profil

Średniowiecze - najważniejsze informacje

Ostatnia aktualizacja: 2021-05-16
poleca 85% 2420 głosów

Treść Grafika Filmy
Komentarze
Styl gotycki św Augustyn św Tomasz Średniowieczny rycerz Średniowieczny rycerz Średniowieczny rycerz

Europa V-XV w.n.e.
476 r. – początek śred. upadek Cesarstwa Rzymskiego
1450 r. – wymyślenie druku przez Jana Gutenberga
1453 r. – upadek cesarstw wsch.
1492 r. – odkrycie Ameryki przez Kolumba

Polska X-XVI w
966 r. – chrzest polski
1543 r. wydanie działa przez Kopernika "O obrotach sfer niebieskich"

Nazwa epoki


Media tempora – wieki średnie (czas miedzy renesansem a starożytnością)
Nazwę epoce nadali ludzi renesansu, którzy traktowali śred. jako okres upadku kultury starożytnej.

Hasła epoki


Memento mori – pamiętaj o śmierci
Ora et labora – pracuj i módl się
Ad maioram dei gloriam – na jeszcze większą chwałe Boga
Uniwersalizm – dominacja kościoła , czyli jednolitość śred. Gdzie docierały idee chrześcijańskie, kultura przybierała podobną formę, zaś filozofia, sztuka i literatura podejmowały te same problemy i motywy.
Teocentryzm – od łac. "tcheos" bóg w centrum uwagi, pogląd że wszystkich sprawy człowieka mają być podporządkowane bogu i celom pozaziemskim

"Bogurodzica"
XII/XIII w. pieśń anonimowa związana z kultem Marii, pieśń maryjna
Funkcje Bogurodzicy:
- pieśń kościelna, religijna, modlitwa
- pieśń bojowa, rycerska
- pieśń patriotyczna, hymn narodowy
- pieśń dynastyczna

Podmiot liryczny w utworze jest lud, który za pośrednictwem matki Bożej zwraca się do Chrystusa. Prosi (lud) o wysłuchanie modlitw spragnienie pragnień, wysłuchania modlitw, dostatnie życie na Ziemi, miejsce w raju po śmierci.
Bogurodzica ma budowę stroficzną, składa się z 2 stref
1 strefa – 3 wersy, 2 strefa – 6 wersów.
Po każdej strofie występuje refren (kirieleison). W utworze występują rymy – sąsiadujące, żeńskie, wew. i zew. Jest to typowy dla śred. wiersz zdaniowo-rymowy. Występuje rozbudowana apostrofa "Bogurodzica dziewica" oraz
epitety - ,Bogurodzica dziewica, ,Bogiem słowna, ,zbożny pobyt,
archaizmy - ,gospodzie, ,zbożny ,krzciciel,
archaizm – wyraz dawny nie używany we współczesnym języku

"Siedem pieczęci Bogurodzicy"
Określenia Bogurodzicy:
- pieśń ojców
- najdawniejsza nasza pieśń
- zagadka zamknięta na siedem pieczęci
- pierwsze słowo polskiej, chrześcijańskiej poezji
"zagadka zamknięta na siedem pieczęci":
- zagadka trudna do zrozumienia
"siedem pieczęci" pochodzi z Apokalipsy św. Jana

Zagadka Bogurodzicy
- czas i miejsce
- autorstwo
- zależność od wzorów obcych
" pieśń ojców" - utwór, który powstał u początku państwowości polskiej
" ziarna chrześcijańskiej wiary" - metafora
W śred. Twórca nie podpisywał swojego dzieła ponieważ zależało mu na "pomnożeniu chwały bożej,. Natomiast twórca współ. chce zdobyć sławę i zachować się w pamięci potomków (dlatego podpisuje swoje dzieła)

Średniowieczna Filozofia


Scholastyka - doktryna filozoficzna śred, metoda filozoficzna charakterystyczna dla sred. Polegająca na poszukiwaniu argumentów udowadniających religijne prawdy w Biblii, filozofia podporządkowana nauce kościoła i prawdom Biblii.

Filozofie
1) Św. Augustyn (354-430). Poglądy:
- nawiązywał do filozofii Platona
- podzielił świat na 2 strefy: materialną i duchową
- koncepcja człowieka (dramatyczna) (człowiek jest duszą uwięzioną w ciele)
- miłość to siła uniwersalna, wszystko dąży do Boga
- poznanie odbywa się dzięki miłości i intuicji oraz iluminacji
Dzieła filozofa: ,Wyznania, ,O państwie Bożym,

2) Św. Tomasz (1225-1274). Poglądy:
- nawiązywało poglądów Arystotelesa
- wyznawał zasadę dualizmu materii i formy
- koncepcja człowieka – człowiek składa się z ciała i duszy (harmonijnie połączony)
- poznanie jest możliwe dzięki rozumowi i wiąże, dwa te poglądy nie są sprzeczne
- zwolennik hierarchicznego porządku
Dzieła filozofa: ,Sumna teologiczna,

3) Św. Franciszek z Asyżu (12-13 w.)
- założyciel zakonu franciszkanów
- nazywano go Biedaczyną lub Wesołkiem Bożym
- nie sformułował swoich zasad na piśmie, natomiast zaświadczał je swoimi czynami
Zasady Św. Franciszka:
- głęboka wiara w boga
- miłość do wszelkiego stworzenia
- radość z życia
- ubóstwo
- kierowanie się dobrocią
- praca

Średniowieczne ideały


Wzorce osobowe: religijne: asceta, święty, świeckie: rycerz, władca
Hagiografia – żywotopisarstwo (legendy, podanie, żywoty świętych)
Historiografia – dziejopisarstwo (spisywanie dziejów państw, miast, dynastii)
Asceta – człowiek umartwiający ciało wyrzekający się wygód i wszelkich przyjemności życia, odrzucający życie doczesne, aby zasłużyć na wieczne zbawienie.

Cechy Św. Aleksego (ascety):
- pochodzi z wysokiego rodu
- odrzucił bogactwo, szczęście, rodzinę, przywileje, aby poświęcić się Bogu
- pobożny
- cierpliwy i uparty, wytrwały
- spędza czas na modlitwie i chwaleniu Boga
- żyje w ubóstwie
- jest poniżany, nie skarży się na swój los
- zdaje się na Bożą opaczność, wierząc w Boże miłosierdzie

Cuda związane z osobą Aleksego:
- cudowne narodzenie
- szczególna opieka Matki Bożej
- bicie dzwonów w chwili śmierci
- cudowna właściwość uzdrawiania ludzi
- list który napisał trafił do żony, bo był dla niej przeznaczony
Św. Franciszek – ideał Św.
Według Św. Franciszka człowiek może okazać miłość bogu po przez uwielbienie dla dzieła stworzenia.
Bracia: słońce- piękne i promienne, wiatr- pochmurny i pogodny, ziemia – żywicielka i matka, ogień – piękny i radosny, silny i mocny

Ideał średniowiecznego rycerza i władcy


Zwyczaje rycerskie:
- pasowanie na rycerza
- ślubowanie rycerskie
- pojedynki rycerskie
- turnieje
- kult damy
- kult miecza, nadawał mu imię
- herby i zawołania
"chansons de geste" - pieśni o czynach, dziejach

Eposy rycerskie - "pieśń o Roladzie"
Romanse rycerskie - "Dzieje Trostana i izoldy"
Roland – wzorzec rycerza śred. Hrabia Francuski, siostrzeniec króla Francji Karola Wielkiego. Dowódca tylniej straży wojsk Karola W. wycofujących się z Hiszpanii po klęsce z Saracenami

Cechy rycerza:
- etos rycerski, bóg, honor, ojczyzna
- dobrze urodzony
- mężny i odważny
- waleczny
- ambitny i uparty
- pobożny (broni wiary chrześcijańskiej)
- gotowy do walki mimo przewarzającej siły wroga
- wierny krajowi
- wierny damie swojego serca
- nadludzka siła
- idealizacja

Idealni władcy śred. Europy:
- Karol Wielki
- król Artur
- Bolesław Chrobry
- Bolesław Krzywousty
- król Marek

Gall Anonim jest tajemniczym pisarzem, który przybył do Polski na początku XII w. Był Francuzem (stąd jego przydomek: Gall), mnich, zatrudnił się w kancelarii księcia Bolesława Krzywoustego. Podjął prace nad spisaniem dziejów piastowskiej dynastii.

Cechy idealnego władcy:
- odwaga i męstwo
- roztropność
- sprawiedliwość i bezstronność
- szacunek dla innych, był dla poddanych jak ojciec
- spośród innych władców wyróżniał się chwała, potęgą i bogactwie
- pobożny i religijny
- duchownych traktował z szacunkiem
- dobro kraju stawiał na pierwszym miejscu
- hojny i gościnny

"W imię róży" Umberto Eco
Erystyka – sztuka dyskutowania, jest bardzo stara. 1) klasyfikacja różnego rodzaju argumentów stosowanych przez rozmówców 2) rozmówców gromadzą argumenty które, atakują przeciwnika 3) ważna była logika i żelazne nerwy
Franciszkanie: opowiadają się za ubóstwem, argumenty: Chrystus nie miał pieniędzy i nie miał czym zapłacić za noclegi (w Jerozolimie)
Dominikanie: chwalą bogactwo, argumenty: Chrystus miał sakiewkę, ubóstwo nie świadczy o doskonałości życia, ważniejsza jest miłość bliźniego, kościołowi potrzebne są pieniądze na budowę kościołów.

Ocena dyskutujących:
* dominikanie – bardziej agresywni
franciszkanie – spokojniejsi
* obrażają siebie, używają wulgaryzmów (np. capie, wieprzu)
* nie potrafią się opanować, kierują nimi emocje
* kłócą się, nie potrafią udowodnić swoich racji, brak im argumentów

"Posłuchaj bracia miła.."
Utwór pochodzi z XV w. najstarszy zabytek języka polskiego
Ma charakter monologu. Osobą mówiącą jest Matka Boża stojąca nad krzyżem, na którym umiera Jezus. Przedstawiona została jako cierpiąca kobieta, bezradna, pełna smutku i żalu. Adresaci wypowiedzi – wszyscy ludzie, umierający Chrystus, Anioł Gabriel

"Dzieje Tristana i Izoldy"
Dzieło anonimowe, romans rycerski, utwór wywodzący się z kręgów literatury francuskiej. To utwór rycerski oparty na celtyckich legendach. Miłość Tristana i Izoldy nie jest dobrowolnie przyjęta przez bohaterów, jest ona zaś okrutnym żywiołem, wobec którego zakochani są bezradni. Los Tristana (który jest od urodzenia skazany na smutek i ból) i Izoldy jest z góry przesądzony – ta miłość musi ich zniszczyć.

Dlaczego tragiczna ?
- Nie powinni być razem, nie powinni się w sobie zakochać, ponieważ Izolda jest żoną króla Marka a Tristan jest jego rycerzem,
- Zakochali się w sobie po wypiciu magicznego napoju (przez przypadek, pomyłkę)
- Ich uczucia okazało się siłą fatalną, nie potrafili z niego zrezygnować, nie potrafili żyć bez siebie, a nie mogli być ze sobą, uczucie to przyniosło im wiele radości i szczęścia, a również przyniosło to im dużo cierpienia i licznych problemów.
- Była to miłość aż po grób, jej symbolem stał się krzak głogu wyrastający z grobu Tristana a wrastający do grobu Izoldy. Po śmierci mogli być tylko razem.

"Rycerska Miłość"
Miłość
1) W społeczeństwie feudalnym celem małżeństwa było skrycie chwała rodu
2) Złamanie honoru i prawa – miłość do innej damy niż małżonka
3) Stawienie fortuny (majątku) na pierwszy plan zamiast miłość
4) Przedstawienie miłość i dworskiej i porównanie jej do służby wasala

Śmierć


Danse macabre – taniec śmierci
Wygląd śmierci: chuda, blada, żółte lice, bez końca nosa, z oczu płynie krwawa rosa, bez wary, zgrzyta zębami, rzuca oczyma, przykra mowa, szkaradna postawa, wypięte kości i żebra, żółte oczy, brzuch blady, groźna kosa
Czym była śmierć:
- karą za grzechy
- bezwzględna i okrutna
- nie można jej przekupić
- wszystkich ludzi traktowała jednakowo
- budziła strach i obawy

"Pieść o Roladzie"
Scena śmierci rycerza ma charakter symboliczny jego gesty, słowa, rekwizyty mają ważne znaczenie jako znaki etosa rycerskiego, znaki wiary i znaki heroizmu.
- Rolad umiera z głową zwróconą do wroga
- chroni swój miecz
- daje świadectwo przywiązania do ojczyzny
- porządkuje wszystkie swoje ziem się sprawy
- daje dowód swej wiary (cały czas się modli leży twarzą do Ziemi, bije się w pierś i wyznaje wiarę, Bogu oddaje swą prawą rękawiczkę)
- umiera w samotności
- umiera na wzgórzu pod sosną
- w chwili śmierci przypomina Chrystusa
- jego duszę aniołowie zabierają do raju

Sztuka śred. wyrazem światopoglądu epoki
Dziedziny sztuki które się rozw. w śred.
Literatura, rzeźba, muzyka, architektura
Sztuka średniowiecza odgrywała bardzo ważną rolę i była podporządkowana religii. Miała za zadanie nauczyć w prosty sposób. Bogu, porządku wszechświata i miejsca człowieka na ziemi. Jej celem było porazić prostych nieuczonych ludzi i zmusić ich do refleksji religijnych.

Style architektoniczne średiowiecza


Styl romański (XI a XIII w.)
- funkcje sakralne, cechy – budowla masowa, prosta, budowana na planie krzyża (łacińskiego lub koła) masywna i jednolita bryła w symboliczny sposób wyrażały harmonię bożego stworzenia i ówczesnego społeczeństwa, grube mury z grubo ciosanego kamienia, małe okna wysoko umieszczone, sklepienie kolebkowe, mało ozdób wewnątrz, ozdobny portal, apsyd – dobudowa

Styl gotycki (XIII a XV w.)
Cechy – wysoka strzelista budowa, z czerwonej cegły, strzelista ozdobna wieża, wysokie wąskie okna zakończone ostrymi łukami, wypełnione witrażami, katedra gotycka składała się z 3 naw, bogactwo zdobień we wnętrzu (obrazy, rzeźby, freski, kolumny), sklepienie krzyżowo-rzebrowe.

Gatunki literackie średniowiecza


Pieśni - "Bogurodzica" - Modlitwa do Boga za pośrednictwem Matki Bożej, zawierająca prośbę o odpuszczenie grzechów dostatnie życie na Ziemi i miejsce w raju po śmierci.
Epos rycerski - "Pieść o Roladzie" - Utwór propagujący śred. wzorce idealnego rycerza.
Romans rycerski - "Dzieje Tristana i Izoldy" - Historia nieszczęśliwej miłości Tristana i Izoldy
Kronika - "Gall Anonim – Kronika" - Dzieje polskiej państwowości prezentacja wzorca osobowego władcy
Żywot - "Legenda o Św. Aleksym" "Kwiatki Św. Franciszka" - Biografie ascety i Św.
Dialog - "Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią" - Śred. wizerunek śmierci
Plankt (żal, lament) - "Posłuchajcie bracja miła" - Rozpacz matki, patrzącej na cierpienie syna

Opis Pracy
W niektórych miejscach opis moze być dla was nie zrozumiały, bo to natatki z mojego zeszytu. Mam nadzieje że w mniejszej lu większej stopniu Wam pomogłem

Podoba się? Tak Nie

Czas czytania: 12 minuty

Ciekawostki ze świata