. Socjaldemokraci potrafili odrzucić naleciałości marksistowskie, rezygnując z walki klas, rewolucji i dyktatury proletariatu na rzecz państwa prawa, równości wszystkich obywateli i szeroko rozumianej demokracji. W sferze ekonomicznej deklaracja postuluje: pełne zatrudnienie, ubezpieczenia społeczne, podniesienie poziomu życia oraz bardziej sprawiedliwy podział dochodu i...
Regiony
Region to obszar ukształtowany w wyniku wielu wydarzeń historycznych, wyróżniający się określonymi cechami, np. geograficznymi, gospodarczymi. Mieszkańcy regionu mają poczucie własnej odrębności, ale nie uważają się za odrębny naród. Regiony sięgają swoimi korzeniami czasów najdawniejszych i często są świadectwem różnorodnych wydarzeń historycznych. Istnieją regiony, które są pozostałością po plemionach słowiańskich zjednoczonych przez dynastię Piastów (Śląsk, Mazowsze). Pojawiające się w...
Trybunał Konstytucyjny
Składa się z 15 sędziów wybieranych indywidualnie przez Sejm spośród osób wyróżniających się szczególną wiedzą prawniczą i zgłoszonych przez grupę 50 posłów lub Prezydium Sejmu. W skład Trybunału wchodzą:prezes i wiceprezesi powoływani przez Prezydenta RP na 9-letnią kadencję. Organami Trybunału Konstytucyjnego są: Prezes i Zgromadzenie Ogólne tworzone przez sędziów Trybunału.
Fundamentalne zasady demokracji
System demokratyczny
Funkcjonuje w państwach, które opierają swój system na zasadach suwerenności narodu, pluralizmu politycznego, podziału władzy i państwa prawa. W państwie demokratycznym źródłem władzy są wszyscy obywatele,zaś władza wybierana na określony czas poddawana jest kontroli i ponosi odpowiedzialność przed całym społeczeństwem. Pojęcie państwa demokratycznego narodziło się w Europie jako wyraz wielowiekowych przemian politycznych i kształtowania się demokratycznych poglądów na kwestie społeczne i...
Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu
Trybunał jest rodzajem sądu o szczególnych uprawnieniach i kompetencjach.Jego zadaniem jest orzekanie o zgodności z Konstytucją ustaw umów międzynarodowych i innych aktów normatywnych centralnych organów państwowych, a także rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy konstytucyjnymi organami państwa. Trybunał orzeka ponadto o przeszkodach w sprawowaniu urzędu Prezydenta RP oraz skarg konstytucyjnych wnoszonych przez obywateli, których wolności,prawa i obowiązki zostały naruszone....
Wartości demokratyczne
Określenie wszystkich wartości demokratycznych jest o tyle trudnym zadaniem,że sposób ich doboru zawsze budził kontrowersje. Można jednak wyznaczyć te podstawowe, które posłużą jako punkt wyjścia do dyskusji na temat ich miejsca w systemie demokracji. Wartości demokratyczne wolność prawo do godnego i bezpiecznego życia, do myślenia, wiary i wyrażania własnych przekonań: prawo do aktywnego uczestniczenia w tworzeniu rządowych praw i instytucji bez strachu, przymusu...
Cechy i funkcje partii politycznych
Nowożytne partie polityczne powstawały w drugiej połowie XIX wieku. Następowało to równocześnie z upowszechnieniem praw politycznych, które obejmowały coraz szersze kręgi społeczeństwa. W czasie zdobywania praw wyborczych przez coraz nowe grupy organizowano partie jako instytucje masowe skupiające liczne rzesze swoich sympatyków. Każda partia polityczna posiada wyraźnie określone cechy, które odróżniają ją od innych działających na forum społecznym organizacji. Cechy te można przedstawić...
Prezydent Rzeczypospolitej
Władzę wykonawczą w Rzeczypospolitej sprawuje Prezydent i Rada Ministrów. Prezydent jest najwyższym przedstawicielem państwa polskiego. Stoi na straży suwerenności państwowej, bezpieczeństwa oraz nienaruszalności i niepodzielności terytorium Polski. Jest także gwarantem Konstytucji RP i umów międzynarodowych. Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany na 5-letnią kadencję w wyborach powszechnych (otrzymuje mandat do sprawowania władzy bezpośrednio od narodu), równych, bezpośrednich, w...
Elementy tworzące współczesną myśl polityczną
Wydaje się, iż pełne poznanie teraźniejszości nie jest możliwe bez odwołania się do przeszłości, by tam szukać zrozumienia stanu obecnego. Nawet jeżeli świat dzisiejszy jest inny od tego sprzed kilkuset lat w sferze ideologii, doktryn, a być może też wartości, to i tak jest to ten sam świat, który kształtował się przez wiele pokoleń i istnień ludzkich. Współczesne doktryny polityczne swoimi korzeniami sięgają poprzednich dwóch stuleci, jednak wywierają one nadal bezpośredni wpływ na...
Władza samorządu terytorialnego a obywatele
Wpływ mieszkańców na postępowanie władz samorządowych nie kończy się w momencie wyborów. Wszyscy mieszkańcy gmin, powiatów czy województw mają rozliczne prawa obywatelskie pozwalające skutecznie kontrolować działania samorządu. Mieszkańcy mają prawo do informacji oraz kontroli podejmowanych działań i decyzji. Prawa te umożliwiają udział w sesjach zgromadzeń samorządowych (radach gminy, powiatu i sejmikach wojewódzkich), a także w pracach w powoływanych komisjach. Każdy mieszkaniec może...
Organizacja władzy sądowniczej
Władza sądownicza pod względem złożoności struktur, które ją tworzą, jest najbardziej skomplikowanym organem państwowym. Najważniejszym jej elementem są organy wymiaru sprawiedliwości, ochrony prawnej i kontroli władzy. Art. 173 Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Art. 174 Sądy i Trybunały wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. [Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej] Organami wymiaru sprawiedliwości w Rzeczypospolitej są: Sąd Najwyższy,...
Sądy powszechne
Pod nadzorem Sądu Najwyższego działają sądy powszechne, które rozpatrują sprawy z zakresu karnego, cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych z wyłączeniem spraw ustawowo przewidzianych dla innych sądów. Na sądownictwo powszechne składają się sądy rejonowe, sądy wojewódzkie i sądy apelacyjne. Rodzaje sądów Sądy apelacyjne Są sądami odwoławczymi od orzeczeń wydanych przez sądy okręgowe w pierwszej instancji. Sądy apelacyjne...
Niemcy
Republika Federalna Niemiec jest państwem, w którym występują trzy systemy polityczne: parlamentarny, federacyjny i demokratyczny. W Niemczech istnieje kilka dużych i silnych ugrupowań partyjnych, które naprzemiennie sprawują władzę. Najważniejsze z działających partii to: Niemiecka Partia Socjaldemokratyczna(SPD), Chrześcijańska Demokracja (CDU/CSU), Zieloni (partia reprezentująca ruchy ekologiczne), reprezentująca liberałów Wolna Partia Demokratyczna(FDP) oraz PDS, czyli dawna partia...
Władza wykonawcza Rzeczypospolitej Polskiej
Najważniejsze zasady demokracji
Współcześnie istniejące systemy demokratyczne opierają swoje działania na czterech fundamentalnych zasadach: suwerenności narodu, pluralizmu politycznego, trójpodziału władzy oraz nadrzędności prawa w państwie. Założenia systemu demokratycznego zostały przedstawione na poniższym schemacie. Współcześnie wiele zasad wywodzących się ze starożytnej formy demokracji jest w praktyce niemożliwych do zastosowania. Demokracja grecka powstała jako system odpowiedni dla kilkunastotysięcznej...
Prawa i obowiązki wynikające z konstytucji
Społeczeństwo, organizując państwo, zawarło umowę – przekazało część swoich uprawnień, a w zamian otrzymało ochronę fundamentalnych praw.Zawierając taki kontrakt, obywatele nie zrezygnowali ze swoich praw naturalnych, ale otrzymali formalne gwarancje ich przestrzegania zapisane w różnych dokumentach i aktach prawnych. Twórcy nowożytnych konstytucji umieszczali spis praw obywatelskich jako jeden z ważniejszych elementów struktury ustawy zasadniczej. Ślady praw obywatelskich odnajdujemy...
Zasada trójpodziału władzy
Według Konstytucji RP organizacja naczelnych władz w państwie podlega zasadzie podziału władzy. Zasada ta, wywodząca się z monteskiuszowskiego trójpodziału władzy, określa stosunek pomiędzy naczelnymi władzami w państwie ze wskazaniem, że powinna je cechować równowaga. W ramach trzech najważniejszych władz w państwie istnieje szczególnego rodzaju podział wewnętrzny. Można mówić tutaj o zasadniczym podziale władzy, gdyż np. władzę sądowniczą sprawują:sądy z Sądem Najwyższym na czele wraz z...
Prokuratura
Najważniejszymi zadaniami Prokuratury jest czuwanie nad ściganiem przestępstw oraz prowadzenie i nadzorowanie postępowania przygotowawczego w sprawach karnych. Prokuratura pełni również funkcję oskarżyciela publicznego przed sądem, wytacza powództwa w sprawach karnych i cywilnych oraz koordynuje działania w zakresie ścigania przestępstw prowadzone przez inne organy państwa. Urząd prokuratora w dziejach sądownictwa polskiego pojawia się na przełomie XVI i XVII wieku. Jego funkcje i...
System totalitarny
Nazwa tego systemu pochodzi od łacińskiego słowa totus (całkowity) i charakteryzuje się totalną kontrolą ze strony aparatu państwowego wszystkich sfer życia obywateli. Koncepcja państwa totalitarnego kształtowała się równie dawno jak pojęcie demokracji. W poszukiwaniu korzeni totalitaryzmu należy sięgnąć do tworzenia się zmilitaryzowanego społeczeństwa spartańskiego, poglądów na idealne państwo Platona czy koncepcji społeczeństwa pojawiającej się w Utopii Thomasa Morusa. Współczesny...
System autorytarny
Funkcjonuje w państwach cechujących się ograniczonym uczestnictwem społeczeństw w systemie rządzenia, ograniczonymi formami działalności publicznej i politycznej oraz odpowiednio ukształtowanym aparatem państwowym, zupełnie podporządkowanym decyzjom rządzącego reżimu. Jest często określany jako forma pośrednia pomiędzy demokracją a totalitaryzmem. Autorytaryzm wyrasta z przekonania o wartości elitaryzmu, czyli sprawowania rządów przez jednostki, które z powodu swego autorytetu mają...
Województwo
Mieszkańcy województwa z mocy prawa tworzą wspólnotę regionalną. Ludzie mieszkający na tym samym terytorium wypracowują uznawane przez ogół wartości i normy postępowania. Obecnie tradycyjne społeczności lokalne (wsie, małe miasteczka) ulegają zmianom w związku z dużą ruchliwością społeczną (np. wyjazdy do pracy, w celu dalszego kształcenia się). Dla ich integracji powołuje się różnego rodzaju instytucje, organizacje i stowarzyszenia. Jedną z nich jest województwo. Uważa się, że połączenie...
Gmina
Jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego, a zarazem wspólnotą zamieszkujących ją ludzi. Mieszkańcy gminy w różny sposób mogą realizować swoje prawo do podejmowania decyzji w sprawach dotyczących ich najbliższego otoczenia. Najważniejszym z nich jest możliwość uczestniczenia w powoływaniu władz gminy. Ze względu na wykonywane zadania władze gminy można podzielić na uchwałodawcze i wykonawcze. Władzą uchwałodawczą w gminie jest rada gminy (w miastach rada miejska), rolę zaś organu...