Manifestacje Patriotyczne (1860–1861) były manifestacjami ulicznymi w Warszawie, a później również na prowincji i poza Królestwem Polskim. Pierwsze manifestacje patriotyczne to pogrzeb generałowej Sowińskiej (11 czerwca 1860) oraz obchody rocznicy powstania listopadowego w 1860 roku. Największe rozmiary przybrały w Warszawie w lutym i kwietniu 1861 roku: pochody i procesje były krwawo tłumione przez wojska carskie – 27 lutego poległo 5 osób, a 8 kwietnia ponad sto. Manifestacje objęły również główne miasta zaboru pruskiego i austriackiego. Zakończyły się wraz z ogłoszeniem stanu oblężenia 14 października 1861 roku. Manifestacje patriotyczne ułatwiły lewicy stworzenie tajnej organizacji "Czerwoni".
Powstanie styczniowe (1863–1864)
- Przyczyny: Narastający terror na ziemiach polskich oraz przegrana Rosji w wojnie krymskiej ukazały jej słabość.
- Okres przedpowstaniowy: Formowały się obozy polityczne "czerwonych" i "białych". Obóz "białych", na czele z Delegacją Miejską (Ludwik Kronenberg), później Dyrekcją Krajową, przeciwny był rychłemu wybuchowi powstania. Opowiadali się za pracą organiczną i legalnymi działaniami na rzecz zachowania polskości.
- 13–14 stycznia 1863 roku: Branka w Królestwie Polskim ogłoszona przez Aleksandra Wielkopolskiego.
- 22 stycznia 1863 roku: Wybuch powstania styczniowego (około 20 tysięcy ludzi).
- 22 stycznia 1863 roku: W dzień wybuchu powstania Centralna Komisja Narodowa (CKN) przeobraziła się w Tymczasowy Rząd Narodowy, który opublikował manifest powstańczy oraz uzupełniające go dekrety.
- Dowódcy powstania: Ludwik Mierosławski, Stefan Bobrowski, Marian Langiewicz, Romuald Traugutt.
- Niewielkie sukcesy: Odnotowano sukcesy w Sandomierzu i na Podlasiu.
- Bitwa pod Miechowem (17 lutego 1863 roku).
- Marzec 1863 roku: Do powstania dołączyli "biali" – nowym dyktatorem został Marian Langiewicz.
- Bitwa pod Grochowiskami (18 marca 1863 roku).
- Wrzesień 1863 roku: "Biali" wystąpili z rządu, władzę przejął Romuald Traugutt (17 września).
- Początek 1864 roku: Bitwa pod Opatowem – rozbicie największego oddziału powstańczego.
- Aresztowanie Traugutta i członków Rządu Narodowego.
- Zakończenie powstania: Klęska.
- Skutki: Kolejna fala represji i emigracji, likwidacja resztek odrębności i autonomii Królestwa Polskiego, konfiskata majątków, zsyłki na Syberię, przymusowe przesiedlenia, polityka rusyfikacji.