profil

Literatura Średniowiecza

drukuj
poleca 76% 580 głosów

Treść
Obrazy
Wideo
Komentarze

W jakich granicach czasowych zamyka się średniowiecze w Europie i w Polsce?

Średniowiecze w Europie początek 476r upadek Cesarstwa Zachodniorzymskiego, koniec XV w 1453 - upadek Konstantynopola 1450r wynalazek Gutenberga - druk 1492 - odkrycie Ameryki przez Kolumba, razem 11 wieków

Średniowiecze w Polsce: początek: X w . 966 r chrzest Polski 1000 r - zjazd w Gnieźnie 1025 r - koronacja Chrobrego koniec: XV w 1474 r - pierwszy druk w Polsce, XV w działalność Celtisa i Kallimacha razem 5 wieków.

Na czym polegał uniwersalizm średniowiecza? Dlaczego mówimy o wspólnocie europejskiej?

Uniwersalizm średniowiecza polegał na tym, że państwa Europy były podporządkowane jednej władzy kościelnej i świeckiej. W całej Europie dominował Kościół, wszystkie państwa uznawały zwierzchnictwo papieża. Z kolei władzę świecką sprawował cesarz - władca Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego - wyrosłego na gruzach Imperium Rzymskiego. W konsekwencji "urzędowym" językiem państw Europejskich była łacina, a poszczególne państwa dopiero zaczynały się wyodrębniać Fakty te spowodowały, ze Europa była uniwersalną całością.

Jakie funkcje pełniła literatura, dlaczego była anonimowa dwujęzyczna i rękopiśmienna?

Do połowy XV w była łac. + j.pl. Literatura średniowiecza była podporządkowana Bogu i wierze (teocentryzm) Bóg Stworzył świat, uosobił dobro piękno i prawdę. Ludzie uznawali wyższość dóbr duchowych nad doczesnymi, różne zjawiska przyrody interpretowano jako znaki od Boga, a w filozofii dominowała myśl o życiu po śmierci.

Literatura była anonimowa - bo twórcy średniowiecza nie walczyli o "próżną chwałę" (nie zależało im na słowie) pisali ku pouczeniu i przestrodze Była dwujęzyczna bo pisano po łacinie - w języku Kościoła - w języku uniwersalnym, zawracającym już reguły pisarstwa a języki narodowe, np. język polski zaczynał się kształtować jako dowód, potwierdzenia wspólnoty narodowej.

Rękopiśmienna - bo druk wynaleziono w XV w (1450 r)

Jaki funkcje pełniły sztuki plastyczne w średniowieczu (malarstwo rzeźba)?

Sztuki plastyczne - odzwierciedlały widzenie i ujmowanie świata (uniwersalizm, teocentryzm) w centrum obrazu, rzeźby: postaci boskie wysokie czyli ważne, lewa strona dla potępionych prawa strona dla wybranych. Ogólnie: brak przestrzeni, ludzkie postacie wydłużone ukazujące uczucia, najczęściej cierpienie. bardzo częste sceny okrutne ( ąd ostateczny, ukrzyżowanie P. Jezusa) bardzo częsty taniec śmierci - danse makabre.

Jakie są najcenniejsze zabytki literatury polskojęzycznej - religijnej i świeckiej?

Zabytki literatury polskojęzycznej - religijnej: "Bogurodzica" XII w "Legenda o św. Aleksym" XV w. Lament świętokrzyski XV w . Modlitwa: Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo. Zabytki świeckie: "O zachowaniu się przy stole" wiersz słoty, "Satyra na leniwych chłopów" Gatunki literackie w średniowieczu religijne: hagiografia, pieśni kościelne, moralitet, dramat liturgiczny, kazanie, misteria, psalmy, modlitwy. Świeckie: epos rycerski, kroniki, apokryt, liryka miłosna, satyry

Co średniowiecze przejęło z kultury antycznej, a co z biblii?
Z antyku: (gatunki literackie) pieśni, tragedie, komedię, historię i satyrę, moralitet

Z Biblii - misteria (widowiska sceniczne których treść dotyczyła Starego i Nowego Testamentu) Misteria wystawiano w okresie świąt religijnych. Akcja misteriów zawsze prezentowała dramat chrześcijańskich dziejów ludzkości, upadek człowieka, odkupienie i sąd ostateczny. Dramat liturgiczny - obejmował przedstawienia związane z liturgią Kościoła Katolickiego. Ukazywał np. Zmartwychwstanie Jezusa

Cechy wiersza średniowiecznego: w każdym wersie zamyka się zdanie, rymy ukazane są przez powtarzalność formy gramatycznej np. czasownika w 1 os. l. mn. nosimy - prosimy, poszczególne wersy mają różne ilości sylab. Wiersz średniowieczny to wiersz zdaniowo-rymowy.

Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja!/ U twego Syna Gospodzina matko zwolena, Maryja!/ Zyszczy nam, spuści nam./ Kyrielejson./ Twego dzieła Krzciciela, Bożycze,/ Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze./ Słysz modlitwę, jąż nosimy,/ A dać raczy, jegoż prosimy:/ A na świecie zbożny pobyt,/ Po żywocie rajski przebyt./ Kyrielejson. Boga - rodzico dziewico. Błogosławiona Maryjo/ Twego syna - pana./ Matko wybrana Maryjo/ pozyskaj nam, spuść nam, Pani zmiłuj się/ Dla twego chrzciciela, Synu boży usłysz głosy spełń myśl ludzkie/ usłysz modlitwę/ którą zanosimy/ a dać racz/ o co prosmy/ a na świecie zamożny pobyt (dobrobyt) po żywocie rajski przebytek/ Panie zmiłuj się.

Kronika Galla Anonima autor opisał dzieje Polski od legendarnych władców (Popiel, pierwsi Piastowie) aż po rok 1113 czasy Bolesława Krzywoustego. Składa się z 3 ksiąg: I część - Dzieje polski aż do czasów B. Krzywoustego Księga ta zawiera kreację wzoru władcy. Jest nim Bolesław Chrobry. II część - opisuje młodość Krzywoustego III część - dzieje dojrzałego króla, który też jest ideałem władcy. Literackie wzorce osobowe - parenetyczne (zachęta ostrzeżenie rada) władca: Bolesław Chrobry, Bolesław Krzywousty, Bożego.

Radość - która wynika z faktu istnienia z piękna świata z trudu pracy i zwykłych obowiązków. Ubóstwo - bo ono daje wolność, przez ubóstwo chce pokonać chciwość ten kto posiada martwi się o to co ma. Bóg znaczy miłość Wspólne cechy charakterystyczne dla epoki w Legendzie o św. Aleksym w rozmowie mistrza Polikarpa.

"Legenda o św. Aleksym " wzór świętego, którego cechują: pobożność, ubóstwo, umartwianie ciała, medytacja, męczeństwo, zdolność do czynów cudownych. "Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią" śmierć jest wszechobecna wszechwładna i dotyczy każdego bez względu na stanowisko, pochodzenie czy majątek zgalitaryzm - oznacza się mądrością, dumą, miłosierdziem, pobożnością, odwagą, walecznością, sprytem.

RYCERZ Roland jego cechy to honor, odwaga, wierność danemu słowu, wierność damie serca, męstwo, pobożność, mistrzostwo w rycerskim rzemiośle.

ŚWIĘTY św. Franciszek: nauki święte Wszechogarniająca miłość do każdej istoty żywej jako dziecka równanie wszystkich wobec jakiejś wartości - tu śmierci śmierć jest uosobieniem średniowiecza. "Wiersz o zachowaniu się przy stole" XV w. To najstarszy polski wiersz o świeckim charakterze. Pochwała biesiady łączy się tu z nauką właściwego, dwornego, zachowania się przy stole. traktat - o etykiecie (dobrym zachowaniu) - pochwał a kobiet, który moc pochodzi od Matki Boskiej, pierwsza karykatura obżartucha w Polsce.

Cechy wspólne charakterystyczne dla epoki: memento mori - pamiętaj, że umrzesz, więc bądź pobożny, umartwiaj się bo Śmierć jest egaliatarna - powszechna, autorzy przestrzegają przed grzesznym życiem.

Symbolika katedry gotyckiej np. Kościół Mariacki w Krakowie: cechy: sklepienie krzyżowo-żebrowe, łuk ostry, wielkie witrażowe okna, rozeta wyraża: nieskończoność boskiej istoty, wskazuje na ideę boskiej harmonii i związek wszechrzeczy Szlakiem gotyku po Kaliszu (budowle od 2 poł XII - XV w) kościół św. Mikołaja - zbudowany po 1253r fundacja księcia Bolesława Pobożnego, Posiada 3 nawy, neogotycką wieżę i kaplicę. w Kaplicy polichromie i witraże Włodzimierza Telmajera (z 1909 r) Na sklepieniach dekoracja stiukowa w typie lubelsko-kaliskim. Gł. Ołtarz - barokowy, w którym był obraz Rubensa, który spłonął.

Zespół klasztorny Franciszkanów - kościół św. Stanisława z 1257r fundacja Bolesława Pobożnego. Wczesnogotycki, trzynawowy, pierwotnie bazylikowy. Kaplica Męki Pańskiej - gotycka. Klasztor z połowy XIV w. Kościół i klasztor otacza mur częściowo gotycki, stanowiący fragment murów obronnych miasta.

Kościół Kolegiacki Wniebowstąpienia NP. Marii z 1303 r jest w nim gotyckie prezbiterium, zakrystia, ma 3 nawy.

Mury obronne z XIV w fragmenty z basztą "Dorotką".

Dawny klasztor kanoników Laterańskich z 1448r był przykładem gotyku do przebudowy w 1882 r (obecnie dom parafialny).

Interpretacja wiersza nawiązującego do średniowiecza. T. Różewicz "Drewno" Chrystus uczestniczy w scenie misterium ale autor dokonał desokrealizacji postaci Chrystusa nakładając Mu zamiast cierniowej korony - obrożę. Użył brzydkiego epitetu, zbity pies. Użył brzydkiego porównania - jak to drewno łaknie - na określanie spragnionego płynu, umęczonego Chrystusa - wiersz biały bezrymowy.

Czy słuszna jest formuła <mroki średniowiecza> Nie, bo literatura tego okresu jest: obrazem epoki - istniejących konfliktów społecznych (Rozmowa M. Polikarpa ...), utwory są źródłem wiedzy o obyczajach tej epoki (Dzieje Tristana i izoldy, Pieśni o Rolandzie, kronika Galla Anonima, O zachowaniu się przy stole), literatura, architektura, sztuka - są odzwierciedleniem relacji Bóg - Człowiek, a filozofia tej epoki potwierdza ślad: teocentryzm, uniwersalizm, dualizm świata oraz magia i tajemniczość.

Jaka dziedzina przekazuje więcej informacji o epoce średniowiecza literatura czy sztuka?

Teza: sztuka jako pełniejsze źródło informacji o epoce. argumenty:

1. budowle romańskie
a). przykłady: katedra w Tumie i w Kruszwicy
b). cechy budowli do XIII w
c). Cztery cnoty kardynalne w architekturze (roztropność, sprawiedliwość, wstrzemięźliwość, męstwo)
d). Układ dwójkowy

2. Płaskorzeźby kolumny i portale źródłem wiedzy teologicznej i przyrodniczej

3. Uduchowienie i boska harmonia gotyku

a). Piękno i wartość kościoła Mariackiego w Krakowie.

4. Elementy komizmu i satyry w plastyce - błazen, personifikacja śmierci

5. Układy przestrzenne w obrazach

6. Bogactwo tematyczne i artystyczne miniatur Wniosek: Sztuka średniowiecza budzi zdziwienie i zachwyt nie jest epoką mroku.

Augustynizm - system filozoficzny stworzony przez św. Augustyna wgł. Niego człowiek jest całkowicie podporządkowany Bogu

Tomizm - to filozofia utworzona przez św. Tomasza z Akwinu, określa się ją jako harmonijną "rozumny ład świata"

Franciszkanizm - system filozoficzny, wywodzący się od nauki głoszonej przez św. Franciszka z Asyżu. To miłość do wszystkich istot żyjących.

Husytyzm - ruch religijno-społeczny Scholastyk.


Polecasz? Tak Nie
Komentarze (5) Brak komentarzy
7.12.2008 (19:42)

Za długo...

27.7.2006 (12:25)

Zgadzam sie z tobą Corrsarz, gdyby oceniała to moja polonistka to było by tak cytuje: "Pracała ładna ale nie na temat - niedostateczny" Niestety w tym przypadku się z nią zgadzam.

27.7.2006 (12:21)

hmmm jak dlamnie to jest praca ze sredniowiecza tak? jestem w 1lo ale jak mi wiadomo Kochanowski jest z renesansu :P

Teksty kultury