profil

Zdążyć przed panem bogiem

poleca 85% 188 głosów

Treść
Grafika
Filmy
Komentarze

Epoka
Współczesność
• Tragiczne doświadczenia II wojny światowej
• Holokaust
Dzieło
Zdążyć przed Panem Bogiem (1977)
Forma utworu
• Utwór niejednorodny: reportaż, wywiad, dokument beletryzowany, niekiedy też esej.
• Dwoje narratorów: reporterka rozmawiająca z Markiem Edelmanem oraz on sam,
powracający w swych opowieściach do minionych wydarzeń (retrospekcje).
• Epizodyczność, brak uporządkowania wydarzeń – ich układ odpowiada chaotyczności
wspomnień w ludzkiej pamięci.
• Dwie płaszczyzny wydarzeń: realia warszawskiego getta (1942 – 1943) oraz walka
o życie chorych w klinice kardiochirurgicznej (okres powojenny).
Konteksty
W tekście dramatu można odnaleźć wiele nawiązań do innych utworów, zwłaszcza ważnych
dzieł literatury polskiej. Najważniejsze konteksty interpretacyjne to:
• Hamlet Szekspira (śmierć Artura tak samo bezsensowna jak śmierć Hamleta; nadwrażliwość
obydwu bohaterów )
• III cz. Dziadów Mickiewicza (Artur jak Konrad walczący bezskutecznie o „rząd dusz”)
• Wesele Wyspiańskiego (fascynacja prymitywem, konfrontacja dwóch grup społecznych
i ocena społeczeństwa, słabość inteligencji, kończące obydwa utwory symboliczne
sceny tańca)
• Moralność pani Dulskiej Zapolskiej (dramat rodzinny, konflikt pokoleń, Tango jako
parodia dramatu rodzinnego)
• Ferdydurke Gombrowicza (problem Formy i nowoczesności – Młodziakowie, fascynacja
parobkiem, groteskowa forma)
• Ślub Gombrowicza (groteska, motyw ślubu, problem Formy)
• Szewcy Witkacego (także obecność groteski, podobieństwo postaw szewców i Edka)
• Kartoteka Różewicza (podobny obraz powojennego świata – samotność jednostki,
dezintegracja społeczeństwa)
Bohaterowie
• Marek Edelman (ur. 1921) – jedyny żyjący członek sztabu powstańczego Żydowskiej
Organizacji Bojowej. Po powstaniu w getcie wyprowadził swój oddział kanała-
mi, potem walczył też w powstaniu warszawskim. W okresie powojennym został znanym
kardiologiem i kardiochirurgiem, którego operacje niejednokrotnie ratowały
ludzkie życie.
a) Getto:
• Mordechaj Anielewicz – komendant Żydowskiej Organizacji Bojowej, zastrzelił
się w czasie powstania.
• Adam Czerniaków – prezes gminy żydowskiej w getcie; wobec niemieckich żądań
popełnił samobójstwo.
• Jurek Wilner – poeta i działacz ŻOB-u; aresztowany i torturowany nie wydał nikogo,
później walczył w powstaniu w getcie (popełnił samobójstwo w bunkrze przy ul.
Miłej).
• Michał Klepfisz – jeden z zapomnianych bohaterów; młody inżynier, który zasłonił
swoim ciałem karabin maszynowy, by mógł przejść oddział powstańców.
• Tenenbaumowa – przełożona pielęgniarek, starająca się zachować pozory normalności
w koszmarze getta; otrzymany numerek na życie oddała córce, a sama popełniła
samobójstwo.
b) Klinika kardiochirurgiczna:
• Współpracownicy Edelmana: Profesor (Jan Moll) – dokonał wielu nowatorskich operacji,
Elżbieta Chętkowska, Zofia Wróblówna, Aga Żuchowska.
• Pacjenci uratowani dzięki nowym metodom leczenia: pani Bubnerowa, Rudny, Rzewuski.
Zdążyć przed Panem
Bogiem jako utwór o…
• zagładzie Żydów, realiach
życia w warszawskim getcie,
• powstaniu w getcie (1943)
przedstawionym we wstrząsający
sposób,
• demitologizowaniu historii
(np. przewartościowanie
kwestii bohaterstwa),
• ludzkim zachowaniu w sytuacjach
ekstremalnych,
• obronie ludzkich wartości,
np. poczucia godności,
• życiu jako największej wartości
(dwie perspektywy:
getto i klinika kardiochirurgiczna),
• problemie ludzkiego pamiętania,
różnicach między
zapisem historycznym
a zapisem pamięci.
Autor
Hanna Krall (ur. 1937)
Dziennikarka i pisarka, która straciła
w czasie II wojny światowej
wszystkich bliskich. Szczególnie
często porusza problem zagłady
Żydów, przedstawia losy zwykłych,
prostych ludzi. Ważniejsze utwory:
zbiory reportaży; Na wschód od
Arbatu, Sześć odcieni bieli, powieść
Hipnoza, Zdążyć przed Panem Bogiem,
zbiór opowiadań Tam już nie
ma żadnej rzeki (nominowany
w 1999 do Nagrody Literackiej
NIKE).'

Podoba się? Tak Nie

Czas czytania: 3 minuty

Ciekawostki ze świata