profil

Dzieje sejmu Polskiego

poleca 85% 120 głosów

Treść
Grafika
Filmy
Komentarze
Unia lubelska bitwa pod Grunwaldem bitwa pod Grunwaldem

Unia wg definicji Słownika wyrazów obcych jest to zjednoczenie, związek; połączenie się państw; (kon)federacja; liga?. Zawiązywana jest w obliczu sytuacji zagrożenia lub osiągnięcia konkretnych korzyści. Nie inaczej było w przypadku unii między Polską a Litwą.

W mojej pracy na temat kolejnych etapów wzajemnej współpracy między tymi państwami, pragnę skupić się na przyczynach zawierania unii oraz korzyściach osiągniętych przez jedną i drugą stronę. Moim zdaniem, kolejne zjednoczenia miały ogromne znaczenie dla przyszłości obu narodów i możemy je uznać za duży sukces, który pozwolił na pozbycie się zagrożenia ze strony Zakonu Krzyżackiego, wzrost znaczenia Polski w ówczesnej Europie, przy czym były one niezbędne dla dalszego rozwoju obu państw.

Pierwszym z sześciu aktów unijnych była zawarta 14 sierpnia 1385 roku unia w Krewie. Na jej mocy dochodziło do połączenia Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim poprzez ślub Jadwigi Andegawejskiej, królowej Polski, z Jagiełłą, wielkim księciem litewskim. Obu państwom zależało na tym sojuszu, powody przystąpienia były jednak różne. Litwa, ostatni pogański kraj w Europie, była nękana przez najazdy Krzyżaków, którzy swą dalszą obecność w tym rejonie tłumaczyli właśnie potrzebą chrystianizacji niewiernych (zajęcie Żmudzi). Litwini zdawali sobie sprawę, że przyjęcie chrztu podniesie ich pozycję międzynarodową, do kraju zaczną przyjeżdżać wykształceni, piśmienni misjonarze, przyspieszy to rozwój kultury, ale i gospodarki, której nie będą już obciążać walki z Zakonem Krzyżackim. Szlachta średnia zaś chciała uniezależnić się od magnaterii, zajmującej najwyższe stanowiska w państwie i mającej duży wpływ na sprawy Litwy. Chociaż w ostatnich latach przed zawarciem unii stosunki polsko-krzyżackie można by nazwać nawet poprawnymi, oczywistym było, że taki stan nie będzie trwał wiecznie. Z tego powodu Polsce w tym samym stopniu co Litwie zależało na zniwelowaniu zagrożenia ze strony Krzyżaków. Inne przyczyny były zgoła odmiennie od litewskich. Po śmierci Ludwika Węgierskiego, który nie miał syna, na tronie polskim zasiadła kobieta, istotnym więc staje się znalezienie odpowiedniego kandydata na jej męża, przyszłego króla Polski. Duchowieństwu zależało na podporządkowaniu przyszłego kościoła litewskiego arcybiskupstwom polskim. Przyjęcie chrztu z rąk Polski umacniało jej pozycję w Europie. Korzyści widziała również szlachta, która liczyła na powiększenie swych majątków ziemskich o tereny na wschodzie. Ważnym elementem było również zobowiązanie się Jagiełły do odzyskania utraconych przez Polskę ziem ? Pomorze, które cały czas pozostawało w rękach Zakonu Krzyżackiego. Kolejnym zapisem było uwolnienie więźniów politycznych. Problem powstał jednak, gdy okazało się, że szlachta polska i litewska inaczej rozumieją treść dokumentu. W ostatnim punkcie Władysław Jagiełło "obiecuje ziemie swoje litewskie i ruskie na wieczne czasy do korony królestwa polskiego przyłączyć". Przyłączenie (applicare) panowie polscy rozumieją jako rzeczywiste wcielenie Litwy do Polski, zaś sam Jagiełło ? jako zjednoczenie obu państw pod jego panowaniem (unia personalna).

Cele unii zostały osiągnięte ? w wyniku wielkiej wojny z Zakonem Krzyżackim (1409-1411; bitwa pod Grunwaldem w 1410, zakończona pokojem w Toruniu w 1411 r.) oraz blokady handlowej z Polską i Litwą, Krzyżacy zaprzestali dalszych ekspansji na tereny obu państw.
Na minus naszego bilansu należy jednak wpisać wojnę domową na Litwie ? brat stryjeczny Jagiełły, książę Witold, przeciwny był unii. Uznawał ją za uniezależnienie jego kraju od Polski. Posunął się nawet do współpracy z Krzyżakami. Ostatecznie została zawarta umowa wileńsko-radomska w 1401 roku, potwierdzająca odrębność prawną Litwy. Witold potwierdza podległość Jagielle, zobowiązuje się wraz z bojarami przyłączyć ziemie litewskie do Korony, przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że po jego bezpotomnej śmierci wspólnie ze szlachtą polską wybiorą jego następcę. Witold otrzymał również tytuł magnus dux ('wielki książę'), zaś zwierzchnictwo nad obu państwami zatrzymał Jagiełło - supremus dux ('najwyższy książę')

Kolejnym etapem zacieśniania współpracy między krajami była unia w Horodle w 1413 roku. Ustalono na niej, że szlachta polska będzie uczestniczyć w wyborze następcy Witolda po jego śmierci, zaś wybór króla Polski nastąpi w porozumieniu ze szlachtą litewską. Ważne dla wspólnej polityki zagadnienia miały być ustalane na regularnych zjazdach szlachty. Aby podkreślić zażyłość obu państw, 47 rodów bojarskich zostało przyjętych do herbów szlacheckich. Było to wielce dla nich korzystne, gdyż było to połączone z nadaniem takich samych przywilejów, jakie mieli panowie polscy. Administrację litewską postanowiono upodobnić do polskiej, lecz ważnym zagadnieniem poruszonym w Horodle była niezależność prawna Litwy.

Po śmierci Witolda jego brat, Zygmunt Kiejstutowicz potrzebuje pomocy w walce ze Świedrygiełłą. W zamian za nią oraz dożywotnią władzę na Litwie, zawiera pakt z Polską. Po jego śmierci Podole ma zostać przyłączone do Korony. Plan nie udaje się. Po śmierci Władysława Jagiełły w 1434 roku na tronie Polski zasiada dziesięcioletni Władysław. Litwini samodzielnie, bez udziału szlachty polskiej na stanowisko wielkiego księcia litewskiego wybierają jego młodszego brata, Kazimierza. Dotychczasowa unia personalna łącząca oba kraje zostaje zerwana. Próbę ponownego jej złączenia podjęto po śmierci Wł. Warneńczyka. Kazimierz Jagiellończyk zgadza się zostać królem, pod warunkiem, że Polska i Litwa zostaną odrębnymi państwami (ponowna unia personalna). Istotną okolicznością były problemy z Zakonem Krzyżackim. Kazimierz wypowiedział wojnę trzynastoletnią, zakończoną II pokojem toruńskim. Na mocy jego postanowień Polska odzyskała Prusy Królewskie, ziemię chełmińską, Malbork, Elbląd, a państwo zakonne stało się polskim lennem. Po śmierci władcy na tronie polskim zasiada Jan Olbracht, a na litewskim Aleksander. Unia personalna przekształca się w unię dynastyczną. Stan ten trwał do roku 1499, gdy w Wilnie zawarto pakt o charakterze obronnym. Polska była po klęsce bukowińskiej, zaś Litwa po wojnie z Moskwą miała szansę na kolejną. Zagrażać sobie zaczęli również sami Jagiellonowie, władający w Czechach i na Węgrzech. Polska i Litwa, zdając sobie sprawę z tego, że tylko razem są silne, zobowiązują się do wzajemnej pomocy oraz do wypowiadania wojen tylko za zgodą drugiej strony. Aby zapobiec ewentualnemu rozpadowi unii po kolejnej zmianie władców, postanowiono wybierać władcę każdego państwa ?za radą i wiadomością? drugiego. Władcą Polski, po śmierci Olbrachta zostaje Aleksander ? tak więc od 1501 roku ponownie mamy unię personalną między Polską a Litwą.

Tego samego roku powstała unia mielnicka. Zakładała ona zjednoczenie obu państw w jedno (?łączą się i spalają w jedno nierozdzielne i nieróżne ciało?), wspólną elekcję władcy, wzajemną pomoc wojskową oraz między przedstawicielami wspólnej rady, decydującej o sprawach państwa, ujednolicenie monet, wprowadzenie przysięgi dla urzędników państwowych. Każdy władca musiał respektować dotychczasowe prawa obu państw, a umowa miała trwać ?na wsze czasy?. Był więc to projekt zjednoczenia Litwy i Polski w unię realną. Nie został zatwierdzony, gdyż był wysoce niekorzystny dla Jagiellonów, którzy mieli utracić prawa dziedziczne do Litwy oraz nie mieli gwarancji, że w drodze wspólnej elekcji przedstawiciele ich dynastii zasiądą na tronie polskim. Również Litwini byli tą umową rozgoryczeni: ich państwo miało zostać podporządkowane Polsce, w dodatku wspólne wojska odnosiły klęski w wojnie z Rosją. Wykorzystali więc zapis o konieczności ratyfikacji przez prałatów, panów, szlachtę i bojarów litewskich i odrzucili umowę.

Za panowania Zygmunta Augusta doszło do zawarcia jednej z ważniejszych unii w historii Polski. Unia lubelska z 1569 roku była ukończeniem prawie dwustuletniej współpracy z Litwą. Propozycję zmiany charakteru paktów miedzy Polską i Litwą wysunął Zygmunt August. Nie zgadzali się na to magnaci litewscy, gdyż zagrażało to ich pozycji. Z tego powodu wielokrotnie podejmowali próby zerwania sejmu (w trzecim miesiącu obrad potajemnie opuścili Lublin). Odpowiedzią na to była decyzja posłów i senatorów koronnych wraz z litewskimi zwolennikami unii o przyłączeniu do Polski Podlasia, Wołynia, Podola i Kijowszczyzny, co dawało ponad połowę terytorium Litwy. Skutkiem tego kroku był powrót magnaterii litewskiej do Lublina oraz pewność podpisania unii. Na jej mocy Korona Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie przekształciły się w jedno państwo federacyjne ? Rzeczpospolita Obojga Narodów. Państwo miało jednego władcę, który miał prawo do tytułu wielkiego księcia litewskiego oraz króla Polski. Sejm był wspólny, razem obradowali w nim przedstawiciele obu państw. Obowiązywała jednakowa waluta i równe prawa stanowe na ziemiach polskich i litewskich, co było gwarancją trwałości unii. Mimo jednakowej polityki wewnętrznej i zagranicznej, prawo i sądy na Litwie i w Koronie pozostały odrębne, podobnie jak urzędy centralne (kanclerz, marszałek) oraz wojsko i skarb. Z tego powodu unię lubelską możemy nazwać półrealną, gdyż nie doszło do całkowitego ujednolicenia i scalenia państw.

Ważnym aspektem jest polonizacja szlachty litewskiej ? język polski stał się językiem wykształconych ludzi. Wzrosło zainteresowanie polską kulturą. Polska szlachta kolonizowała wschodnie tereny. Z pewnością możemy to zaliczyć do pozytywnych skutków unii lubelskiej.

Myślę, że udało mi się obronić stwierdzenie, że tworzenie kolejnych unii zacieśniających współpracę miedzy Polską a Litwą było sprawą potrzebną. Bez nich konflikt z Zakonem nie zostałby rozwiązany ? jedno państwo nie było w stanie walczyć z tak silnym przeciwnikiem. Rezultatem tych zmagań było prawie całkowite odzyskanie utraconych ziem i dostęp Rzeczpospolitej do morza. Litwa mogła być spokojna o wojny z Moskwą ? w odpieraniu ataków pomagało wojsko polskie. Tereny wschodnie zaczęły się szybko rozwijać dzięki polskim kolonizatorom. Unia z Litwą ułatwiła też rozwiązanie kwestii spornych dotyczących Inflant. Oprócz tego ? Polska miała pewnego sojusznika na przyszłość. Z drugiej strony, wspólne dążenia doprowadziły do ograniczenia władzy królewskiej ? aby przekonać szlachtę do kolejnych ustępstw nadawano im liczne przywileje. Ogólny bilans unii polsko-litewskich wychodzi jednak na plus.

Załączniki:
Podoba się? Tak Nie

Czas czytania: 9 minut