Rośliny nasienne (Spermatophyta) to szeroka grupa obejmująca różnorodne gatunki, które dominują w ekosystemach Ziemi. Poniżej znajduje się ich szczegółowa klasyfikacja:
Klasyfikacja roślin nasiennych
1. Nagozalążkowe drobnolistne (Pinophyta = Coniferophyta)
- Gromada: Miłorzębowe (Ginkgopsida)
- Gromada: Kordaitowe (tCordaitopsida)
- Gromada: Szpilkowe (Pinopsida)
2. Nagozalążkowe wielkolistne (Cycadophyta)
- Gromada: Paprocie nasienne (tPteridospermopsida, tLyginopteropsida)
- Gromada: Sagowce (Cycadopsida)
- Gromada: Benetyty (tBennettitopsida, tCycadeoidopsida)
- Gromada: Gniotowe (Gnetopsida)
3. Okrytozalążkowe (Magnoliophyta)
- Gromada: Dwuliścienne (Magnoliopsida)
- Gromada: Jednoliścienne (Liliopsida)
Rośliny nasienne obejmują około 225 000 gatunków. Pierwsze rośliny nasienne pojawiły się w górnym Dewonie. W toku ewolucji rośliny nasienne osiągnęły zaawansowaną organizację budowy wewnętrznej i zewnętrznej. W przemianie pokoleń dominuje sporofit, który czasami osiąga ogromne rozmiary, np. drzewa do 120 m wysokości. Tworzy się wyraźna dysproporcja między sporofitem a gametofitem, który jest mikroskopijny i niezdolny do samodzielnego życia. Charakterystycznym tworem roślin nasiennych jest nasienie – organ przetrwalny zawierający zarodek i materiały zapasowe.
Nagozalążkowe
Do nagozalążkowych zalicza się około 800 gatunków. Mają zdrewniałe łodygi, a drewno składa się głównie z cewek. Nagonasienne są wiatropylnymi roślinami jedno- lub dwupiennymi o kwiatach jednopłciowych, pozbawionych okwiatu, które zwykle zebrane są w szyszkowate kwiatostany. W wyniku działalności tkanki twórczej łodygi przyrastają na grubość, a liście przetrwają przez kilka okresów wegetacyjnych. Pojawiły się w dewonie i dominowały w jurze i wczesnej kredzie, po czym zostały wyparte przez okrytozalążkowe.
Podział nagozalążkowych:
- Drobnolistne (Pinophyta): Obejmują miłorzębowe, kordaitowe i szpilkowe. Rośliny te mają silny przyrost łodyg na grubość, zbudowanych z prymitywnego drewna zawierającego cewki. Liście są małe, pojedyncze, a korzenie typu polowego.
- Wielkolistne (Cycadophyta): Nieliczne, wymierające rośliny (około 180 gatunków) występujące w klimatach tropikalnych. Liście są duże, pierzaste, a przyrost łodygi na grubość jest słaby. Zaliczamy tu sagowce, benetyty, gniotowce i wymarłe paprocie nasienne.
Okrytozalążkowe
Okrytozalążkowe obejmują około 224 000 gatunków, zarówno drzewiaste, jak i zielne. Mają bardziej zróżnicowaną budowę niż nagozalążkowe, a głównym elementem drewna są naczynia. Kwiaty są zwykle obupłciowe, a zalążki okryte w słupkach, które powstają ze zrośniętych owocolistków. Gametofit okrytozalążkowych jest jeszcze bardziej zredukowany niż u nagozalążkowych.
Podział okrytozalążkowych:
- Dwuliścienne (Dicotyledoneae): Mają zarodek z dwoma liścieniami. System korzeniowy składa się z korzenia głównego i bocznych, a łodygi przyrastają na grubość. Liście są zwykle złożone, o różnorodnej nerwacji. Przykłady: kaczeniec, podbiał, fasola, kapusta, dąb, brzoza.
- Jednoliścienne (Monocotyledoneae): Charakteryzują się obecnością jednego liścienia w zarodku. Mają wiązkowy system korzeniowy, a wiązki przewodzące w łodydze są rozproszone. Liście są zazwyczaj równowąskie lub eliptyczne. Przykłady: trawy, cebula, lilia, palmy.
Porównanie nagozalążkowych i okrytozalążkowych
Nagozalążkowe charakteryzują się prymitywniejszą budową wewnętrzną, zwłaszcza drewnem zbudowanym z cewek. Ich zalążki są osadzone na owocolistkach i niczym nie okryte, przez co są dostępne dla ziaren pyłku. U okrytozalążkowych zalążki są zamknięte w słupkach, a nasiona znajdują się wewnątrz owoców. U okrytozalążkowych gametofit męski jest bardziej zredukowany, a proces podwójnego zapłodnienia prowadzi do powstania bielma wtórnego, które pełni funkcję odżywczą.
Znaczenie roślin nasiennych
Rośliny nasienne występują na ogromnych obszarach lądów, a także w środowiskach wodnych. Ich rola w przyrodzie i w życiu człowieka jest ogromna. Produkują substancje organiczne, które stanowią pokarm dla ludzi i zwierząt. Są surowcem dla wielu gałęzi gospodarki oraz źródłem cennych leków. Wiele gatunków uprawia się jako rośliny użytkowe, a inne pełnią funkcje ozdobne i dekoracyjne. W Polsce ponad 200 gatunków roślin nasiennych podlega ochronie gatunkowej.
