profil

Polityka wewnętrzna Jagiellonów.

poleca 84% 738 głosów

Treść
Grafika
Filmy
Komentarze
bitwa pod Grunwaldem bitwa pod Grunwaldem Przywileje szlacheckie Przywileje szlacheckie

Podstawowym problemem stojącym przed królem Władysławem II Jagiełłą było powstrzymanie ekspansji krzyżackiej. Zwycięska wojna trwająca od 1409 r. do roku 1411, z wielkim zwycięstwem polsko-litewskim pod Grunwaldem w 1410 r., zapoczątkowała zmierzch potęgi państwa krzyżackiego. Związek Państwa polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim został zacieśniony unią w Horodle w 1413 r. (zadecydowano tam m.in. o wspólnych zjazdach polsko-litewskich oraz dokonano adopcji do polskich herbów 47 bojarskich rodów litewskich). Zapewnienie „posiadania” tronu polskiego dla swych synów uzyskał Jagiełło poprzez wydawanie przywilejów dla szlachty polskiej (przywilej czerwieński w roku 1422, przywilej brzeski w 1425 r., w którym sformułowano m. in. zasadę „neminem captivabimus nisi iure victum”, oraz przywilej jedlnieński w roku 1430). Przyczyniło się do tego zwycięstwo zasady elekcyjności tronu, po śmierci Kazimierza III Wielkiego w 1370 r. (elekcji dokonywano na zjeździe elekcyjnym, następnie odbywała się koronacja i nowy władca potwierdzał prawa i przywileje stanowe). Opozycji magnackiej, która była kierowana przez Oleśnickiego, skutecznie przeciwstawił się król Kazimierz IV Jagiellończyk, zapewniając sobie statutami nieszawskimi w 1454 r. przychylność szlachty polskiej i jednocześnie zapoczątkowując nimi rozwój szlacheckiego parlamentu. Przywileje nadawane szlachcie w okresie monarchii stanowej przez króla - ostatni raz właśnie w Nieszawie w 1454 roku – bo od 2 połowy XV w. były uchwalane na sejmach przez samą szlachtę i zawierane w ustawach, zwanych wówczas konstytucjami. Nastąpił okres zwany demokracją szlachecką, w którym władzę - obok monarchy - sprawował stan szlachecki (z niewielkimi odstępstwami w przypadku biskupów, niekiedy pochodzenia mieszczańskiego). Organami uchwalającymi były wtedy:
- sejmiki ziemskie (na Litwie były to tzw. powiatowe) oraz trzy stany, obejmujące: izbę poselską, senat i króla;
- w miastach królewskich - miejskie zgromadzenia pospólstwa i rady miejskie;
- na wsi - zebrania gromadzkie.
Organy zarządzające to: król, urzędy centralne (marszałkowie, kanclerz i podkanclerzy, podskarbiowie, hetmani), urzędy lokalne (starostowie); w miastach burmistrzowie i rady miejskie; na wsi sołtysi, a w królewszczyznach i niektórych latyfundiach urzędy zamkowe
z podstarościmi (burgrabiami). Rodzaje sądów: królewskie, ziemskie, grodzkie, podkomorskie, miejskie (ławnicze i radzieckie, wyższe prawa niemieckie jako apelacyjne) oraz wiejskie (dominialne, ławnicze, zamkowe). Powracając do Kazimierza IV Jagiellończyka, to właśnie
on też dokończył dzieła całkowitej likwidacji zagrożenia krzyżackiego, zwyciężając Zakon w wojnie, zwanej trzynastoletnią, toczącej się w latach 1454-66. Na mocy pokoju toruńskiego z roku 1466 zostało przyłączone do Polski Pomorze Gdańskie, ziemia chełmińska, rejon Malborka i Elbląga (razem tworzące Prusy Królewskie) oraz Warmia, a państwo krzyżackie stało się za to lennem Polski. Pozycję dynastii Jagiellonów umocniło wewnątrz kraju zapewnienie sobie przez nich prawa obsadzania godności biskupich. W ciągu całego XV w.

W Polsce ukształtował się dwuizbowy sejm walny, składający się z króla, dostojników duchownych i świeckich (członków rady królewskiej, którzy później weszli w skład senatu), urzędników ziemskich i szlachty, która aktualnie nie piastowała urzędów (urzędników tych później zastąpili posłowie wybierani na sejmikach ziemskich), początkowo także w jego skład wchodzili przedstawicieli miast i kapituł katedralnych. Sejm pełnił w Polsce funkcje ustawodawcze (uchwalał prawo sądowe, podatki), zajmował się polityką wewnętrzną i zagraniczną. Do realizacji niektórych celów szlachta, duchowieństwo lub miasta zawiązywały konfederacje. Ustawodawstwo w zakresie prawa sądowego zaczęły wykonywać sejmy walne i sejmiki ziemskie, których rola stopniowo się powiększała.

Rządy dwóch kolejnych Jagiellonów - Jana I Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyka - przyniosły dalsze wzmocnienie pozycji polskiej szlachty, uzyskane w konstytucjach piotrkowskich w roku 1496 i dzięki konstytucji \"Nihil novi\" w 1505 r.. Po wygaśnięciu dynastii Piastów mazowieckich nastąpiła w latach 1526-29 ostateczna inkorporacja regionu Mazowsza. Oparcie się króla na polskich magnatach zepchnęło szlachtę – przeciwna magnatom - do opozycji i doprowadziło do sformułowania programu egzekucji praw i dóbr. Politykę ojca dalej kontynuował jego syn - Zygmunt II August, początkowo nawet pogłębiając konflikt w Polsce swym małżeństwem z Barbarą Radziwiłłówną. Potem jednak król stopniowo oparł się na średniej szlachcie, akceptując w latach 1562-63 programy egzekucyjne. Najbardziej trwałym osiągnięciem Jagiellonów było przełamanie oporów możnowładców litewskich i doprowadzenie, na sejmie lubelskim w 1569 roku, do trwałego połączenia Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego unią realną (unia polsko-litewska) w Koronę (Rzeczpospolitą Obojga Narodów). Jednocześnie postarano się o zacieśnienie związku Korony z Prusami Królewskimi. Akt unii lubelskiej wprowadził w Polsce i Wielkim Księstwie Litewskim wspólność monarchy i sejmu na zasadzie równości, ale zachował osobne urzędy centralne, skarb i wojsko. Wtedy to ściślej zespo-lono Prusy Królewskie z Koroną (a sczególnie udział w senacie i izbie poselskiej), jednak utrzymała się odrębna reprezentacja stanów pruskich, zwanych Sejmikiem Generalnym Pruskim. Opracowany po raz pierwszy program polityki moralnej przyniósł budowę polskiej floty wojennej i powołanie w roku 1568 Komisji Morskiej. Konieczność wzmocnienia obrony kresów południowo-wschodnich przed najazdami Tatarów przyczyniła się do stworzenia stałego zaciężnego wojska kwarcianego.
Bezpotomna śmierć Zygmunta II Augusta w 1572 r. zakończyła niestety potrzebne naszemu krajowi rządy Jagiellonów.

Załączniki:
Podoba się? Tak Nie

Czas czytania: 4 minuty