Rodzaje błędów językowych

Podstawowym wymogiem kultury języka jest jego poprawność, czyli zgodność mówienia i pisania z pewnymi prawami, czyli zasadami, regułami i wskazówkami, określającymi, co jest dobre, a co złe. Takie prawo nosi nazwę normy. O normie językowej mówi się w dwóch znaczeniach:
1. jako o zbiorze jednostek językowych i społecznie przyjętych regułach ich użycia;
2. jako o zbiorze reguł posługiwania się jednostkami językowymi sformułowanych przez językowców.

W naszym społeczeństwie za poprawne zwykliśmy uważać formy językowe zgodne z normą w drugim znaczeniu, a za błędy językowe — niecelowe odstępstwa od normy językowej.

Na normę językową składa się wiele przepisów szczegółowych, należy więc mówić o zespole norm. Oto one:
- Wymawiania — określająca brzmienie poszczególnych głosek i ich grup;
- Fleksyjna — ustalająca wzorce odmiany wyrazów przez przypadki i osoby;
- Leksykalno-frazeologiczna — regulująca użycie słów i wyrażeń w zależności od treści i celu wypowiedzi;
- Składniowa — zakreślająca granice swobody w budowie różnego rodzaju zdań i ich równoważników;
- Ortograficzna — nakazująca przestrzeganie reguł, które rządzą pisownią i interpunkcją;
- Stylistyczna — zachowanie poprawności stylistycznej;
- Komunikacyjna — kładąca nacisk na funkcjonalność i skuteczność wypowiedzi. Chodzi o zastosowanie formy prostej, ekonomicznej, ale bardzo precyzyjnej znaczeniowo.

Rodzaje błędów językowych:
1. Błędy ortograficzne i interpunkcyjne
2. Błędy fonetyczne:
a) wymowy;
b) akcentu;
3. Błędy fleksyjne:
a) brak odmiany wyrazu lub odmiana błędna, np. „o synie” zamiast „o synu”;
b) nadawanie rzeczownikom niewłaściwej formy odmiany, np. „na dworni”;
c) opisowe stopniowanie przymiotników, np. „bardziej wysoki”;
d) niepoprawna forma zaimka, np. „ten pomarańcz” zamiast „ta pomarańcza”;
e) niepoprawna odmiana czasowników, np. „źeście tego nie zrobili” zamiast „nie zrobiliście tego”.
4. Błędy składniowe:
a) błędy w zastosowaniu imiesłowowego równoważnika zdania, np. „Mając osiem lat, umiera mu ojciec”;
b) błędy w zastosowaniu wskaźnika zespolenia, np. „Lubię takie opowieści, w których mogę przeczytać”;
c) niewłaściwe użycie przyimków, np. „troszczył się o nią”;
d) naruszenie związku zgody, rządu lub przynależności, np. „wszystkie osoby, które spotkał, uczyły go czegoś nowego”; „bronić ojczyzny” zamiast „bronić ojczyzną”;
5. Błędy stylistyczne:
a) wielosłowie;
b) powtarzanie wyrazów i konstrukcji;
c) wieloznaczność sformułowań;
d) skróty myślowe;
e) ubóstwo słownictwa;
f) przenoszenie cech jednego stylu do innej odmiany stylistycznej (np. używanie słownictwa potocznego w pismach urzędowych lub odwrotnie);
g) przeładowanie wypowiedzi niezrozumiałymi środkami językowymi (wyrazy obce);
h) wszystkie nieporadności językowe nienaruszające norm gramatycznych;
6. Błędy leksykalne (słownikowe):
a) zbędne zapożyczenia znaczeniowe, np. „nie była zbyt apatyczna (sympatyczna)”;
b) tworzenie i używanie wyrazów zbędnych, np. „wrócił z powrotem na swoją”;
c) wyrazy modne, np. „film jest na topie”;
d) niewłaściwy dobór wyrazów (użycie niewłaściwego wyrazu bliskoznacznego), np. „znamienny — znamienity”; „adaptować – adoptować”;
e) błędy spowodowane niezrozumieniem znaczenia słów, np.: „Człowiek pierwotny był ‘adekwatny’ do życia w jaskini”;
7. Błędy frazeologiczne:
a) zniekształcony stały związek frazeologiczny, np. „mógłbym zjeść beczkę śledzi (soli)”;
b) kontaminacje, tj. połączenie dwóch stałych lub łączliwych związków frazeologicznych, np. „ręce utoczyć we krwi” — wynik skrzyżowania zwrotu „zbroić ręce krwią” i „utoczyć krwi”;
c) niewłaściwe użycie związku spowodowane nieznajomością znaczenia;
d) tworzenie związków frazeologicznych z wyrazów niedopasowanych pod względem znaczenia;
e) multiwerbizmy, np. „dokonać wręczenia” zamiast „wręczyć”;
f) tautologie i pleonazmy, np. „sporadyczny, odosobniony przypadek”; „ciemny mrok”; „poprawić się na lepsze”;
g) zapożyczanie związków frazeologicznych w formie dosłownego tłumaczenia (słowo po słowie).