profil

Zdrajcy interesów kraju

poleca 58% 14 głosów

Dzieła polskiej literatury czarną kreską szkicują zdrajców ojczyzny. Za takiego uchodzi bohater Potopu Henryka Sienkiewicza – książę Janusz Radziwiłł, potężny,bogaty i przebiegły magnat, który wolał wzmacniać swą potęgę u boku szwedzkiego króla, Karola Gustawa, również protestanta, niż służyć królowi polskiemu Janowi Kazimierzowi, katolikowi. W Sienkiewiczowskiej opowieści książę pociągnął również za sobą i niemal zgubił dobrego Polaka Kmicica, który z powodu przysięgi złożonej magnatowi stracił dobre imię i zaufanie przyjaciół oraz miłość patriotki Oleńki Billewiczówny; dopiero po upływie pewnego czasu dostrzegł swój błąd i zdołał go, wielokrotnie narażając życie, naprawić. Sienkiewicz przedstawia Radziwiłła jako przebiegłego zdrajcę, który omotać umiał innych i przedstawiał swą zdradziecką działalność jako służbę Rzeczypospolitej (nie uwierzyli w to tacy żołnierze, jak Wołodyjowski czy Skrzetuski, uwierzył, związany zresztą dodatkową przysięgą z magnatem, Kmicic). Innym typem zdrajcy z Potopu, cynicznym i nieukrywającym swych intencji, jest egoistyczny, dbający jedynie o dobrą zabawę, wytworne stroje i towarzystwo pięknych kobiet oraz opinię sławnego rycerza książę Bogusław Radziwiłł. Nieczuły nawet na prośby swego oblężonego przez wojska kuzyna,księcia Janusza, myśli jedynie o własnych przyjemnościach. To on właśnie, sądząc, że widzi przed sobą człowieka swego pokroju, wtajemnicza Kmicica w prawdziwe plany księcia Janusza, wcale niezwiązane z dobrem ojczyzny:
– Jest, panie kawalerze, zwyczaj w tym kraju, iż gdy kto kona, to mu krewni w ostatniej chwili poduszkę spod głowy wyszarpują, ażeby się zaś dłużej nie męczył. Ja i książę wojewoda wileński postanowiliśmy tę właśnie przysługę oddać Rzeczypospolitej. Ale że siła drapieżników czyha na spadek i wszystkiego zagarnąć nie zdołamy, przeto chcemy, aby choć część, i to nie lada jaka,dla nas przypadła (...) Rzeczpospolita to postaw czerwonego sukna, za które ciągną Szwedzi, Chmielnicki, Hiperborejczykowie, Tatarzy, elektor i kto żyw naokoło. A my z księciem wojewodą wileńskim powiedzieliśmy sobie, że z tego sukna musi się i nam tyle zostać w ręku, aby na płaszcz wystarczyło; dlatego nie tylko nie przeszkadzamy ciągnąć, ale i sami ciągniemy.
(Henryk Sienkiewicz, Potop)

Kmicic niedługo potem porwie księcia Bogusława i zostanie przez niego nazwany zdrajcą – „a ty kto?” – rzuci mu w twarz szlachcic, któremu zresztą książę ucieknie, dotkliwie raniąc pana Andrzeja. Bogusław Radziwiłł ukazany zostaje przez Sienkiewicza z wielką niechęcią, okazuje się bowiem zdrajcą poczwórnym: zdradza nie tylko ojczyznę, ale i kuzyna będącego w potrzebie, łamie słowo szlacheckie i narusza powagę religii – byle zdobyć kobietę. Widząc, że bardzo podobająca mu się Oleńka nadal kocha swego byłego narzeczonego Kmicica, wymyśla potwarz mającą ostatecznie skompromitować pana Andrzeja w oczach kobiety. Wyznaje fałszywie, że Kmicic gotów był porwać polskiego króla i proponował księciu przekazanie go Szwedom. Drugie kłamstwo, naruszające powagę religii i sakramentu oraz zaufanie Oleńki, to zaaranżowanie sfingowanego ślubu, który ma złamać opór bogobojnej szlachcianki, bezowocnie uwodzonej przez księcia. Bogusław,chcąc zmylić Oleńkę, sprowadza fałszywego księdza, który dawno nie jest już duchownym i nie może udzielić ważnego ślubu, miałby jednak odebrać przysięgę małżeńską od Oleńki i Bogusława. Do ślubu na szczęście nie dochodzi, wskutek korzystnego dla Billewiczówny biegu wypadków. Literatura nie szczędzi też przykładów strasznego odwetu na zdrajcach, straszliwych kar, jakie są im wymierzane. Np. w dramacie Juliusza Słowackiego Horsztyński Szymon Kossakowski, hetman litewski i zdrajca – targowiczanin zostaje powieszony w czasie powstania w Wilnie przez rozwścieczony tłum.Podobne sytuacje opisuje poezja jakobińska.
W polskim filmie i literaturze często mowa o zdrajcach ojczyzny kolaborujących z zaborcami w okresie rozbiorów czy z hitlerowcami w czasie okupacji. Np. w filmie Zakazane piosenki Leonarda Buczkowskiego pokazana zostajezemsta podziemia na kolaborantach (takich ludzi wyrokiem podziemia sięzabijało).
Jako zdrajcy ojczyzny traktowani są przez chłopaków z powojennego podziemia polscy komuniści, stąd wyroki i samosądy akowców na przywódcach nowego prosowieckiego państwa. Jeden z takich wyroków wykonuje bez przekonania akowiec Maciek Chełmicki, bohater Popiołu i diamentu Jerzego Andrzejewskiego,na komuniście Szczuce. Potem chce jednak rzucić podziemie i zająć się studiami i swoim życiem, miłością – jego przyjaciel i dowódca zapewne odebrałby takie zachowanie Maćka jako zdradę organizacji i dawnych ideałów.Nie będzie miał jednak okazji, Maciek zginie, uciekając niepotrzebnie przed żołnierzami, których weźmie za pościg (scena ta sugestywnie pokazana zostanie w filmie Andrzeja Wajdy, a Maciek, grany przez Zbigniewa Cybulskiego, traktowany będzie odtąd jako symbol straconego akowskiego pokolenia). Z kolei w serialu Dom Jana Łomnickiego mowa o niesprawiedliwym posądzeniu o zdradę. Jako zdrajczyni traktowana jest niewinna dziewczyna, córka Jasińskiego z kamienicy na Złotej, zgwałcona przez niemieckiego żołnierza i cudem ocalona od śmierci – rodzi ona dziecko hitlerowca, otoczona pogardą wielu współmieszkańców, sytuacji nie może nawet udźwignąć jej własny ojciec...

Podoba się? Tak Nie