Przyjęcie chrztu przez Polskę - etapy, przyczyny i skutki dla państwa Mieszka I

W pracy chciałbym przedstawić kolejne etapy na drodze do przyjęcia chrztu przez Polskę, omówić przyczyny, skutki oraz znaczenie, jakie miało dla Polski przyjęcie chrztu przez Mieszka I. Chronologiczne zestawienie faktów historycznych pomoże ukazać ogromną wagę tego wydarzenia dla późniejszych losów państwa polskiego.

Najważniejszymi wydarzeniami były:
• objęcie rządów książęcych przez Mieszka I w okolicach roku 960,
• wojny terytorialne prowadzone przez Mieszka I z innymi plemionami w 963 r.,
• ślub Mieszka I z czeską księżniczką Dobrawą,
• Chrzest Mieszka I i jego najbliższego otoczenia w 966 r., założenie pierwszego polskiego biskupstwa w 968 r.,
• bitwa pod Cedynią w 972 r.,
• oddanie państwa gnieźnieńskiego przez Mieszka I pod opiekę św. Piotra, czyli papieża, w roku 992.

Pierwszym dobrze znanym władcą Polski był syn Siemomysła – Mieszko I. Kroniki podają lata jego panowania od około 960 do 992 roku. Właśnie za jego panowania Polska stała się widoczna na arenie politycznej. Była wówczas państwem stosunkowo silnym i rozległym, obejmującym Wielkopolskę, Kujawy, Mazowsze i część Małopolski, aż po Grody Czerwieńskie leżące nad górnym Bugiem i Dniestrem. Wysoka organizacja państwa świadczy o tym, że musiało powstać znacznie wcześniej.

Na początku swojego panowania Mieszko I toczył walkę ze słowiańskimi plemionami: Wieletów zamieszkujących obszar między dolną Odrą a Łabą oraz Wolinian na wyspie Wolin. Wspomagali ich przeciwko Mieszkowi I możni niemieccy. Już w 963 r. doszło do walki. Mieszko dwukrotnie stawiał opór Wieletom, a nawet w jednej z wypraw zginął jego nieznany z imienia brat (965 r.). Dopiero bitwa pod Cedynią w roku 972 przesądziła o zdobyciu Pomorza Zachodniego przez Mieszka. Polacy zadali tam klęskę wschodnio-niemieckiemu margrabiemu Hodonowi. Walka o ujście Odry zakończyła się korzyścią dla Polski, ponieważ tereny Pomorza Zachodniego po Wolinie i Kołobrzegu zostały przyłączone do Polski. Mieszko przeczuwał, iż ziemie te, które zdobył, będą chciały przejąć możni niemieccy i postanowił, że chcąc zabezpieczyć swój kraj, musi przyjąć chrzest, aby wrogowie nie mówili, że najeżdżają Polskę pod pozorem narzucenia chrześcijaństwa.

Mieszko podjął decyzję, że przyjęcie religii chrześcijańskiej umożliwi mu upodobanie Polski do silniejszych oraz lepiej zorganizowanych państw europejskich. Pozwoliło to także zabezpieczyć się przed zaborczymi dążeniami cesarstwa niemieckiego. Zabiegi o przyjęcie chrztu rozpoczął Mieszko wówczas, przeciwko dążeniom politycznym mogło stanąć niemieckie duchowieństwo zainteresowane podporządkowaniem Polski swojej działalności misyjnej. Książę zwrócił się ku sąsiednim Czechom, które wcześniej przyjęły chrzest, i „zażądał małżeństwa jednej, bardzo dobrze znanej chrześcijanki – czeskiej księżniczki o imieniu Dobrawa. Lecz ona odmówiła poślubienia go, dopóki nie odrzuci pogańskich obyczajów i nie przyrzeknie zostać chrześcijaninem. Gdy zaś on przystał na to, czyli porzucił ów zwyczaj pogański i przyjął sakramenty wiary chrześcijańskiej, Dobrawa dopiero przybyła do Polski. Przed ślubem Mieszko musiał oddalić siedem żon, które miał jako książę pogański.

Uroczysty chrzest Mieszka i jego najbliższego otoczenia odbył się w Gnieźnie w Wielkanoc w 966 roku. Możemy tylko wyobrazić sobie, jak wyglądał chrzest Polan. Ówczesne przepisy kościelne nakazywały chrzcić przez zanurzenie całego ciała. Chrzczono więc w chrzcielnicy, podobnej do wielkiej kadzi lub rzeki. Wkrótce w głównych grodach zbudowano pierwsze drewniane kościoły lub z kamienia. Wraz z księciem przyjęło chrzest jego otoczenie wraz z drużyną, zaś w miarę upływu czasu coraz więcej mieszkańców jego państwa. Uczono po polsku podstawowych modlitw: „Ojcze nasz…”, „Zdrowaś Mario…”, „Wierzę w Boga…”. W 968 r. przybył na nasze ziemie biskup Jordan, który był wysłany przez papieża do krzewienia wiary chrześcijańskiej w Polsce. „Pierwszy biskup Jordan wielce się napocił, nakładając ich niezmordowanym słowem i czynem, nim ich przywiódł do uprawiania winnicy Pańskiej” – napisał niemiecki kronikarz Thietmar. Jordan założył w Poznaniu pierwsze polskie biskupstwo misyjne, podległe bezpośrednio papieżowi. Rozpoczęła się stopniowa chrystianizacja mieszkańców kraju, prowadzona przez przybyłych do Polski zakonników.

Chrzest miał dla państwa Mieszka doniosłe i wielostronne znaczenie. Mieszko przyjął go z własnej woli. Dzięki przyjęciu chrztu Mieszko stawał na równi z innymi władcami państw chrześcijańskich. Jeśli w jakimś państwie lub plemieniu nie przyjęto chrztu, było ono wchłaniane przez mocniejszych, chrześcijańskich sąsiadów, którzy podbijali je w imieniu nawracania pogan. Taki los spotkał Sławian i Prusów. Mieszko postarał się również o niezależną od innych ośrodków kościelnych własną organizację kościelną. Duchowni chrześcijańscy byli jedynymi wówczas ludźmi w Polsce, którzy umieli pisać i czytać. Przywieźli ze sobą drogocenne, łacińskie księgi kościelne oraz uczyli łaciny tych Polaków, którzy zamierzali zostać duchownymi. Mieszko i jego zastępcy wysyłali duchownych jako posłów do innych władców i papieża. Duchowni prowadzili także korespondencję władzy i pełnili funkcje kronikarzy.

U schyłku życia Mieszko I, chcąc zabezpieczyć niezależność polskiej organizacji kościelnej, oddał swoje państwo gnieźnieńskie pod opiekę św. Piotra, czyli papieża. Pozwolił wejść Polsce do wspólnoty państw chrześcijańskich i uniknąć podporządkowania powstającemu właśnie w Magdeburgu niemieckiemu arcybiskupstwu dla ziem słowiańskich. Otworzył także dostęp do łacińskiej cywilizacji i kultury, którą duchowni przekazywali wraz z szerzeniem prawdy wiary. Jedna religia i jedna organizacja kościelna spajały i wzmacniały organizm państwa. Księża, którzy jako jedyni znali język dyplomacji – łacinę, posiadali umiejętność pisania i czytania, prowadzili kancelarię książęcą, kontrolowali skarb oraz pełnili rolę posłów na obcych dworach. Chrześcijaństwo przyniosło złagodzenie surowych obyczajów pogańskich, lepiej niż prymitywne religie zaspokajało potrzeby umysłowe ówczesnych ludzi, a przez swoją uroczystą liturgię przemawiało do wyobraźni i rozbudzało poszanowanie dla nowej wiary. Od momentu chrztu rozpoczął się proces przyjmowania dziedzictwa kulturowego chrześcijaństwa. Wprowadzenie jednolitej religii umacniało spoistość wewnętrzną państwa i osłabiało dążenie do utrzymania swoistej odrębności byłych ziem plemiennych. Ponadto tworzono zręby form kancelaryjnych, umiejętności pisania i zasad dyplomacji, a co najważniejsze, Polska weszła do „rodziny państw chrześcijańskich”.

Przyjęcie chrztu miało ogromne znaczenie nie tylko dla państwa Mieszka I, ale dla całej historii Polski. Religia chrześcijańska wielokrotnie w ciągu naszej historii pomagała się nam zjednoczyć i przetrwać trudne chwile, np. gdy najeżdżali nas wrogowie lub gdy Polska była pod zaborami. Dzięki przyjęciu chrztu przez Mieszka I obecnie Polska należy do cywilizacji państw zachodu, a zasługi naszego papieża Jana Pawła II dla całego chrześcijaństwa są nieocenione. Po wstąpieniu do NATO i UE, Polska może aktywnie kształtować oblicze Europy i świata.