profil

Sudety

poleca 84% 1093 głosów

Treść
Grafika
Filmy
Komentarze

POŁOŻENIE


Sudety położone są w południowo-zachodniej Polsce. Do Polski należy tylko północno-wschodnia część tego masywu górskiego, ciągnącego się na długości 400 km, od przełomu Łaby na zachodzie do Bramy Morawskiej na wschodzie. Należą do pasa gór, w którym również wyróżniamy Karpaty. Częściowo należą również do Czech i Niemiec.

BUDOWA GEOLOGICZNA I RZEŹBA


Mają złożoną budowę geologiczną. Spotykamy na ich powierzchni skały różnego wieku, reprezentujące wszystkie ery geologiczne – od proterozoiku do kenozoiku, zarówno magmowe (np. granity i bazalty), jak i metamorficzne (np. gnejsy, Lupki krystaliczne) czy też osadowe (np. wapienie, węgle, margle, piaskowce, lessy, piaski, żwiry, iły).Silne zróżnicowanie skały, jak też ich tektonika są świadectwem niezwykle złożonego góro- tworu. Sudety ukształtowały się w wyniku licznych faz ruchów
górotwórczych zachodzących w prekambrze i w erze paleozoicznej. Następnie przez dziesiątki milionów lat uległy one niemal całkowitemu zrównaniu. W wielu miejscach odsłoniły się wówczas skały krystaliczne. W erze mezozoicznej zrównaną powierzchnię pokryły w wielu miejscach skały osadowe.W trzeciorzędzie, w wyniku orogenozy alpejskiej, większość górotworu została odmłodzona.

Grube i sztywne fragmenty skorupy ziemskiej uległy potrzaskaniu, a środkowa część górotworu została wypiętrzona wzdłuż wielkich uskoków o ponad 1000 m. Przez szczeliny wydostały się wielkie ilości law bazaltowych. Wypiętrzające się góry ponownie zostały poddane czynnikom niszczącym. W rezultacie tych wszystkich procesów, które zostały przedstawione wyżej w wielkim uproszczeniu, Sudety stały się obszarem o krajobrazie gór średnich i budowie zrębowej. Przeważają tu długie grzbiety o łagodnych stokach i płaskich wierzchowinach, ponad którymi wznoszą się łagodne kopuły szczytów górskich. W najwyższym pasmie górskim - Karkonoszach (Śnieżka-1602 m n.p.m.) można zaobserwować również ślady działalności lodowców górskich, które występowały tutaj w czasie zlodowaceń czwartorzędowych.

Północna część górotworu - faliste Przedgórze Sudeckie- w czasie fałdowań alpejskich nie została wypiętrzona, lecz nieco obniżona. Skały z dawniejszych epok geologicznych zostały tu przykryte osadami kenozoicznymi (na powierzchni występują gliny polodowcowe i rozległe pokrywy lessowe), spod których wyłaniają się np. wzgórza bazaltowe czy granitowe. Najwyższe wzniesienie regionu – Ślęża (718 m n.p.m.), jest zbudowana z granitów i gabro (gruboziarnista skała krystaliczna).

CZY WIESZ, ŻE ...


Sudety - to polskie Klondike. Od XIII do połowy XX w. wydobyto tu około 15-20 ton złota. Najgłębsza kopalnia w Złotym Stoku miała 174m i uchodziła za największą w Europie (dla porównania największe kopalnie w RPA sięgają obecnie 2000m głębokości) Od 1997 r. badania geologiczne w Sudetach prowadzi firma górnicza z Kalifornii. Zamierza ona wznowić eksploatację złota w tych górach.

Lasy Gór Izerskich są najbardziej zniszczonymi w Polsce. Przyczyniły się do tego głównie zanieczyszczenia napływające do nas od sąsiadów z południa i zachodu, powodujące powstawanie kwaśnych deszczów.

Śnieżka jest doskonałym punktem widokowym na Sudety. W pogodną noc można z niej dostrzec nawet światła Pragi. Na jej szczycie znajdują się: Wysokogórskie Obserwatorium Meteorologiczne, barokowa kaplica św. Wawrzyńca i schronisko PTTK.

WAŻNIEJSZE OBIEKTY...


Wodospad Wilczki – w Międzygórzu podziwiać możemy Wodospad im. Stefana Żeromskiego na rzece Wilczce, jeden z większych w Sudetach. Jeszcze na początku roku 1997 mierzył on 27m. Po lipcowej powodzi jego wysokość zmniejszyła się o kilka metrów.

Bazylika w Wambierzycach – Położone u podnóża Gór Stołowych Wambierzyce słyną z barokowej bazyliki NMP. Jej monumentalna fasada ma wymiary jerozolimskiej świątyni Salomona.

Mały Staw w Karkonoszach – cyrki polodowcowe z malowniczymi jeziorami, Małym i Wielkim Stawem, są dowodem na lokalne zlodowacenie górskie w Karkonoszach.

Masyw Ślęży – w krajobrazie Przedgórza Sudeckiego wyróżniają się granitowe masywy: Ślęży, Strzelina i Strzegomia. Najwyższy szczyt Masywu Ślęży – Sobótka (718 m n.p.m.) - ma kształt stożka i jest pradawnym ośrodkiem kultu pogańskiego.

Jezioro Otmuchowskie – położone jest w nizinnej, środkowej części dorzecza Nysy Kłodzkiej. Pełni różnorodne funkcje: rekreacyjną, przeciwpowodziową i energetyczną.

Twierdza w Kłodzku – na szczycie Fortecznej Góry w Kłodzku znajdują się ruiny pruskiej twierdzy z XVIII w.

Góry Stołowe – Błędne Skałki, położone na terenie Gór Stołowych – to zespół osobliwych form skalnych w postaci kolumn, filarów, bram, grzybów i labiryntów skalnych. Zbudowane z piaskowców wieku kredowego, ukształtowane zostały przez procesy wietrzeniowe.

PODZIAŁ SUDETÓW NA REGIONY


Sudety dzielą się na:
a) Przedgórze Sudeckie
- Masyw Ślęży
- Wzgórza Strzegomskie
- Wzgórza Bielawskie
- i inne regiony
b) Pogórze Zachodniosudeckie
- Kotlina Turoszowska
- Pogórze Izerskie
- i inne regiony
c) Sudety Zachodnie
- Góry Izerskie
- Karkonosze
- Kotlina Jeleniogórska
- Góry Kaczawskie
- Rudawy Janowickie
d) Sudety Środkowe
- Kotlina Kamiennogórska
- Góry Kamienne
- Góry Wałbrzyskie
- Góry Sowie
- Góry Bardzkie
- Kotlina Kłodzka
- Góry Stołowe
- Góry Bystrzyckie
- Góry Orlickie
e) Sudety Wschodnie
- Grupa Śnieżnika
- Góry Bialskie
- Góry Złote

RZEKI SUDETÓW


Przez Sudety przebiega dział wód oddzielający dorzecza Odry, Łaby i Dunaju. Z ziem polskich do Łaby uchodzą Orlica i Izera. Pozostałe rzeki są odpływami Odry, np. Bóbr, Nysa Łużycka, Bystrzyca, Ślęża, Oława, Nysa Kłodzka, Osobłoga, Kwisa, Kaczawa, Strzegomka.

KLIMAT SUDETÓW


1. Mają klimat górski z wpływami oceanicznymi.
2. Temperatura obniża się wraz z wysokością (na każde 100 m-0,5C)
3. Wraz z wysokością wzrasta suma opadów rocznych.
4. Cechą charakterystyczną jest również zmienność pogody.
5. Wyraźna piętrowość klimatyczna

ROŚLINNOŚĆ


Roślinność, jak wszędzie w górach układa się w wyraźne piętra.
W reglu dolnym (450 – 1000 m n.p.m.) występują posadzone przez człowieka lasy świerkowe, zastępujące rosnące tu niegdyś, a dzisiaj rzadko spotykane lasy jodłowo – bukowe. Regiel górny (do 1250 m) tworzą jednolite lasy świerkowe. W najwyższym pasmie gór - w Karkonoszach – ponad granicą lasów rozciąga się piętro kosodrzewiny (do 1450 m), a wyżej – piętro roślinności alpejskiej.

DEGRADACJA ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO


Sudety są obecnie obszarem wielkiej klęski ekologicznej. Przyczyniają się do tego w dużym stopniu ośrodki przemysłowe - dymiące kominy "Turowa", koksownie Wałbrzycha itd.
Liczne kamieniołomy obrzydzają krajobraz. Ale główne źródło zanieczyszczeń znajduje się poza granicami naszego kraju. Na teren Sudetów przedostają się olbrzymie trujących gazów z najbardziej zanieczyszczonego dymami obszaru Europy: północnych Czech i wschodnich Niemiec. Liczne elektrownie cieplne znajdujące się tam, opalane węglem brunatnym (wydobywa się i spala w pobliżu naszych granic ok. 400 mln ton węgla brunatnego!) emitują do atmosfery kolosalne ilości szkodliwego dwutlenku siarki, tlenku azotu, dwutlenku węgla itd. W rezultacie zamierają w Sudetach olbrzymie połacie lasów. W najbardziej zagrożonych Górach Izerskich przez długi czas sterczały kikuty wyschniętych drzew. Obecnie są już one usunięte. Podejmuje się próby wprowadzenia gatunku bardziej odpornych na zatrucie atmosfery i gleb oraz mogących rosnąć na znacznych wysokościach.

PRZEMYSŁ


Głównymi surowcami wydobywanymi na Przedgórzu Sudeckim i w Sudetach są:
- węgiel brunatny (Bogatynia – Turoszów)
- węgiel kamienny (Wałbrzych)
- skały użytkowe – granity, bazalty, wapieni, piaskowce i inne (Strzelin, Strzegom, Wojcieszów itd.)

Na bazie węgla brunatnego i kamiennego rozwinęła się energetyka. W Bogatyni zbudowano olbrzymią elektrownię, opalaną węglem brunatnym. Węgiel kamienny Zagłębia Dolnośląskiego, doskonałej jakości, służy przede wszystkim do produkcji koksu. Niestety, jego eksploatacja jest niezwykle kosztowna, w związku z czym kopalnie wałbrzyskie ulegają stopniowej likwidacji.

Przemysł przetwórczy jest rozwinięty w licznych, lecz niewielkich na ogół ośrodkach. Poza energetyką reprezentuje go przede wszystkim przemysł włókienniczy i dziewiarski (Bielawa, Kamienna Góra, Lubań, Zgorzelec) i elektromaszynowy (Dzierżoniów, Świdnica).

PORÓWNANIE KARPAT Z SUDETAMI

KARPATYSUDETY
Rozciągłość w kilometrach1300 km400 km
Położenie między bramamiŻelazną i MorawskąMorawską i Łużycką
Rodzaj górfałdowezrębowe
Rodzaj skałgłównie flisz, częściowo granity, wapienie i piaskowcegranity, bazalty, wapienie, piaskowce
Wiek górgóry młodegóry stare
Nazwy i wysokościnajwyższychszczytówGerlach (2655m n.p.m.)Śnieżka (1602m n.p.m.)
Bogactwa mineralne1. ropa naftowa
2. gaz ziemny
3. sól
4. skały użytkowe
1. węgiel kamienny
2. węgiel brunatny
3. rudy żelaza
4. rudy miedzi
5. nikiel, chrom, cyna
6. arsen
7. skały użytkowe: granity, piaski szklarskie


PARKI NARODOWE NA TERENIE SUDETÓW


KARKONOSKI – krajobraz gór niskich z ostańcami skalnymi, gołoborzami, kotłami lodowcowymi z jeziorkami i wodospadami. Park zajmuje północną część Karkonoszy. Jest to najwyższa partia Sudetów (Sudety Zachodnie) z głównym szczytem Śnieżką –1602 m n.p.m. W granicach parku znajdują się także dwa rezerwaty: "Góra Chojnik" oraz "Wodospad Szklarka"

GÓR STOŁOWYCH – krajobraz gór płytowych. Park znajduje się w Sudetach Środkowych. Góry Stołowe zbudowane są z na przemian zalegających piaskowców, margli i łupków. Na Szczelińcu Wielkim skały przybierają fantastyczne kształty labiryntów, ambon, wież, grzybów i postaci ludzkich. Układ roślinności jest piętrowy. Dominują lasy świerkowe. Występują tu liczne gatunki chronione, m.in.: sosna błotna, wawrzynek wilcze łyko, lilia złotogłów, dziewięćsił bezłodygowy.

Podoba się? Tak Nie
Komentarze (7) Brak komentarzy
12.2.2012 (09:50)

nie wiem

8.2.2009 (16:48)

nie tego szukałem :( ale może być

17.11.2008 (12:59)

A ile ma M .n.p.m

Treść zweryfikowana i sprawdzona

Czas czytania: 9 minut