profil

Ludowość jako element romantycznego światopoglądu. Omów problem na podst. fragmentów "Świtezianki" A. Mickiewicza oraz innych utworów poety

poleca 85% 402 głosów

Treść Grafika
Filmy
Komentarze
Adam Mickiewicz

Ludowość to program głoszący konieczność nawiązania do kultury ludowej. Po raz pierwszy pojawiła się w oświeceniu - w sztuce Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale Wojciecha Bogusławskiego. Tematykę ludową dość często wprowadzano w tej epoce, jak również w sentymentaliźmie, jednak to właśnie romantycy nadali jej nowy sens - ludowość stała się elementem ich światopoglądu i to właśnie ona pojawia się w większości utworów Adama Mickiewicza. W mojej pracy postaram się omówić problem ludowości na podstawie wybranych dzieł poety : ballad - Świtezianka, Romantyczność, Lilie, oraz drugiej części dramatu Dziady.
Świtezianka opowiada historię dwojga zakochanych, którzy codzień widują się o tej samej porze nad brzegiem jeziora Świteź. Chłopiec przysięga dziewczynie miłość i wierność. Ta ostrzega, że złamie ową przysięgę, to spotka go surowa kara. Chcąc sprawdzić kochanka, wystawia go na próbę. W tym celu zamenia się w nimfę wodną i kusi, wabi go, namawia, żeby do niej podszedł. Daje się on zwieść i wchodzi do jeziora. Wówczas okazuje się, że to "dziewczyna spod lasku". Chłopiec złamał przysięgę, za co został ukarany - jego duszę zaklęto w modrzew stojący nad brzegiem Świtezi. Bohaterami Świtezianki są prości ludzie - piękny i młody kochanek jest "strzelcem w tutejszym borze", zaś o dziewczynie nie wiemy wiele. Sam narrator mówi, że nie wie kim ona jest. Możemy się domyślić, że rzecz dzieje się na wsi - mamy jezioro, las, ona zbiera maliny, a on kwiatki. Sceneria jest bardzo malownicza. Przyroda stanowi tło wydarzeń, ale ma elementy fantastyczne: droga jest "dzika", ziemia się zapada, blask księżyca jest "święty", tonie pękają, a woda "burzy się, wzdyma". Elementy te odwołują się do nastroju ballady, który jest tajemniczy, pełen grozy, fantastyki, niezwykłości. W Świteziance występuje ludowe przekonanie, że nie ma winy bez kary. Chłopiec złamał przysięgę, więc musiał być za to ukarany. Ciekawym jest fakt, iż był ostrzegany przed tym : "bo kto przysięgę naruszy, ach, biada jemu, za życia biada! I biada jego złej duszy!" Lecz, mimo przestróg, nie dochował słowa... Innym światopoglądem ludowym jest wiara w istnienie świata nadprzyrodzonego i możliwość kontaktu ze zmarłymi (zob. dalej). Również w Świteziance występuje nimfa wodna (wierzono, że nimfy pokazują się nad brzegami jezior) - więc postać metafizyczna.
Elementy ludowości odnajdujemy także w balladzie Romantyczność. Utwór ten składa się z dwóch części. W pierwszej - opisane są losy Karusi - nieszczęśliwej dziewczyny, która twierdzi, że widzi swego, zmarłego przed dwoma laty, ukochanego i rozmawia z nim na ulicy w środku dnia. Druga część to konflikt romantyków i klasyków dotyczący interpretacji rzeczywistości. Przedstawicielem klasyków jest starzec, który nie uznaje metafizyki, a kieruje się racjonalizmem i empiryzmem. Narrator - romantyk, uważa, że uczucia są silniejsze niż rozum, wierzy w możliwość kontaktu ze zmarłymi, w przenikanie wię światów - realnego z nadprzyrodzonym. Karusia to młoda, prosta dziewczyna ze wsi. Jej świat jest wyimaginowany, irracjonalny - to świat jej duszy, którym rządzą prawa uczuć.Jest osobą o szczególnej wrażliwości - miłość jest dla niej pokrewieństwem dusz, kieruje się silnymi namiętnościami. Dziewczyna wie, że prawdziwa miłość przezwycięża śmierć. W Romantyczności - ludowość przejawia się przede wszystkim jako uczucia i wiara w kontakt zw światem nadprzyrodzonym. Ballada potępia niejako racjonalizm - "czucie i wiara silniej mówi do mnie niż mędrca szkiełko i oko". Podstawowymi narzędziami poznania są więc właśnie uczucia i wiara a nie "szkiełko i oko" starca.
Utwór Lilie skupia w sobie, można powiedzieć, ludowość Świtezianki i Romantyczności. Ballada ta mówi zarówno o karze za winy, jak i o przenikaniu się światów - realnego z metafizycznym. Lilie to losy pani - niewiernej mężobójczyni, która boi się konsekwencji popełnionego czynu, więc zasięga rady u pustelnika - starego mędrca. Wdowa nie kieruje się skruchą, tak jak powinna, lecz strachem o własny los i to prawdziwy motyw jej postępowania. Starzec zapewnia, że zbrodnia nie wyjdzie na jaw. Pojawiają się bracia męża i czekając na niego, zakochują się w pani. Wdowa po raz kolejny udaje się do pustelnika, prosi o radę. Ten mówi, że może wskrzesić zmarłego, ale ona tego nie chce, więc mędrzec radzi, by kochankowie upletli wianki z kwiatów i ten, do którego należeć będzie wybrany przez nią - zostanie jej mężem. Oboje bracia wykonali bukiety z lilii - rodzi się konflikt pomiędzy nimi. Okazuje się, że są to kwiaty z grobu męża. Wtem powstaje on z mogiły i cerkiew, w której wszyscy byli zgromadzeni - zapadła się pod ziemię.Została ukarana zarówno niewierna żona, jak i źli bracia. W balladzie tej ważną rolę odgrywa przyroda - jest karzącą ręką sprawiedliwości. To właśnie lilie są narzędziem wymierzania kary. Na ludowość Lilii składa się motyw zbrodni i kary, elementy metafizyki, a także wątek oniryczny, czyli przekonanie, że sny odgrywają ważną rolę - pani ma koszmary, w których pojawia się jej zmarły mąż.
Dziady to pogański obrzęd, podczas którego przygotowywano posiłek dla zmarłych, modlono się za nich, mający na celu przyniesienie ulgi cierpiącym w czyśćcu duszom. W drugiej części dzieła Mickiewicza o tej samej nazwie znajdujemy opis tego rytuału, Guślarz - najważniejsza osoba w chórze wieśniaków, nakazuje, aby nastała ciemność w kaplicy. Karze wszystkim, żeby zgromadzili się wokół trumny, po czym zaczyna wzywać dusze z czyśćca. Na początku przywołuje duchy lekkie - małego Józia i Rózię. Gdy nadchodzi północ - wzywa najcięższe duchy. Pojawia się Widmo Złego Pana oraz chór ptaków nocnych - jego byłych poddanych, kruk - chłopiec, który ukradł mu kilka jabłek z sadu, sowa - kobieta, której pomocy odmówił. Następnie przyzwane zostają duchy średnie (Zosia). Potem ponownie zjawiają się wszystkie duchy i spożywają posiłek. Po północy obrzęd Dziadów kończy się. Lecz Guślarz dostrzega jeszcze jedną zjawę. Rozmawia on z pasterką siedzącą na grobie. Nagle zapada się podłoga i wyłania się widmo, które nie chce odejść. Pasterka wyprowadzona zostaje na zewnątrz, a zjawa podąża za nimi. W drugiej części Dziadów odnajdujemy ludowe przekonanie, że duszom cierpiącym w czyśćcu tzreba pomóc, bo same nie są w stanie sobie ulżyć. Bohaterami dramatu są prości ludzie, akcja toczy się w jakiejś kaplicy na wsi. Wieśniakom udaje się nawiązać kontakt ze zmarłymi, rozmawiać z nimi, a nawet im pomagać.
Ludowość bardzo mocno zakorzeniła się w twórczości romantyków. Stała się nawet elementem ich światopoglądu. Zaczęto odrzucać racjonalizm i empiryzm jako główne metody poznawania, a przyjęto "czucie i wiarę". Świat metafizyczny nie był już obcy, a możliwość kontaktu ze zmarłymi stała się powszechnym zagadnieniem. Także natura zyskała na wartości - odzwierciedlała nastrój i uczucia bohaterów, a czasem była karzącą ręką sprawiedliwości. Powyższe przykłady zastosowania ludowości w dziełach Adama Mickiewicza pozwalają uznać go za reprezentanta nawiązywania do kultury ludowej.

Podoba się? Tak Nie

Czas czytania: 6 minut

Ciekawostki ze świata
Teksty kultury