profil

Jak żyć ma człowiek? Kto, komu, jakich i jak udziela rad w Pieśni XI i w innych pieśniach Jana Kochanowskiego? Wykorzystaj w wypracowaniu stosowne konteksty filozoficzne i historycznoliterackie.

poleca 85% 139 głosów

Treść
Grafika
Filmy
Komentarze

WSTĘP

„Jak żyć ma człowiek?” to pytanie, które dręczy największe umysły świata od zarania dziejów. Tworzono różnorakie ideologie, opierano się o wiele filozofii, usiłując stworzyć idealny archetyp ludzkiego postępowania. Odpowiedzi na powyższe pytanie podjął się także renesansowy twórca Jan Kochanowski - zwany „ojcem poezji polskiej”. Jako typowy humanista poszukiwał inspiracji w kulturze antycznej, uchodzącej wówczas za absolut. Podtrzymując dziedzictwo Horacego, Safony czy Tyrtajosa, wykorzystał carminy (pieśni) do ukazania swojej koncepcji egzystencji człowieka.

ROZWINIĘCIE

• Kto, komu?
- podmiot liryczny utożsamiany z autorem
- poeta doctus, mędrzec udzielający rad wszystkim ludziom w oparciu o swoje bogate doświadczenie życiowe

• Jakie rady?
- Stoicyzm:
+obojętność wobec emocji i uczuć
+dystans do radości i smutku niezależnie od sytuacji
+cnota jako najwyższe dobro (podtrzymanie poglądu Sokratesa)
+ukojenie poprzez obcowanie z naturą
+doczesność dóbr materialnych, nie należy się do nich nadmiernie przywiązywać

- Epikureizm:
+świętowanie i radość
+korzystanie z uciech życia, np. trunków (hedonizm)
+„Carpe diem” – chwytaj dzień, póki nie dosięgnie człowieka śmierć

- „Memento Mori”:
+równość wobec śmierci, nieuchronny koniec naszego istnienia

Wniosek:
- połączenie dwóch filozofii: epikurejskiej i stoickiej
- kompilacja, próba stworzenia „złotego środka”
- nawiązanie do twórczości horacjańskiej, m.in. podobieństwo do wiersza „Aequam memento”

• Jak udziela rad?
- liryka
- pieśń (carmina) dydaktyczna z elementami refleksji filozoficznej
- bardzo sugestywna:
+liczne apostrofy (np. „Śmierci podległy, człowiecze cnotliwy”),
+zwroty skierowane do rzekomego odbiorcy (2 osoba liczby pojedynczej),
+tryb rozkazujący

• Inne pieśni:

- Pieść IX „Chcemy być sobie radzi…”:
+filozofia epikurejska i stoicka,
+biesiadny tryb życia, „carpe diem” jako odpowiedź na władającą życiem nieobliczalną Fortunę (motyw koła fortuny, topos teatru mundi)
+modlitwa do Boga, który jest wartością stałą (wyparcie Demiurga przez wiarę w potęgę Chrześcijaństwa)

- „Pieśń o dobrej sławie”:
+wywyższenie ojczyzny jako wartości nadrzędnej
+prezentacja wzoru obywatela – patrioty

- „Pieśń o cnocie”:
+ cnota jest największym skarbem duchowym człowieka (stoicyzm)

- „Pieśń świętojańska o Sobótce”:
+poszukiwanie równowagi wewnętrznej poprzez kontakt z przyrodą

ZAKOŃCZENIE:

Jan Kochanowski próbował odnaleźć „złoty środek” syntetyzując myśli Zenona z Kition i Epikura, łącząc cnotę czy stałość wraz z biesiadnym hedonizmem, dodając elementy patriotyzmu i wiary. Niestety dalszy los wielkiego człowieka renesansu udowodnił, że żadna filozofia w obliczu tragedii nie jest odpowiednia. W „Trenach” J. Kochanowski pokazał, że nie istnieje recepta na uniknięcie nieszczęścia oraz perfekcyjną egzystencję według jasno nakreślonych zasad. Choć pewne założenia mogą być przydatne, człowiek nigdy nie odnajdzie przepisu na życie idealne.

Podoba się? Tak Nie

Czas czytania: 2 minuty

Ciekawostki ze świata
Teksty kultury