profil

Zbigniew Morsztyn „Żywot - sen i cień”.

poleca 85% 207 głosów

Treść
Grafika
Filmy
Komentarze

ZBIGNIEW MORSZTYN „Żywot- sen i cień”

Zbigniew Morsztyn jest jednym z mniej znanych przedstawicieli polskiego baroku. Głównym tematem jego utworów była wojna i jej konsekwencje, będąca dla Morsztyna (jako arianina) sprzecznością samą w sobie. Jego poezja filozoficzna skupiała się głównie na obserwacji zmian w świecie oraz definiowaniu istnienia człowieka jako niewolnika złudnych żądz.
W wierszu „Żywot- sen i cień” Zbigniew Morsztyn podejmuje niezwykle popularny w literaturze polskiego baroku topos życia jako snu. Pierwsze wersy tego utworu wprowadzają w oniryczną oraz tajemniczą atmosferę: „Nie może dniową światłością/ żywot ten być nazwany-/ noc jest ten żywot”. Podmiot liryczny poprzez metaforę od razu uświadamia, iż żywot ten jest „nocą”, czyli dzieje się nocą, do niej on należy, ponadto dodaje przerzutnię opisującą bliżej żywot: „(...) ciemnością/ paciepną przyodziany”. Metafora „Prędszy nad koła słoneczne,/ nad mrok nocy ciemniejszy” mówi o żywocie jako o bezkresie, wręcz Absolucie (użyta gradacja). Podmiot liryczny w następnych wersach zadaje pytanie retoryczne: „gdzie królowie, gdzie waleczne/ książęta, gdzie przedniejszy/ wojsk wodzowie, których lata/ dawniejsze pamiętały?”. Jego rozmyślania dotyczą wielkich tego świata, których już nie ma, gdyż „Śpią sen twardy, skoro z świata/ te larwy poznikały,/ tak że więcej nad znikomy/ cień po nich nie zostało”. Podmiot liryczny wskazuje, iż żywot ich po śmierci nie jest nawet pamiętany, nawet cień nie pozostał. Zwraca się bezpośrednio do odbiorcy we fragmencie: „I ty-ć śpisz nieobudzony/ choć ci się, żeś żyw, zdało”. Poprzez oksymoron podmiot liryczny podkreśla tajemniczą naturę snu i człowieka, który metaforycznie śpi, a wydaje mu się, że żyje pełnią życia. Ostatni fragment wiersza, ujęty w zaskakującą puentę, mówi: „Żywot ten kształtem żywota/ ledwie może być zwany/ żywot ten śmierci istota,/ żywot ze snem zrównany”. Podmiot liryczny podkreśla to, co było otwierającą myślą utworu- żywot człowieczy jest snem, ale snem wręcz koszmarnym („żywot ten śmierci istota”).
Wiersz ten na budowę stychiczną, poprzez nagromadzenie licznych środków stylistycznych, przerzutni, inwersji oraz paralelizmów składniowych ma bardzo nieregularną i nieuporządkowaną formę, co czyni go trudno zrozumiałym, nieprzejrzystym i niejasnym. Kompozycja tego typu jest typowa dla tekstów barokowych, również tematyka utworu odwołuje się do jednego z głównych nurtów rozważanych w zakresie poezji metafizycznej.
Sam tytuł jest swego rodzaju koncepcją całego utworu. Żywot został przedstawiony jako cień- cień nic nieznaczący, zapomniany, ulotny oraz jako sen, który człowiek śni, gdy wydaje mu się, że żyje.
Zbigniew Morsztyn użył w utworze „Żywot- sen i cień” bogatej metaforyki snu, obcej i nieznanej dla człowieka. W epoce baroku kwestionowano powszechnie świadectwo zmysłów, więc odwoływano się do snów jako swego rodzaju proroctw. Kilka wieków później urosło to do rangi nauki dzięki postaci Zygmunta Freuda.

Podoba się? Tak Nie

Czas czytania: 2 minuty

Ciekawostki ze świata
Epoka
Teksty kultury