Podstawowe informacje o bohaterze
Rodion Romanowicz Raskolnikow to główny bohater powieści "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Gdy go poznajemy, ma dwadzieścia trzy lata i jest byłym studentem prawa. Mieszka w Petersburgu w skromnym, zaniedbanym pokoju przy ulicy S-wskiej, za który zalega z opłatami czynszowymi. Główny wątek powieści koncentruje się wokół zbrodni popełnionej przez Raskolnikowa — morderstwa starej lichwiarki Alony Iwanowny oraz jej siostry Lizawiety — i konsekwencji, jakie go za to spotykają.
Ojciec Rodiona nie żyje, a jego matką jest Pulcheria Aleksandrowna. Ma również siostrę, Awdotię Romanowną, zwaną Dunią. Jego najlepszym przyjacielem jest były kolega ze studiów, Dmitrij Prokoficz Razumichin. Rodion darzy uczuciem Sonię (Sofię Siemionownę Marmieładową), młodą, biedną dziewczynę, która z powodu trudnej sytuacji rodzinnej została zmuszona do prostytucji. W zakończeniu powieści, gdy bohater zostaje zesłany za swoją zbrodnię na katorgę na Syberię, Sonia podąża za nim.
Postać Rodiona Raskolnikowa jest niezwykle skomplikowana pod względem psychologicznym. Dostojewski przedstawia jego wewnętrzne rozterki i konflikty, często poprzez monologi wewnętrzne bohatera. Nazwisko Raskolnikowa jest znaczące — w języku rosyjskim słowo "raskolnik" oznacza "rozłamowca", "odszczepieńca", "schizmatyka". W XVII wieku raskolnikami nazywano członków sekt powstałych w wyniku rozłamu w Kościele prawosławnym. Nazwisko bohatera można więc interpretować w kontekście jego duchowego i moralnego rozłamu ze społeczeństwem i jego normami.
Charakterystyka zewnętrzna
Rodion Raskolnikow jest młodym mężczyzną o wyjątkowej urodzie. Jest wysoki, o smukłej i zgrabnej sylwetce. Ma subtelną twarz, ciemne włosy i ponure, ale piękne oczy. Jego ubiór odzwierciedla nędzę, w jakiej żyje — nosi stare, zniszczone ubrania, które są tak sfatygowane, że wstydzi się pokazywać w nich publicznie. Szczególną uwagę zwraca jego kapelusz:
"[...] o wysokim denku, okrągły, zimmermanowski, ale zupełnie zrudziały, dziurawy jak sito i poplamiony, bez ronda i jakoś obrzydliwie przekrzywiony."
Charakterystyka wewnętrzna
Raskolnikow jest człowiekiem biednym i odizolowanym. Często prowadzi wewnętrzne monologi, w których analizuje otaczającą go rzeczywistość, swoją sytuację życiową oraz własne postępowanie. Nurtują go głębokie, filozoficzne przemyślenia, na przykład:
Zgoła wyrzec się życia! — zawołał nagle w jakimś zapamiętaniu — przyjąć pokornie taki los, jaki jest, raz na zawsze, i stłumić w sobie wszystko, wyrzekając się wszelkiego prawa do czynu, życia i miłości!"
Bohater buntuje się przeciwko niesprawiedliwości społecznej i otaczającemu go światu. Deklaruje się jako ateista i uważa, że etyka oraz moralność są względne — mogą różnić się w zależności od jednostki. Jednocześnie jest pełen współczucia i chętnie niesie pomoc biednym i pokrzywdzonym. Mimo własnej nędzy potrafi oddać ostatnie pieniądze potrzebującym, jak rodzinie Marmieładowów.
Raskolnikow tworzy teorię o podziale ludzi na zwykłych i nadzwyczajnych. Według niej jednostki wybitne, mające wpływ na losy świata, mają prawo przekraczać normy moralne i prawne w imię wyższych celów. Uważa się za taką jednostkę i postanawia sprawdzić prawdziwość swojej teorii, dokonując zbrodni na lichwiarce. Jednak po morderstwie zaczyna cierpieć na chorobę i jest dręczony wyrzutami sumienia. Ostatecznie przyznaje się do zbrodni. Największą karą nie jest dla niego wyrok i katorga, ale świadomość, że nie sprostał własnej idei — okazał się niezdolny do bycia człowiekiem "lepszym" od innych.
Relacja Raskolnikowa z Sonią jest złożona. Jest zafascynowany jej poświęceniem dla rodziny i głęboką wiarą. Broni jej, gdy Piotr Łużyn próbuje oskarżyć ją o kradzież. Z jednej strony zakochuje się w niej i to właśnie jej powierza tajemnicę swojej zbrodni, wierząc, że go nie potępi. Z drugiej strony często ją odpycha i traktuje z dystansem. Nawet gdy Sonia podąża za nim na Syberię, początkowo traktuje ją chłodno. Dopiero gdy choruje i przez kilka dni nie widzi Soni, uświadamia sobie głębię swoich uczuć. W końcu pada jej do stóp, co symbolizuje jego duchowe odrodzenie i początek nowego życia.
Postać Rodiona Raskolnikowa jest symbolem wewnętrznego konfliktu między ideologią a moralnością. Jego historia ukazuje, jak destrukcyjne mogą być skutki izolacji, pychy i błędnych przekonań. Dostojewski poprzez tę postać bada granice ludzkiej psychiki, konsekwencje przekraczania norm oraz możliwość odkupienia i przemiany duchowej.
