profil

Organizmy i ich środowisko

poleca 50% 101 głosów

Środowisko to zespół czynników abiotycznych i biotycznych oddziałujących na organizm.

Czynniki abiotyczne związane są ze składem chemicznym oraz stanem fizycznym środowiska. Spośród nich największe znaczenie dla organizmów mają światło, temperatura, wilgotność i opady atmosferyczne, zawartość soli mineralnych w glebie, jej pH i zasolenie, ruch powietrza.

Czynniki biotyczne obejmują oddziaływania, których źródło stanowią inne organizmy. Są to oddziaływania wewnątrz i międzygatunkowe. Wśród czynników środowiska istotne są zwłaszcza zasoby pokarmowe (biotyczne i abiotyczne). Czynnik, który przy określonej wartości wywiera niekorzystny wpływ na organizmy, staje się czynnikiem ograniczającym. Czynnikami ograniczającymi są zasoby środowiska wykorzystywane przez organizm oraz wszystkie inne czynniki abiotyczne i biotyczne, które wpływają na jego rozwój.

Prawo minimum Liebiga mówi, że decydujący wpływ na wzrost i rozwój organizmu ma czynnik, który występuje w niedomiarze. Jest on czynnikiem ograniczającym.

Prawo tolerancji Shelforda stanowi rozszerzenie prawa minimum. Mówi, że zarówno niedobór, jak i nadmiar czynnika wpływają ograniczająco na wzrost i rozwój organizmów. Wynika stąd, że organizm może rozwijać się tylko w określonym zakresie wartości danego czynnika.

Krzywa tolerancji ekologicznej
Krzywa tolerancji ekologicznej

Zdolność organizmu do znoszenia działania czynników o różnym natężeniu nosi nazwę tolerancji ekologicznej. Zakres tolerancji stanowi rozpiętość zmian danego czynnika, w którym funkcjonowanie organizmu nie zostaje zakłócone. Zakres ten wyznaczony jest przez wartości: minimum, maksimum i optimum działającego czynnika. Określają one wartości dopuszczalne (minimum lub maksimum życiowe), poniżej których następuje śmierć organizmu oraz wartość optymalną, w której warunki dla rozwoju organizmu są najkorzystniejsze.

Tolerancja różnych organizmów względem tego samego czynnika może być odmienna. Gatunki o szerokim zakresie tolerancji, które mogą żyć przy różnych natężeniach czynnika, nazywane są eurybiontami (np. eurytermem jest żmija zygzakowata). Gatunki o wąskim zakresie tolerancji nazywane są stenobiontami. Ich możliwości przeżycia obejmują niewielki zakres zmienności danego czynnika (np. oligotermami są ryby głębinowe, politermami organizmy z gorących źródeł). Stenobionty cechuje więc wąska specjalizacja.

Zakresy tolerancji eurybiontów i stenobiontów
Zakresy tolerancji eurybiontów i stenobiontów

Często u eurybiontów szeroki zakres tolerancji dotyczy większości czynników środowiskowych, stąd zasięg ich występowania jest rozległy. Gatunki mogą być jednak też eurybiontami w stosunku do jednego czynnika, a stenobiontami w stosunku do innego (np. zasolenia i temperatury). Ponadto tolerancja ekologiczna organizmów może ulegać zmianom, w zależności od ich wieku i stadium rozwojowego, a także od natężenia innych czynników środowiska (np. wytrzymałość roślin na suszę zmniejsza się przy braku azotu). Takie jednoczesne oddziaływanie kilku czynników środowisk nazywane jest synergizmem.

Gatunki o wąskim zakresie tolerancji w stosunku do określonego czynnika mogą być pomocne w określaniu stanu środowiska. Swoim występowaniem wskazują na obecność określonych warunków środowiskowych. Nazywane są gatunkami wskaźnikowymi (bioindykatorami), np. do analizy stopnia zanieczyszczenia powietrza wykorzystuje się różne gatunki porostów, obecność rureczników w wodach słodkich świadczy o dużej ilości substancji organicznych. Z kolei obecność pstrąga potokowego wskazuje na czystość wody i dobre nasycenie tlenem. Wrzos zwyczajny i borówka brusznica są wskaźnikami kwaśnego podłoża, a niezapominajka błotna dużej jego wilgotności.

Zapamiętaj

W zależności oddziałania określonego czynnika wyróżnia się np. gatunki:
• eurytermiczne i stenotermiczne,
• euryhydryczne i stenohydryczne,
• euryhalinowe i stenohalinowe,
• światłolubne i cieniolubne.
Zróżnicowanie czynników abiotycznych w środowisku lądowym przyczyniło się do powstania różnych form ekologicznych roślin, które wytworzyły określone przystosowania do danych warunków. Stąd też np. ze względu na wymagania wilgotnościowe wyróżnia się hydrofity, helofity, higrofity, mezofity, kserofity.

Podoba się? Tak Nie