Biblia jest zbiorem ksiąg świętych judaizmu i chrześcijaństwa, tradycyjnie podzielonym na Stary i Nowy Testament. Kanon ksiąg biblijnych został ostatecznie ustalony przez Kościół katolicki na Soborze Trydenckim w XVI wieku. Katolików obowiązuje więc 46 ksiąg Starego Testamentu i 27 ksiąg Nowego Testamentu, co daje łącznie 73 księgi.
Wszystkie księgi dzielimy również na trzy grupy ze względu na ich treść i charakter:
1. Księgi historyczne
2. Księgi dydaktyczne (mądrościowe)
3. Księgi prorockie
Stary Testament
Stary Testament obejmuje księgi opisujące dzieje od stworzenia świata do czasów poprzedzających narodziny Jezusa Chrystusa. Żydzi i kościoły protestanckie uznają 39 ksiąg Starego Testamentu i dzielą je na trzy części:
1. Tora (*Prawo*, *Pięcioksiąg Mojżeszowy*)
2. Nebiim (*Prorocy*)
3. Ketuwim (*Pisma*)
1. Tora (Prawo)
Pięcioksiąg Mojżeszowy stanowi fundament religii judaistycznej, ponieważ zawiera najważniejsze prawa i opowieści o początkach ludzkości oraz narodu izraelskiego. Składa się z pięciu pierwszych ksiąg Starego Testamentu:
1. Księga Rodzaju (*Genesis*) – opisuje stworzenie świata, historię Adama i Ewy, Potop, wieżę Babel oraz dzieje patriarchów: Abrahama, Izaaka, Jakuba i Józefa.
2. Księga Wyjścia (*Exodus*) – opowiada o wyjściu Izraelitów z niewoli egipskiej pod wodzą Mojżesza oraz otrzymaniu Dekalogu na górze Synaj.
3. Księga Kapłańska (*Leviticus*) – zawiera prawa i przepisy dotyczące kultu religijnego oraz rytuałów.
4. Księga Liczb (*Numbers*) – opisuje wędrówkę Izraelitów przez pustynię do Ziemi Obiecanej.
5. Księga Powtórzonego Prawa (*Deuteronomy*) – powtarza i uzupełnia prawo nadane wcześniej, zawiera mowy Mojżesza przed wejściem do Kanaanu.
Autorstwo Tory tradycyjnie przypisuje się Mojżeszowi, choć współczesne badania wskazują na wielość autorów i redaktorów.
2. Nebiim (Prorocy)
Nebiim dzieli się na:
- Proroków wcześniejszych – opisują historię Izraela po śmierci Mojżesza, m.in.:
- Księga Jozuego
- Księga Sędziów
- 1 i 2 Księga Samuela
- 1 i 2 Księga Królewska
- Proroków późniejszych – zawierają proroctwa i nauki proroków:
- Księga Izajasza
- Księga Jeremiasza
- Księga Ezechiela
- Księga Dwunastu Proroków Mniejszych (m.in. Ozeasz, Joel, Amos, Abdiasz, Jonasz, Micheasz, Nahum, Habakuk, Sofoniasz, Aggeusz, Zachariasz, Malachiasz)
3. Ketuwim (Pisma)
Ketuwim to zbiór ksiąg o różnorodnej tematyce i formie literackiej:
- Księga Psalmów – 150 utworów poetyckich przypisywanych m.in. Dawidowi.
- Księga Przysłów – zbiór sentencji i mądrości życiowych.
- Księga Hioba – dialog filozoficzny na temat cierpienia i sprawiedliwości Bożej.
- Pieśń nad Pieśniami – poemat miłosny.
- Księga Rut – opowieść o wierności i lojalności.
- Lamentacje Jeremiasza – utwory żałobne po upadku Jerozolimy.
- Księga Koheleta (*Eklezjastes*) – refleksje nad sensem życia.
- Księga Estery – historia ocalenia Żydów w Persji.
- Księga Daniela – opowieści i wizje prorockie.
- Księga Ezdrasza i Nehemiasza – opis powrotu Izraelitów z niewoli babilońskiej.
- 1 i 2 Księga Kronik – chronologiczny zapis dziejów Izraela.
Kanon katolicki i protestancki
Kościół katolicki uznaje dodatkowo 7 ksiąg deuterokanonicznych, które nie są częścią kanonu żydowskiego ani protestanckiego:
- Księga Tobiasza
- Księga Judyty
- 1 i 2 Księga Machabejska
- Księga Mądrości
- Mądrość Syracha (*Eklezjastyk*)
- Księga Barucha
- Dodatki do Księgi Daniela (np. opowiadanie o Zuzannie) i Estery
Nowy Testament
Nowy Testament składa się z 27 ksiąg opisujących życie i nauczanie Jezusa Chrystusa oraz początki chrześcijaństwa. Księgi te dzielimy na:
1. Księgi historyczne
2. Księgi dydaktyczne
3. Księgę prorocką
1. Księgi historyczne
- Cztery Ewangelie:
1. Ewangelia według św. Mateusza
2. Ewangelia według św. Marka
3. Ewangelia według św. Łukasza
4. Ewangelia według św. Jana
Trzy pierwsze Ewangelie – Mateusza, Marka i Łukasza – nazywane są synoptycznymi, ponieważ prezentują podobny punkt widzenia i często opisują te same wydarzenia w zbliżony sposób.
- Dzieje Apostolskie – napisane przez św. Łukasza, opisują początki Kościoła, działalność apostołów, szczególnie św. Piotra i św. Pawła, oraz rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa.
2. Księgi dydaktyczne
Listy Apostolskie – mają na celu nauczanie, wyjaśnianie doktryny i umacnianie wspólnot chrześcijańskich:
- Listy św. Pawła (13 listów):
- List do Rzymian
- 1 i 2 List do Koryntian
- List do Galatów
- List do Efezjan
- List do Filipian
- List do Kolosan
- 1 i 2 List do Tesaloniczan
- 1 i 2 List do Tymoteusza
- List do Tytusa
- List do Filemona
- List do Hebrajczyków – autorstwo niepewne, tradycyjnie przypisywany św. Pawłowi.
- Listy powszechne (kierowane do szerszego grona odbiorców):
- List św. Jakuba
- 1 i 2 List św. Piotra
- 1, 2 i 3 List św. Jana
- List św. Judy
3. Księga prorocka
- Apokalipsa św. Jana (*Objawienie św. Jana*) – księga prorocka zawierająca wizje dotyczące końca świata, walki dobra ze złem oraz ostatecznego triumfu Boga.
Podsumowanie
Biblia jest zatem zbiorem różnorodnych ksiąg, które powstawały na przestrzeni wielu wieków. Dzieli się je na:
- Stary Testament – obejmujący historię i prawo Izraela przed narodzeniem Chrystusa, ważny zarówno dla judaizmu, jak i chrześcijaństwa.
- Nowy Testament – skupiający się na życiu Jezusa Chrystusa i początkach Kościoła, fundamentalny dla chrześcijan.
Różnice między kanonem katolickim a protestanckim wynikają z uznawania różnych zbiorów ksiąg Starego Testamentu. Kościoły protestanckie odrzucają księgi deuterokanoniczne, uznając jedynie księgi zawarte w kanonie hebrajskim.
Znaczenie podziału Biblii polega na uporządkowaniu jej treści oraz ułatwieniu studiowania i interpretacji poszczególnych ksiąg. Każda z nich wnosi unikalny wkład w zrozumienie historii, kultury, moralności i duchowości, które kształtowały cywilizację zachodnią.
