profil

Lodowce

poleca 44% 30 głosów

Blisko 11% obszarów lądowych kuli ziemskiej pokryte jest trwałą pokrywą lodową, czyli zlodowaceniem. Zlodowacenie występuje we wszystkich częściach świata, ale największe przestrzenie zajmuje w okolicach biegunowych. W średnich i niskich szerokościach geograficznych zlodowacenie występuje tylko w wysokich górach.

Współczesne zlodowacenie kuli ziemskiej

Obszar Powierzchnia zlodowacenia (w km2)
Ameryka Północna 2 060 000
Ameryka Południowa 32 300
Afryka 20
Europa 88 000
Azja 135 000
Australazja 860
Antarktyda 13 970 000

Występowanie zlodowacenia uwarunkowane jest wysokością położenia tzw. granicy wiecznego śniegu. Jest to linia, powyżej której akumulacja śniegu przeważa nad ablacją (topnieniem): istnieją zatem warunki do tworzenia się lodowców. Poniżej niej nad akumulacją przeważa topnienie i lodowce – spływające z wyższych położeń– podlegają wytapianiu. Wysokość granicy wiecznego śniegu zależy od temperatury (a zatem od położenia w strefie klimatycznej) oraz od wielkości opadu. Najwyżej granica przebiega w strefie zwrotnikowej i podzwrotnikowej skrajnie suchej, gdzie – obok stosunkowo wysokich temperatur – występują znikome ilości opadów.
Lodowiec to powstająca na powierzchni ziemi masa lodu, pozostająca w ciągłym, powolnym ruchu. Lodowce powstają w wyniku gromadzenia się (akumulacji) śniegu powyżej linii wiecznego śniegu w miejscach nazywanych polami firnowymi; w ich obrębie gromadzący się śnieg ulega kolejnym przeobrażeniom – wpierw w firn, następnie w lód firnowy, a ostatecznie w lód lodowcowy. Lodowce pod wpływem ciśnienia wciąż przybywających nowych warstw śniegu, spływają w dół; poniżej linii wiecznego śniegu stopniowo zanikają na skutek topnienia (ablacji). Lodowce najbardziej ogólnie dzielimy na: lodowce kontynentalne, czyli lądolody, oraz lodowce górskie.
Lądolody to rozległe pokrywy lodowe, zajmujące całe kontynenty bądź znaczące jego części. Ruch w obrębie lądolodu odbywa się od największego wzniesienia masy lodowej we wszystkich kierunkach. Współczesne lądolody występują w obszarach polarnych, na Antarktydzie i na Grenlandii; ich masy lodowe posiadają do 4 km grubości. Lodowce górskie są z reguły znacznie mniejszych rozmiarów; występują w różnych strefach klimatycznych, nawet w niskich szerokościach geograficznych. Głównymi ich częściami są:
• pole firnowe, oddzielone od otaczających stoków szczeliną brzeżną (położone powyżej granicy wiecznego śniegu);
• jęzor lodowcowy, stanowiący „rzekę” lodu, zakończoną czołem lodowca.
W zależności od sytuacji morfologicznej, wielkości dostawy śniegu i in. wyróżniamy szereg typów lodowców górskich:
• dolinny (pojedynczy, wypełniający część doliny),
• dendryczny (kilka łączących się ze sobą jęzorów, wypełniających rozgałęzioną dolinę),
• karowy (samo pole firnowe bez jęzora),
• wiszący (samo pole firnowe na stoku lub w dolinie zawieszonej),
• tukierestański (dolinny, zasilany głównie przez lawiny),
• fieldowy (zajmujący płaskowyż górski),
• czasza lodowa, lodowiec tarczowy (pokrywający obszar wyżynny),
• spitsbergeński (zajmujący większość obszaru gór, poza skalnymi nunatakami),
• piedmontowy (podgórski).

Lodowce poruszają się z różnymi prędkościami, od kilku cm pokilka m na dobę. Od prędkości ruchu lodowca należy odróżnić przesuwanie się czoła lodowca będące wypadkową dwóch procesów– szybkości napływającego lodu i tempa jego topnienia. Czoło lodowca okresowo przesuwa się do przodu (transgresja) lub cofa do tyłu (regresja). Zjawisko to nosi nazwę oscylacji lodowca. W ciągu ostatniego wieku lodowce europejskie generalnie cofają się, a zatem zmniejszają swoją długość i powierzchnię. Obok obszarów lądowych pokryta lodem jest również znaczna część powierzchni mórz i oceanów, zjawisko to nosi nazwę zlodzenia. Zlodzeniu (głównie sezonowemu) podlegają również niektóre rzeki i jeziora. Wielkie obszary lądów cechują się ponadto występowaniem wieloletniej (wiecznej) marzłoci, czyli na stałe zamarzniętego gruntu wraz z wodami podziemnymi w jego obrębie.

Podoba się? Tak Nie

Materiał opracowany przez eksperta

Czas czytania: 3 minuty